Emeklilikte memlekete dönüş çoğu zaman yıllarca kurulan bir hayaldir. Verilerle Çorum'a geri dönenlerin uyum sürecini, beklenti ile gerçeklik farkını okuyun.
Otuz yıl Ankara'da, İstanbul'da ya da İzmir'de çalışmış biri için "emekli olunca memlekete döneceğim" cümlesi çoğu zaman bir plan olmaktan çok bir tesellidir. Trafikte geçen saatlerde, kalabalık metro vagonlarında, apartman dairesinin balkonunda hep o köy evi, o bahçe, o çarşı hayal edilir. Sonra emeklilik gelir, eşyalar toplanır ve dönüş gerçekleşir. Emeklilikte memlekete dönüş, Çorum için de küçük ama anlamlı bir göç hareketi. TÜİK'in 2025 iç göç verilerine göre Çorum'a "aileye ya da memlekete dönüş" nedeniyle 1.161 kişi geldi; aynı nedenle gidenler 298 kişide kaldı. Bu, ilin net göç kazandığı en büyük kalem. Bu yazıda rakamların ne söylediğine, insanları memlekete geri çeken etkenlere ve dönüşün ardından yaşanan yeniden uyum sürecinin psikolojisine odaklanacağım.
Emeklilikte Memlekete Dönüş: Rakamlar Ne Söylüyor?
Çorum uzun yıllardır net göç veren bir il. Ancak göç tablosunun içinde dikkat çeken bir ters akım var.
Memlekete dönenler. TÜİK'in 2025 göç nedeni verilerini aktaran yerel kaynaklara göre Çorum'a gelen 15.597 kişinin 1.161'i "aileye ya da memlekete dönüş" nedeniyle geldi. Bu nedenle gidenler ise 298 kişiydi; net kazanç 863 kişi. Çorum'un göç tablosunda bu kadar belirgin net kazanç sağladığı başka bir kalem yok.
Açıkça emeklilik nedeniyle gelenler. Aynı verilere göre "emeklilik" nedeniyle Çorum'a 100 kişi geldi, 56 kişi gitti; net kazanç 44 kişi. Yani emekli dönüşü var, ama doğrudan "emeklilik" olarak kaydedilen göç küçük ölçekte.
Dışarıdaki büyük Çorumlu nüfus. Çoban'ın (2016) TÜİK verilerine dayanan çalışmasına göre 2013'te Çorum nüfusuna kayıtlı her on kişiden altısı il dışında yaşıyordu ve bu pay 2008'den beri her yıl artmıştı. Ankara'da yaşayan ve nüfusu Çorum'a kayıtlı kişi sayısı, TÜİK verilerini aktaran kaynaklara göre 2025'te 440 bin civarında. Bu büyük nüfus, ileride dönmeyi düşünebilecek geniş bir kitleye işaret ediyor.
Emekliler kentin önemli bir kesimi. SGK İstatistik Yıllığı 2025'e göre Çorum'da 125.211 kişi SGK'dan aylık ya da gelir alıyor. Bu, il nüfusunun yaklaşık yüzde 24'üne karşılık geliyor; Türkiye'de oran yaklaşık yüzde 20. Kendi adına yaşlılık aylığı alanların nüfusa oranı Çorum'da yaklaşık yüzde 17, Türkiye'de yaklaşık yüzde 14. 2025'te ilde 2.712 kişiye yeni yaşlılık aylığı bağlandı.
Emeklilik büyük ölçüde erkeklerin statüsü. Aynı yıllığa göre Çorum'da kendi adına yaşlılık aylığı alanların yalnızca yüzde 13,6'sı kadın; Türkiye'de bu oran yüzde 22,4.
Köklere bağlılık. OKA'nın 2021 tarihli raporunda aktarılan TÜİK verilerine göre Çorum'da yaşayan yaşlıların yüzde 94,4'ü bu ilde doğmuş; Türkiye'de bu oranın en yüksek olduğu üçüncü il.
Bu verileri okurken nelere dikkat etmeli?
- "Aileye ya da memlekete dönüş" kategorisi yalnızca emeklileri kapsamaz; işini kaybedip dönen gençler ya da yaşlı anne babasına bakmak için dönen orta yaşlılar da bu gruba girebilir.
- Göç nedeni verileri yaş kırılımı vermediği için kaç emeklinin döndüğünü kesin olarak bilemeyiz.
- "Nüfusa kayıtlı olunan il" kişinin doğduğu ya da kendini ait hissettiği yeri değil, nüfus kütüğünün bulunduğu ili gösterir. Başka şehirde doğup büyüyen ikinci ve üçüncü kuşak da Çorum'a kayıtlı görünebilir.
- Yaz aylarında memlekette kalıp kışı büyükşehirde geçirenler gibi mevsimlik dönüşler bu istatistiklere yansımaz.
İnsanları Memlekete Geri Çeken Nedir?
Dönüş kararının arkasında genellikle birden fazla etken vardır. Verilere ve alan yazınına bakınca birkaç olası etken öne çıkıyor.
Yer bağlılığı. Psikolojide yer bağlılığı, bir insanın belirli bir yere duyduğu duygusal bağı anlatır. Bu bağ kişisel anılarla, aile geçmişiyle ve o yerin sosyal dokusuyla beslenir. Çocukluğunu Çorum'da geçirmiş biri için memleket, yalnızca bir coğrafya değil, kimliğinin bir parçasıdır.
Yaşlı anne baba. Emeklilik yaşına gelen pek çok kişinin anne babası hâlâ hayattadır ve memlekette yalnız yaşıyordur. Dönüşün bir nedeni de bu bakım ihtiyacı olabilir. Göç verilerinde "memlekete dönüş" kategorisinin büyüklüğü bu yorumla uyumlu, ama bu bir çıkarımdır.
Daha sakin bir yaşam beklentisi. Büyükşehrin trafiği, kalabalığı ve yaşam maliyeti karşısında memleket daha huzurlu ve daha ekonomik bir seçenek olarak görülebilir. Kendi evi, bahçesi ya da tarlası olanlar için bu beklenti daha da güçlüdür.
Hemşehri ağları ve tanıdık bir topluluk. Büyükşehirde emeklilikle birlikte iş çevresi dağılır. Memlekette ise akrabalar, eski komşular ve çocukluk arkadaşları vardır ya da olduğu düşünülür.
Ekonomik hesap. Emekli aylığının büyükşehirde yetmemesi, daha düşük yaşam maliyeti olan bir yere dönmeyi cazip hâle getirebilir. Boduroğlu, Şahin ve Çiftçi'nin (2025) 25 emekliyle yaptığı nitel çalışma, aylığın yetmemesinin emekliler için önemli bir stres kaynağı olduğunu gösteriyor.
Emeklilikte Memlekete Dönüşün Psikolojisi: Beklenti ve Gerçeklik
Dönüş, hayal edildiği kadar kolay olmayabilir. Bunun nedeni memleketin kötü olması değil; hem memleketin hem de dönen kişinin yıllar içinde değişmiş olmasıdır.
Ters kültür şoku
Ters kültür şoku, uzun süre başka bir yerde yaşadıktan sonra köklerine dönen kişinin yaşadığı yabancılaşmayı anlatır. Çocukluktaki çarşı yerinde yeni binalar, tanıdık esnafın yerinde zincir mağazalar vardır. Eskiden herkesin tanıdığı kişi şimdi sokakta tanınmadan yürüyebilir. "Burası benim memleketim ama kendimi yabancı hissediyorum" duygusu kafa karıştırıcı ve üzücü olabilir.
İdealleştirilmiş memleket
Yıllarca uzaktan özlenen memleket, zihinde çoğu zaman olduğundan daha güzel bir yer olarak saklanır. Gerçekle karşılaşınca hayal kırıklığı kaçınılmaz olabilir. Kışın uzunluğu, sağlık hizmetine ulaşmak için yapılan yolculuklar, sosyal etkinliklerin azlığı gibi büyükşehirde düşünülmeyen ayrıntılar öne çıkar. Örneğin Çorum İl Afet Risk Azaltma Planı'nda aktarılan meteoroloji verilerine göre il merkezinde aralık ayında günlük ortalama güneşlenme süresi yalnızca 2 saat. Sağlık Bakanlığı verilerinden yapılan hesaba göre ilde 100 bin kişiye düşen uzman hekim sayısı da Türkiye ortalamasının altında.
"Ne orada ne burada" duygusu
Büyükşehirde yıllarca "Çorumlu" olarak görülen kişi, memlekette bu kez "Ankaralı" ya da "İstanbullu" gibi algılanabilir. İki yer arasında kalmışlık, aidiyet duygusunu zayıflatabilir.
Çocuklardan ve torunlardan ayrılmak
Emekliliğin bir paradoksu şudur: kişi memlekete dönerken bu kez kendi çocuklarını ve torunlarını büyükşehirde bırakır. Böylece bir zamanlar anne babasından ayrılan kişi, şimdi de çocuklarından ayrılmanın hüznünü yaşar.
Eşler arasındaki farklı istekler
Dönüş hayali çoğu zaman eşlerden biri için daha güçlüdür. Diğeri büyükşehirdeki arkadaşlarını, çocuklarını ya da alışkanlıklarını bırakmak istemeyebilir. Bu fark konuşulmadan alınan kararlar, dönüşten sonra sessiz bir kırgınlığa dönüşebilir.
Kadınlar için dönüşün farklı yüzü
Çorum'da kendi adına emekli olan kadınların payının düşük olması, dönüş kararının çoğu zaman kocanın emekliliğine göre şekillendiğini düşündürüyor. Kendi emekliliği olmayan kadınlar için "emeklilik" diye bir dönüm noktası yoktur; ev işleri ve bakım sorumlulukları yer değiştirse de sürer. Üstelik memlekette kayınvalide, kayınpeder ya da akrabalarla daha yakın yaşamak, bazı kadınlar için yeni bir bakım yükü ve daha sıkı bir sosyal denetim anlamına gelebilir. Bu nedenle dönüş konuşulurken kadının bu süreçte neler kazanıp neler kaybedeceğinin ayrıca ele alınması önemlidir.
Rol kaybı ve yapılandırılmamış zaman
Emeklilik başlı başına bir geçiştir. Alan yazını, emeklilik ve rol değişimlerini yaşlılıkta yalnızlığın risk etkenleri arasında sayıyor (Akbaş, Taşdemir Yiğitoğlu ve Çunkuş, 2020). Boduroğlu ve arkadaşlarının (2025) çalışmasında da umutsuzluk, yalnızlık ve kimlik kaybının sosyal izolasyona yol açtığı, sosyal desteğin ise koruyucu olduğu bildiriliyor. Bu geçiş bir de yer değişikliğiyle birleştiğinde uyum yükü artar. Emekliliğin psikolojik etkilerini emeklilik sendromu yazısında ayrıntılı ele almıştım.
Yeniden Uyum İçin Pratik Öneriler
Diyelim ki otuz iki yıl İstanbul'da çalıştıktan sonra emekli olan bir çift, Mecitözü'ndeki baba evine yerleşiyor. Eşlerden biri ilk aylarda çok mutlu; diğeri ise torunlarını özlüyor ve günlerinin boş geçtiğinden yakınıyor. Böyle bir durumda şu adımlar uyumu kolaylaştırabilir:
- Kararı birlikte verin. Dönüşten önce eşlerin beklentilerini, kaygılarını ve vazgeçemeyeceklerini açıkça konuşması, sonradan yaşanacak kırgınlıkları önler. Dönüş kararının farklı boyutlarını memlekete dönüş kararı yazısında ele almıştım.
- Deneme süresi tanıyın. Mümkünse bir mevsim ya da bir yıl boyunca deneme amaçlı kalmak, kesin karar vermeden önce gerçekçi bir fikir edinmenizi sağlar.
- Günü yapılandırın. Sabah yürüyüşü, bahçe işleri, çarşı ziyareti, okuma saati ya da gönüllü bir uğraş, emekliliğin boş zamanını anlamlı bir düzene dönüştürür.
- Yeni bağlar kurun. Eski arkadaşlıkları yeniden canlandırmanın yanında emekli dernekleri, halk eğitim kursları, cami cemaati ya da mahalle buluşmaları yeni ilişkilere kapı açabilir.
- Büyükşehirle bağı koparmayın. Torunlarla düzenli görüntülü görüşmeler, belirli aralıklarla yapılan ziyaretler ve çocukların yaz tatillerinde memlekete gelmesi ayrılığın yükünü hafifletir.
- Sağlık planınızı yapın. Aile hekiminizle tanışmak, düzenli kontrollerinizi ve gerekli uzman takibini önceden planlamak, sağlık kaygısını azaltır.
- Kış için hazırlık yapın. Kısa ve soğuk kış günlerinde evde kapanıp kalmamak için kapalı mekânda yapılabilecek etkinlikler ve sosyal buluşmalar planlayın.
- Memleketi yeniden tanıyın. Değişen yüzüyle memleketi bir yabancı gibi yeniden keşfetmek, kayıp duygusunu merakla dengeleyebilir.
Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?
Dönüşten sonraki ilk aylarda hayal kırıklığı, özlem ve kararsızlık yaşamak olağandır. Ancak aşağıdaki durumlarda bir ruh sağlığı uzmanından destek almak faydalı olabilir:
- Mutsuzluk ve isteksizlik aylardır sürüyor, giderek ağırlaşıyorsa
- Evden çıkmak istemiyor, sosyal temaslardan kaçınıyorsanız
- Uyku ve iştah düzeniniz belirgin biçimde değiştiyse
- Eşinizle dönüş kararı yüzünden sürekli tartışıyorsanız
- "Yanlış karar verdim, artık her şey için çok geç" düşünceleri zihninizi meşgul ediyorsa
- Değersizlik duygusu ve yaşamın anlamsız olduğuna dair düşünceler belirdiyse
Kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız bu bir acil durumdur; vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Terapide Emeklilik ve Dönüş Süreci Nasıl Ele Alınır?
Emeklilik ve memlekete dönüş, iki büyük yaşam geçişinin aynı anda yaşanması demektir. Terapi bu geçişleri anlamlandırmaya ve yeni bir yaşam düzeni kurmaya yardımcı olur.
Bilişsel davranışçı terapi (BDT), "Artık işe yaramıyorum", "Burada kimse beni anlamıyor", "Dönmekle hata yaptım" gibi düşüncelerin gerçekçiliğini birlikte değerlendirmeye ve daha dengeli bakış açıları geliştirmeye odaklanır. Davranışsal etkinleştirme ile güne anlam ve keyif katan etkinlikler adım adım planlanır.
Şema terapi bakış açısı, bazı kişilerin değişimi neden çok daha sarsıcı yaşadığını anlamaya yardımcı olabilir. Kimliğini büyük ölçüde işiyle tanımlamış ya da yüksek standartlarla yaşamış biri için emeklilik ve dönüş, değer duygusunu derinden sarsabilir.
Eşlerin dönüş konusunda farklı duygular yaşadığı durumlarda çift terapisi, iki tarafın da sesinin duyulduğu ortak bir yol bulmaya yardımcı olabilir. Ben Çorum'da yüz yüze ve online görüşmelerle çalışıyorum; online görüşme, dönüşü henüz planlama aşamasında olan ve büyükşehirde yaşayanlar için de bir seçenek olabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Çorum'a memlekete dönüş amacıyla kaç kişi geliyor?
TÜİK'in 2025 göç nedeni verilerine göre Çorum'a "aileye ya da memlekete dönüş" nedeniyle 1.161 kişi geldi, 298 kişi gitti. Doğrudan "emeklilik" nedeniyle gelenler ise 100 kişiydi. Bu kategoriler yalnızca emeklileri kapsamaz.
Memlekete dönünce neden mutsuz hissedebilirim?
Hem memleket hem de siz yıllar içinde değiştiniz. Zihninizde idealleştirdiğiniz yer ile bugünkü gerçeklik arasındaki fark, ters kültür şoku denen bir yabancılaşma duygusu yaratabilir. Bu duygu çoğu zaman yeni bağlar ve yeni bir düzen kuruldukça hafifler.
Eşim memlekete dönmek istiyor, ben istemiyorum. Ne yapmalıyız?
Her iki tarafın da beklentilerini, kaygılarını ve vazgeçemeyeceklerini açıkça konuşması önemlidir. Deneme süresi, mevsimlik yaşam ya da çocuklara ve torunlara düzenli ziyaret planı gibi ara çözümler değerlendirilebilir. Tartışmalar kronikleştiyse çift görüşmeleri yardımcı olabilir.
Emeklilikte yeni arkadaşlıklar kurmak mümkün mü?
Evet. Emekli dernekleri, halk eğitim kursları, gönüllü çalışmalar, düzenli yürüyüş grupları ve mahalle buluşmaları yeni ilişkiler kurmak için uygun ortamlardır. İlk adımı atmak zor gelebilir, ama düzenli katılım zamanla güçlü bağlara dönüşür.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Yaşadığınız güçlükler için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir. Acil bir durumda lütfen 112'yi arayın.
Eda Erkan Alapala
Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.
Eğitimler
