Hasta Gencin Arkadaşları: Uzaklaşan Arkadaşlar, Kırgınlık ve Yeni Bağlar

Hasta gencin arkadaşları neden uzaklaşır? Hastalık sürecinde yalnız kalan gençler için kırgınlık, iletişim, yeni bağlar kurmak ve ailelere öneriler.

Hastaneye yattığınız ilk hafta telefonunuz susmak bilmiyordu. Sınıf grubunda geçmiş olsun mesajları, kalpler, çiçek emojileri… Birkaç hafta sonra mesajlar seyrekleşti. İki ay sonra ise en yakın arkadaşınızın son mesajının ne zaman geldiğini hatırlamakta zorlanıyorsunuz. Bu deneyim, ciddi ya da uzun süreli bir hastalık yaşayan pek çok gencin ortak hikâyesidir. Hasta gencin arkadaşları bazen gerçekten uzaklaşır, bazen ne yapacağını bilemedikleri için geri çekilir, bazen de genç kendini o kadar farklı hisseder ki aradaki mesafeyi kendisi açar. Bu yazı, hastalık sürecinde arkadaşlarını kaybettiğini hisseden gençler ve onların yanında olmak isteyen aileler için yazıldı. Arkadaşların neden uzaklaşabildiğini, bu durumun yarattığı kırgınlık ve yalnızlıkla nasıl baş edilebileceğini ve yeni bağların nasıl kurulabileceğini ele alıyorum.

Hasta Gencin Arkadaşları Neden Uzaklaşır?

Bir arkadaşın uzaklaşması, çoğu zaman ilk bakışta göründüğünden daha karmaşık nedenlere dayanır. Bu nedenleri anlamak, kırgınlığı ortadan kaldırmaz; ama yaşananı kişisel bir reddedilme olarak görmekten biraz uzaklaşmaya yardımcı olabilir.

• Ne söyleyeceğini bilememek. Pek çok genç, ciddi bir hastalıkla ilk kez yakından karşılaşır. Yanlış bir şey söyleyip arkadaşını üzmekten korktuğu için hiçbir şey söylememeyi seçebilir.
• Kendi korkusu. Yaşıtının hasta olduğunu görmek, gencin "Bu benim de başıma gelebilir" kaygısını tetikleyebilir. Bu kaygıyla baş etmenin en kolay yolu, konudan ve kişiden uzak durmaktır.
• Gündelik hayatın akışı. Okul, dershane, sınavlar, spor… Arkadaşlar kendi temposunda koşarken hastane ziyareti ya da uzun bir telefon görüşmesi için zaman ayırmayı ertelemeye başlayabilir.
• Fiziksel ayrılık. Okula gidilemeyen aylarda ortak anılar ve ortak konular azalır. Sınıfta gülünen şakayı, teneffüste yaşanan olayı bilmemek, gencin kendini gruptan kopmuş hissetmesine neden olur.
• Ailenin ya da tedavi ekibinin koyduğu sınırlar. Enfeksiyon riski nedeniyle ziyaretlerin kısıtlanması, arkadaşların "Gelmeyelim, rahatsız ederiz" diye düşünmesine yol açabilir.

Bunların hiçbiri sizin değerinizi ya da arkadaşlığınızın gerçekliğini ölçmez. Yine de hissettiğiniz kırgınlık gerçektir ve görülmeyi hak eder.

Hastalık Sürecinde Gencin Yaşadığı Duygular

Arkadaşlardan uzak düşmek, hastalığın kendisinden bile ağır gelebilen bir kayıp olabilir. Ergenlikte akranlar, aidiyet duygusunun en önemli kaynağıdır. Bu bağın zayıflaması farklı duygular uyandırabilir. Yaş da bu deneyimi şekillendirir: Ortaokul çağındaki bir genç için en büyük kayıp çoğu zaman teneffüs arkadaşlıkları ve ortak oyunlar olurken, lise sonundaki ya da üniversite çağındaki bir genç için arkadaşlarıyla aynı hayat evrelerinden geçememek, yani sınavlar, mezuniyet, ilk iş ya da yurt hayatı gibi deneyimleri kaçırmak daha belirgin bir yas yaratabilir.

Dışlanmışlık ve unutulmuşluk

Sosyal medyada arkadaşlarınızın birlikte yaptığı bir doğum günü kutlamasını, bir konseri ya da sıradan bir akşam yemeğini görmek, "Ben olmadan da hayat devam ediyor" duygusunu çok keskin biçimde yaşatabilir. Bu duygu çoğu zaman sessizce taşınır.

Öfke ve kırgınlık

"Ben onun için her şeyi yapardım, o bir mesaj bile atmıyor" düşüncesi yoğun bir öfke doğurabilir. Bu öfke meşrudur. Öfkenizi fark etmek ve adını koymak, onu nasıl ifade edeceğinize karar vermenin ilk adımıdır.

Farklılık duygusu

Hastalık deneyimi sizi yaşıtlarınızdan farklı bir yere taşımış olabilir. Onların konuştuğu konular size yüzeysel, sizin yaşadıklarınız onlara uzak gelebilir. "Artık onlarla ortak bir şeyim kalmadı" duygusu, bazen arkadaşlardan önce gencin kendisinin geri çekilmesine neden olur.

Kendini suçlama

"Belki hastalığımdan çok bahsettim", "Belki sürekli moralim bozuk olduğu için benden sıkıldılar" gibi düşünceler sık görülür. Bu düşünceler çoğu zaman gerçeği yansıtmaz; ama yalnızlık arttıkça daha inandırıcı görünür. Ergenlikte yalnızlık deneyimine dair daha geniş bir bakış için ergenlerde yalnızlık yazısına göz atabilirsiniz.

Hasta Gencin Arkadaşları ile İletişimi Yeniden Kurmak

Arkadaşlığın uzaklaşması her zaman sonsuza dek kopması anlamına gelmez. Bazen küçük bir adım, iki tarafın da beklediği kapıyı aralayabilir.

İlk adımı atmak

Haksızlık gibi gelebilir; hasta olan sizsiniz ve aramayan onlar. Ancak bazen arkadaşlar, ne zaman ve nasıl ulaşacaklarını bilmedikleri için bekler. Kısa ve hafif bir mesaj, buzları çözmek için yeterli olabilir:

• "Uzun zamandır konuşmadık, seni özledim. Okulda neler oluyor?"
• "Bu hafta biraz daha iyiyim. Görüntülü konuşalım mı?"
• "Hastalık konuşmaktan sıkıldım, bana sıradan bir şey anlat."

Ne istediğinizi açıkça söylemek

Arkadaşlar çoğu zaman sizin neye ihtiyaç duyduğunuzu tahmin etmeye çalışır ve yanılır. Kimisi hastalık hakkında sürekli soru sorar, kimisi hiç sormaz. Ne istediğinizi söylemek onların işini kolaylaştırır:

• "Hastalığımı sorabilirsin, rahatsız olmuyorum. Ama sadece onu konuşmak da istemiyorum."
• "Bana acır gibi bakmanı istemiyorum. Eskisi gibi dalga geçebilirsin."
• "Gelemesen de ara sıra yazman bana iyi geliyor."

Kırgınlığı dile getirmek

Bazı arkadaşlıklarda, kırgınlığı açıkça konuşmak ilişkiyi derinleştirebilir. Suçlayıcı olmayan bir dil burada önemlidir. "Beni hiç aramadın, çok bencilsin" yerine "Bu süreçte senden haber alamayınca çok yalnız hissettim" demek, karşınızdakinin savunmaya geçmeden sizi duymasını kolaylaştırır.

Bazı arkadaşlıkların değişmesine izin vermek

Her arkadaşlık bu süreçten aynı şekilde çıkmaz. Bazı arkadaşlar uzaklaşır ve geri dönmez. Bu bir kayıptır ve yas tutmayı hak eder. Aynı zamanda, zor zamanda yanınızda kalan kişileri fark etmek, ilişkilerinize dair yeni bir bakış kazandırabilir.

Hastalık bazı arkadaşlıkları sınar; bazılarını bitirir, bazılarını ise hiç beklemediğiniz kadar derinleştirir.

Yeni Bağlar: Hastalık Sürecinde Arkadaşlık Kurmak

Eski arkadaşlıkların bir kısmı zayıflarken, yeni bağlar kurmak da mümkündür. Bu bağlar çoğu zaman beklenmedik yerlerde ortaya çıkar.

• Aynı süreçten geçen yaşıtlar. Hastane koridorunda, tedavi odasında ya da poliklinik bekleme salonunda tanıştığınız yaşıtlar, sizi açıklama yapmaya gerek kalmadan anlayabilir. Bazı hastaneler ve dernekler, kronik hastalığı olan gençler için buluşmalar ya da etkinlikler düzenler; bu olanakları tedavi ekibine sorabilirsiniz.
• Ortak ilgi alanları üzerinden kurulan bağlar. Bir oyun topluluğu, bir kitap kulübü, çevrim içi bir resim grubu… Hastalığın ön planda olmadığı ortamlar, kendinizi yalnızca "hasta genç" olarak değil, ilgileri ve fikirleri olan biri olarak hissetmenizi sağlar. Çevrim içi ortamlarda kişisel bilgilerinizi paylaşırken dikkatli olmak ve tanımadığınız kişilerle buluşma konusunda ailenizle konuşmak önemlidir.
• Okula dönüşte yeni sınıf arkadaşları. Uzun bir aradan sonra okula döndüğünüzde, eski grubunuz değişmiş olabilir. Bu durum zor olsa da, yeni kişilerle tanışmak için bir fırsat da sunabilir.

Yeni arkadaşlıklar eskilerin yerini tamamen tutmayabilir; tutması da gerekmez. Amaç, hayatınızda sizi gören, sizinle gülen ve zor günlerinizde yanınızda olan insanların sayısını artırmaktır.

Sosyal Medya, Sınıf Grupları ve Görünürlük

Bugün gençlerin arkadaşlıkları büyük ölçüde telefon ekranında yaşanıyor. Bu durum hastalık döneminde hem bir köprü hem de bir yara olabilir. Bir yandan hastane odasından sınıf grubuna yazmak, arkadaşlarla oyun oynamak ya da bir videoya birlikte gülmek bağı canlı tutar. Öte yandan sürekli güncellenen hikâyeler, sizin katılamadığınız her etkinliği gözünüzün önüne getirir.

Bu ikilemi yönetmek için bazı küçük adımlar işe yarayabilir:

• Ekranla kendi ilişkinizi gözlemleyin. Hangi hesaplara baktıktan sonra kendinizi daha kötü hissettiğinizi fark etmek, onları bir süreliğine sessize almanıza yardımcı olabilir. Bu bir kaçış değil, kendinizi korumanın bir yoludur.
• Ne kadar paylaşacağınıza siz karar verin. Hastalığınızı paylaşmak ya da paylaşmamak tamamen sizin seçiminizdir. Bazı gençler sürecini açıkça anlatmayı rahatlatıcı bulur, bazıları ise sosyal medyayı hastalığın hiç girmediği bir alan olarak tutmak ister.
• Grup sohbetlerinde sessiz kalmak da bir seçenektir. Her mesaja yanıt vermek zorunda değilsiniz. Yorgun günlerinizde yalnızca okumak bile bağlı kalmanın bir biçimidir.

Hasta gencin arkadaşları da bu ortamda ne yapacağını bilemeyebilir: hikâyesine yorum yazsalar mı, özel mesaj mı atsalar, hiç dokunmasalar mı? Bu konuda arkadaşlarınıza kısa bir yönlendirme yapmak, örneğin "Paylaşımlarımı beğenmeniz bile bana iyi geliyor" demek, onların çekingenliğini azaltabilir.

Aileler ve Arkadaşlar İçin: Nasıl Destek Olunur?

Ebeveynler ne yapabilir?

Anne babalar, gençlerinin yalnız kaldığını görmekten derin bir üzüntü duyar ve bazen durumu düzeltmek için doğrudan müdahale etmek ister. Örneğin arkadaşının annesini arayıp "Kızınız neden bizimkini aramıyor?" diye sormak, gencin utanmasına ve kendini daha da çaresiz hissetmesine yol açabilir. Bunun yerine:

• Gencinize arkadaşlık konusunda ne hissettiğini sorun ve yargılamadan dinleyin.
• Tedavi ekibinin izin verdiği ölçüde arkadaş ziyaretlerini kolaylaştırın; evi ya da hastane odasını gençlerin rahat edebileceği bir ortama dönüştürmeye çalışın.
• Arkadaşlarının ailelerine, gencinizin onayıyla, ziyaret ya da iletişim konusunda kısa bilgiler verin. Bazen arkadaşlar yalnızca "Gelebilir miyiz?" sorusunun cevabını bilmedikleri için uzak durur.
• "Gerçek arkadaş olsalardı arardı" gibi yorumlardan kaçının. Bu cümle gencin kırgınlığını derinleştirebilir ve ilişkiyi onarma ihtimalini zayıflatabilir.

Arkadaşlar ne yapabilir?

Bu yazıyı hasta bir arkadaşı olan bir genç okuyorsa, ona da birkaç cümle söylemek isterim. Mükemmel sözler bulmanız gerekmiyor. "Ne diyeceğimi bilmiyorum ama seni düşünüyorum" demek, hiç yazmamaktan çok daha iyidir. Arkadaşınıza okuldan, sınıftan, sıradan şeylerden bahsetmek onu bağlı hissettirir. Arkadaşı hastalanan gençlerin yaşadıklarına ayrıca arkadaşı hastalanan genç yazısında yer veriyorum.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Arkadaşlıklardaki değişimler, hastalık sürecinin doğal bir parçası olabilir. Ancak bazı durumlarda bir ruh sağlığı uzmanından destek almak yararlı olabilir:

• Gencin haftalardır kimseyle konuşmak istememesi, telefonunu ve sosyal medyayı tamamen bırakması
• Uzun süren üzüntü, ağlama nöbetleri ya da duygusal donukluk
• "Kimse beni sevmiyor", "Ortadan kaybolsam kimse fark etmez" gibi sözler
• Okula dönüş zamanı geldiğinde yoğun kaygı ya da kaçınma
• Uyku ve iştahta tedaviyle açıklanamayan değişiklikler

Gencinizin yaşamına son vermekle ilgili düşüncelerden söz etmesi durumunda bunu ertelemeyin; acil durumlarda 112'yi arayın ve tedavi ekibine haber verin. Depresif belirtilerin belirgin olduğu durumlarda çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi de istenebilir.

Terapide Arkadaşlık Kaybı ve Yalnızlık Nasıl Ele Alınır?

Terapi, gencin arkadaşlık ilişkilerindeki değişimi anlamlandırması ve kırgınlığını güvenli bir ortamda ifade etmesi için bir alan sunar. Bilişsel davranışçı yaklaşımla çalışırken "Beni kimse istemiyor" gibi genelleyici düşünceler incelenir, bu düşüncelerin gencin davranışlarını nasıl etkilediği birlikte fark edilir. Bir arkadaşa yazılacak mesaj ya da okula dönüşte yapılacak ilk konuşma rol oyunlarıyla prova edilebilir.

Ayrıca gencin sosyal becerilerini ve yeni ilişkiler kurma cesaretini destekleyen küçük adımlar planlanabilir. Ergen danışmanlığı, hem hastalığın getirdiği zorluklarla hem de ergenliğin kimlik ve aidiyet sorularıyla aynı anda çalışmayı mümkün kılar. Hastaneden ya da evden çıkamayan gençler için görüşmeler online olarak da sürdürülebilir. Aileyle yapılan görüşmelerde ise ebeveynlerin gençlerine nasıl eşlik edebileceği, ne zaman geri durup ne zaman destek olacağı üzerinde durulur.

Sıkça Sorulan Sorular

En yakın arkadaşım hastalığımdan sonra hiç aramadı. Ona yazmalı mıyım?

Bu tamamen size kalmış bir karar. Yazmak isterseniz suçlamadan, nasıl hissettiğinizi anlatan kısa bir mesaj kapıyı aralayabilir. Yazmak istemiyorsanız da bu anlaşılır bir tercihtir; önemli olan, kırgınlığınızı yalnız taşımamanızdır.

Hastaneden tanıştığım arkadaşlarla bağ kurmak doğru mu?

Aynı süreçten geçen yaşıtlarla kurulan bağlar çoğu zaman çok değerlidir; birbirinizi açıklama yapmadan anlayabilirsiniz. Bu ilişkiler bazen zorlayıcı duygular da getirebilir, örneğin bir arkadaşınızın tedavisi kötü gittiğinde. Böyle anlarda duygularınızı güvendiğiniz biriyle paylaşmanız önemlidir.

Okula döndüğümde arkadaşlarım bana farklı davranırsa ne yapabilirim?

İlk günlerde garip bakışlar ya da sorular olabilir. Önceden kısa bir yanıt hazırlamak, örneğin "Uzun bir tedavi sürecinden geçtim, şimdi daha iyiyim", sizi rahatlatabilir. Öğretmeniniz ya da okul rehber öğretmeniyle dönüş öncesinde konuşmak da işe yarayabilir.

Çevrim içi arkadaşlıklar gerçek arkadaşlık sayılır mı?

Ekran arkasında kurulan bağlar da gerçek ve anlamlı olabilir; özellikle evden çıkamadığınız dönemlerde önemli bir destek kaynağıdır. Kişisel bilgilerinizi korumaya özen göstermek ve sizi rahatsız eden bir durum olduğunda ailenize haber vermek yeterli bir güvenlik çerçevesi sağlar.

• #ergenlik
• #arkadaşlık
• #kronik hastalık
• #hasta psikolojisi

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler