Arkadaşı Hastalanan Genç: Nasıl Yanında Olunur?

Arkadaşı hastalanan genç ne hisseder, ne yazar, ne söylemez? Ağır hastalanan arkadaşa destek için gençlere örnek mesajlar, sınırlar ve ailelere öneriler.

Okulun ilk haftasıydı ve sıra arkadaşınız birkaç gündür gelmiyordu. Önce grip sandınız, sonra sınıfta fısıltılar başladı. Bir akşam telefonunuza gelen mesajla gerçeği öğrendiniz: Ağır bir hastalık tanısı almış, uzun süre hastanede kalacakmış. O andan sonra elinizdeki telefona bakıp ne yazacağınızı bilemediniz. "Geçmiş olsun" yetersiz geldi, "Nasılsın?" saçma, "Merak etme, iyileşeceksin" ise yalan gibi. Arkadaşı hastalanan genç olmak, insanın hem arkadaşı için korktuğu hem de kendi duygularıyla ne yapacağını bilemediği karmaşık bir deneyimdir. Bu yazı, yakın arkadaşı ağır hastalanan gençler ve onlara destek olmak isteyen aileleri için. Neler hissedebileceğinizi, arkadaşınızın yanında nasıl olabileceğinizi ve kendi sınırlarınızı nasıl koruyacağınızı birlikte düşünelim.

Arkadaşı Hastalanan Genç Neler Hisseder?

Bir arkadaşın ağır hastalanması, gençlik yıllarında çoğu kişinin ilk kez karşılaştığı büyük sarsıntılardan biridir. Bu yaşta insan genellikle hastalığı yaşlılarla, ölümü uzak bir ihtimalle ilişkilendirir. Bu yüzden bir yaşıtın hastalanması, dünyanın bildiğiniz kadar güvenli olmadığı duygusunu uyandırabilir.

Sık yaşanan duygular şunlardır:

• Şok ve inanamama. "Daha geçen hafta birlikte maç izliyorduk" düşüncesi zihinde dönüp durur.
• Korku. Hem arkadaşınız için hem de kendiniz için. "Bana da olabilir mi?" sorusu, utanılacak değil, çok insani bir sorudur.
• Suçluluk. Sağlıklı olduğunuz için, eğlenmeye devam ettiğiniz için, bir partiye gittiğiniz için kendinizi suçlu hissedebilirsiniz.
• Ne yapacağını bilememe. Yanlış bir şey söyleme korkusu, bazen hiçbir şey söylememeye, hatta arkadaşınızdan uzaklaşmaya yol açabilir.
• Öfke. Bu haksızlığa, hastalığa, hatta bazen arkadaşınızın değişen davranışlarına öfkelenebilirsiniz.
• Yalnızlık. Ortak arkadaş grubu dağılmış gibi gelebilir; kimse ne yapacağını bilmediği için konuyu açmaz.

Yaş da bu duyguların nasıl yaşandığını etkiler. Ortaokul çağındaki bir genç, hastalığı daha somut ve korkutucu hayallerle düşünebilir; lise çağındaki bir genç ise arkadaşının geleceği, sınavları ve hayalleri üzerine daha çok kafa yorar. Üniversitedeki bir genç yetişkin ise arkadaşına destek olurken bir yandan ailesinden uzakta, kendi duygularıyla daha yalnız kalabilir. Bu duyguların hiçbiri sizi kötü bir arkadaş yapmaz. Hepsi, önemsediğiniz birinin başına gelen zor bir olaya verilen doğal tepkilerdir.

Neden Bazı Gençler Hasta Arkadaşlarından Uzaklaşır?

Pek çok genç, arkadaşı hastalandıktan sonra onu aramayı erteler. Bir gün, sonra bir hafta, sonra aradan geçen süre o kadar uzar ki artık aramak daha da zor gelir. Bunun nedeni genellikle umursamazlık değil, şu düşüncelerdir:

• "Ne diyeceğimi bilmiyorum, rahatsız ederim."
• "Onu o hâlde görmeye dayanamam."
• "Zaten ailesi yanında, bana ihtiyacı yoktur."
• "Ağlarsam onu daha çok üzerim."

Diyelim ki on altı yaşında bir genç, en yakın arkadaşı hastaneye yattıktan sonraki ilk hafta her akşam mesaj yazmaya niyetleniyor ama ekrana bakıp vazgeçiyor. İkinci hafta "Artık çok geç oldu, neden şimdi yazdın diyecek" diye düşünmeye başlıyor. Üçüncü hafta, okulda arkadaşının adı geçtiğinde konuyu değiştiriyor. Bu kurgusal örnekte gencin içinde biriken şey ilgisizlik değil, giderek büyüyen bir utanç ve suçluluktur. Oysa üç hafta sonra gelen dürüst bir mesaj, hiç gelmeyen bir mesajdan her zaman daha değerlidir.

Bu düşünceler anlaşılırdır; ama hasta gençlerin en sık anlattığı şeylerden biri, arkadaşlarının birer birer ortadan kaybolmasının hastalık kadar acı verdiğidir. Hasta bir gencin arkadaşlık ilişkilerinin nasıl değişebileceğini hasta gencin arkadaşları yazısında, hasta gencin gözünden ele aldım. Kısacası: Mükemmel cümleyi bulmanız gerekmiyor. Ortaya çıkmanız yeterli.

Arkadaşı Hastalanan Genç Ne Yapabilir? Pratik Öneriler

Yazın, kısa da olsa

İlk adım her zaman en zorudur. Uzun ve düşünülmüş bir mesaj yazmanıza gerek yok. Kurgusal birkaç örnek:

• "Duydum, çok üzüldüm. Ne diyeceğimi bilmiyorum ama seni düşünüyorum."
• "Cevap yazmana gerek yok, sadece aklımda olduğunu bil."
• "Bugün matematik hocası yine aynı şakayı yaptı, sensiz hiç komik değildi."

Son örnek önemli bir şeyi gösteriyor: Arkadaşınız hastalığından ibaret değil. Okuldan, ortak arkadaşlardan, oynadığınız oyunlardan, izlediğiniz dizilerden haber almak ona normal hayata bağlı olduğunu hissettirir.

Onu gruptan düşürmeyin

Sınıf ya da arkadaş grubunun mesaj grubunda, ortak oyun sunucusunda, sosyal medyada arkadaşınızı dahil etmeye devam edin. Bir etkinliğe katılamayacak olsa bile davet edilmek, "Seni unutmadık" demektir. Ancak sürekli yaşadığı şeyleri kaçırdığını hatırlatacak paylaşımlar konusunda da duyarlı olun.

Somut bir şey yapın

• Ders notlarını fotoğraflayıp gönderebilirsiniz.
• Sevdiği bir şarkıdan, diziden ya da oyundan bir liste hazırlayabilirsiniz.
• Sınıfça bir video ya da kart hazırlamayı önerebilirsiniz.
• Ailesinin ve hastanenin izin verdiği ölçüde kısa bir ziyarete gidebilirsiniz.

Ziyarete gidecekseniz

Ziyaret öncesinde mutlaka arkadaşınızın ya da ailesinin onayını alın. Enfeksiyon riski nedeniyle ziyaretlerin kısıtlı olabileceğini, kendinizi hasta hissettiğinizde gitmemeniz gerektiğini unutmayın. Arkadaşınızın görünüşü değişmiş olabilir; saçları dökülmüş, kilo vermiş ya da serum takılı olabilir. Şaşırmanız doğal ama tepkinizi büyütmeden, onunla her zaman nasıl konuşuyorsanız öyle konuşmaya çalışın. Kısa tutun; yorgun olduğunu fark ederseniz "Seni yormayayım, yine gelirim" demek nazik bir çıkıştır.

Uzun soluklu olun

Bazı hastalıkların tedavisi aylar, hatta yıllar sürer. İlk haftalarda herkes yazar, arar, ziyaret eder; ama zaman geçtikçe ilgi azalır ve hasta genç asıl o dönemde yalnızlaşır. Bu yüzden yoğun ama kısa bir ilgi yerine, düzenli ve sürdürülebilir bir yakınlık daha değerlidir. Haftada bir kez atılan bir mesaj, her cuma gönderilen bir ders özeti ya da her ay birlikte izlenen bir film, arkadaşınızın takviminde güvenebileceği küçük sabitler hâline gelir. Bir tedavi dönemi bittiğinde de ilgiyi bir anda kesmemek önemlidir; çünkü hastalık sonrası dönem de kendine özgü zorluklar taşır.

Ne Söylenmeli, Ne Söylenmemeli?

Söylemeyi deneyebileceğiniz cümleler:

• "Bugün hastalık hakkında konuşmak ister misin, yoksa okul dedikodusu mu anlatayım?"
• "Kızgınsan kızgın ol, bana istediğin gibi söylenebilirsin."
• "Ne zaman canın sıkılırsa yaz, gece de olsa bakarım."
• "Sen neye ihtiyaç duyarsan, onu yapmaya çalışırım."

Kaçınmanız iyi olabilecek cümleler:

• "Ben senin yerinde olsam dayanamazdım." (Arkadaşınıza güçlü görünme yükü bindirir.)
• "Kuzenimin arkadaşı da aynı hastalıktan…" (Başkalarının hikâyeleri, özellikle kötü bitenler, korku yaratır.)
• "Pozitif düşün, kafaya takma." (Duygusunu küçümser, kötü hissettiği günlerde suçluluk yaratır.)
• "Saçların dökülünce çok farklı olmuşsun." (Görünüş yorumları utanç yaratabilir.)

Mizah da bu süreçte önemli bir köprüdür. Arkadaşınız kendi durumuyla ilgili şaka yapıyorsa ona eşlik etmek, ortamı rahatlatabilir. Ancak hastalığıyla ilgili şakayı ilk yapan kişinin o olmasına izin vermek, sınırı onun belirlemesi açısından daha güvenlidir.

Bir şeyi yanlış söylediyseniz, "Dün öyle dedim, saçmaladım, kusura bakma" demek her şeyi düzeltmeye yeter.

Arkadaşınızın Mahremiyetini Korumak

Arkadaşınızın hastalığı onun hikâyesidir. Onun izni olmadan hastalığının ayrıntılarını sınıfta anlatmak, sosyal medyada paylaşmak ya da "Bir arkadaşım için dua edin" diye ismini açıklamak, onu çok zor durumda bırakabilir. Sınıfta yanlış bilgiler ya da dedikodular dolaşıyorsa, "Bunu konuşmak onun kararı, bilmediğimiz şeyleri yaymayalım" demek, hem arkadaşınızı korur hem de sınıfın tutumunu değiştirebilir.

Bazen iyi niyetli bir "destek" paylaşımı, örneğin arkadaşınızın hastanedeki bir fotoğrafını hikâyenizde yayınlamak, onun hiç istemediği bir görünürlük yaratabilir. Paylaşmadan önce sormak, küçük ama çok saygılı bir adımdır.

Arkadaşınız okula döndüğünde de benzer bir hassasiyet gerekir. Herkesin ona bakmasını, soru sormasını istemeyebilir. Onu ilk gün kapıda karşılamak, teneffüste yanında durmak, sorulara nasıl yanıt vermek istediğini önceden konuşmak büyük bir destektir.

Arkadaşı hastalanan bir genç için en değerli şey, doğru cümleyi bulmak değil; sessizlik yerine varlığını seçmektir.

Kendi Sınırlarınızı ve Duygularınızı Unutmayın

Arkadaşınıza destek olurken siz de yorulabilirsiniz. Bu zayıflık değil, bir işarettir.

• Duygularınızı paylaşacak bir yetişkin bulun. Anne babanız, rehber öğretmeniniz ya da güvendiğiniz bir akrabanızla konuşmak, taşıdığınız yükü hafifletir.
• Her şeyi düzeltmek zorunda değilsiniz. Arkadaşınızın hastalığını iyileştiremezsiniz; ama yalnız hissetmesini azaltabilirsiniz. Bu yeterlidir.
• Kendi hayatınıza devam etmek ihanet değildir. Sınava çalışmak, maça gitmek, gülmek sizi kötü bir arkadaş yapmaz.
• Bazı sırlar tutulmamalıdır. Arkadaşınız size ölmek istediğini, yaşamına son vermeyi düşündüğünü ya da kendine zarar verdiğini söylerse, bunu "aramızda kalsın" diye saklamayın. Hemen güvendiğiniz bir yetişkine söyleyin; acil durumlarda 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın. Bu, onun güvenine ihanet değil, onu korumaktır.

Arkadaşınızın hastalığı ağır seyrediyorsa ya da onu kaybetme korkusu yaşıyorsanız, bu duygular çok yoğun olabilir. Kayıp ve yasla ilgili duygulara dair genel bir çerçeve için yas süreci yazısına göz atabilirsiniz. Bu duyguları yalnız taşımak zorunda değilsiniz.

Ebeveynler İçin: Arkadaşı Hastalanan Gence Nasıl Destek Olunur?

Arkadaşı hastalanan genç, çoğu zaman yaşadıklarını ailesine anlatmaz. Davranışlarındaki değişiklikler (içine kapanma, uyku sorunları, telefonla sürekli meşgul olma, okul başarısında düşüş) bu yükün işaretleri olabilir.

• Soru sorun ama sorguya çekmeyin. "Arkadaşın nasıl? Sen nasılsın bu konuda?" gibi açık uçlu sorular kapı açar.
• Duygularını küçümsemeyin. "Sen çocuksun, bunları kafana takma" demek, gence yalnız olduğunu hissettirir.
• Pratik destek olun. Hastane ziyaretine götürmek, hediye hazırlamasına yardım etmek, hasta arkadaşın ailesiyle iletişim kurmak işini kolaylaştırır.
• Yaşına uygun bilgi verin. Daha küçük yaştaki gençler hastalıkla ilgili yanlış bilgilere ve korkutucu hayallere daha açıktır; kısa ve dürüst açıklamalar güven verir. Başka bir şehirde okuyan üniversiteli gençlere ise uzaktan da olsa düzenli olarak hâlini sormak, yalnız olmadığını hatırlatmak ve gerekirse hafta sonu yanına gitmek iyi gelir.

Ebeveynin kendi tutumu da gence model olur. Hasta arkadaşın ailesine bir yemek götürmek, onları aramak ya da gencinizle birlikte bir kart yazmak, gence zor zamanlarda insanların yanında nasıl durulacağını sözle anlatmaktan daha iyi öğretir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Arkadaşı hastalanan genç bir süre üzgün, kaygılı ya da dalgın olabilir. Ancak şu durumlarda bir ruh sağlığı uzmanından destek almak yararlı olabilir:

• Uyku, iştah ya da okul başarısında haftalarca süren belirgin değişiklikler
• Kendi sağlığıyla ilgili yoğun ve sürekli kaygı
• Arkadaşlarından, sevdiği etkinliklerden tamamen çekilme
• Arkadaşını kaybettiyse, yasın günlük hayatını uzun süre durduracak kadar ağırlaşması

Bu işaretler tek başına bir tanı anlamına gelmez; ama gencin yükünü taşımakta zorlandığını gösterebilir. Gencin kendisi de "Konuşacak birine ihtiyacım var" diyebilir; bu talebi ciddiye almak, ona yardım istemenin bir güç olduğunu öğretir.

Ergen danışmanlığı sürecinde genç, yaşadığı korku, suçluluk ve yas duygularını güvenli bir ortamda konuşabilir; arkadaşına nasıl destek olacağını ve kendi sınırlarını nasıl koruyacağını birlikte düşünebilir. Bilişsel davranışçı yaklaşım, "Bana da olacak" gibi felaket düşünceleriyle ve sağlık kaygısıyla çalışmak için yararlı bir çerçeve sunar. Görüşmeler online olarak da yapılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Arkadaşım mesajlarıma cevap vermiyor, yazmaya devam etmeli miyim?

Evet, ama baskı yapmadan. Hasta biri bazen yorgunluktan ya da moralsizlikten yanıt veremez. "Cevap vermek zorunda değilsin, sadece seni düşündüğümü bil" gibi kısa mesajlar, kapıyı açık tutar.

Arkadaşımın yanında ağlarsam kötü mü olur?

Bir kez duygulanmanız onu incitmez, hatta önemsendiğini hissettirebilir. Ama sürekli onun sizi teselli etmesi gereken bir duruma dönüşüyorsa, duygularınızı paylaşmak için başka bir güvenilir kişi bulmanız iyi olur.

Arkadaşım değişti, eskisi gibi değil; bu normal mi?

Evet. Ağır bir hastalık insanın enerjisini, ruh hâlini ve önceliklerini değiştirebilir. Daha sessiz, daha öfkeli ya da daha ciddi olabilir. Bu, arkadaşlığınızın bittiği anlamına gelmez; sadece biraz sabır ve esneklik gerektirir.

Ailem hastaneye gitmeme izin vermiyor, ne yapabilirim?

Ailenizin endişelerini dinleyin; enfeksiyon riski, hastanenin kuralları ya da sizin için duygusal olarak zor olacağı düşüncesi olabilir. Mesaj, video arama, mektup ya da hediye göndermek gibi başka yollarla da yanında olabilirsiniz.

• #ergen arkadaşlığı
• #hasta arkadaş
• #gençlerde duygular
• #hasta psikolojisi

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler