Göçmen Kadınlar: Görünmeyen Emek ve Yalnızlık

Göçmen kadınlar gurbette ev, çocuk, iş ve aile yükünü nasıl taşıyor? Görünmeyen emek, yalnızlık ve kimlik kaybıyla baş etmek için somut öneriler.

Sabah çocukları okula hazırlayan, okul öğretmeniyle yabancı bir dilde konuşmaya çalışan, alışverişi, yemeği, doktor randevularını, Türkiye'deki anne-babanın sağlığını ve belki bir de kendi işini aynı anda düşünen bir kadın hayal edin. Akşam olduğunda herkes yorgunluğunu dile getirirken, onun yorgunluğu çoğu zaman görülmez. Göçmen kadınlar gurbette ailenin duygusal ve pratik yükünü büyük ölçüde omuzlayan, ama bu emeğin çoğu zaman fark edilmediği bir hayat sürebilir. Üstelik bunu Türkiye'deki geniş aile, komşu ve arkadaş desteğinden uzakta yapmak zorundadırlar. Bu yazıda göçmen kadınların yaşadığı görünmeyen emeği, yalnızlığı ve kimlik değişimlerini ele alacak, kendinize iyi bakmanız için somut adımlar paylaşacağız.

Göçmen Kadınlar ve Görünmeyen Emek Nedir?

Görünmeyen emek, evde ve ailede yapılan, çoğu zaman karşılığı verilmeyen ve fark edilmeyen işleri ifade eder. Bu emek yalnızca yemek, temizlik ve çocuk bakımı gibi fiziksel işlerle sınırlı değildir. Aynı zamanda şu tür zihinsel ve duygusal yükleri de kapsar:

• Zihinsel yük: Evde neyin eksik olduğunu, hangi randevunun ne zaman olduğunu, çocukların hangi gün spor kıyafeti götürmesi gerektiğini akılda tutmak.
• Duygusal emek: Ailedeki herkesin ruh hâlini gözetmek, çatışmaları yatıştırmak, eşin ve çocukların gurbet zorluklarına destek olmak.
• Aile bağlarını sürdürme emeği: Türkiye'deki aileyle iletişimi korumak, bayramları hatırlamak, akrabaları aramak, çocuklara Türkçeyi ve kültürü aktarmak.
• Uyum emeği: Yeni ülkede okul sistemini, sağlık sistemini, bürokratik işleri öğrenmek ve aileyi bu sistemlere uyumlandırmak.

Göçmen kadınlar için bu yük çoğu zaman daha ağırdır; çünkü Türkiye'de bu işlerin bir kısmını paylaşabilecekleri anneler, kayınvalideler, kız kardeşler ya da komşular artık yanlarında değildir. Türkiye'de "imece" usulüyle paylaşılan pek çok iş, gurbette tek bir kişinin omzuna kalabilir. Bu emek o kadar gündelik hayatın içine yerleşmiştir ki, çoğu zaman kadının kendisi bile onu "iş" olarak görmez. "Zaten yapılması gereken şeyler" diye düşünülen bu görevler, gün sonunda büyük bir yorgunluk bırakır; ama bu yorgunluğun nedeni sorulduğunda kadın "Bugün pek bir şey yapmadım" diyebilir. İşte görünmeyen emeğin en zorlayıcı yanı budur: Hem yapan kişi hem de çevresi onu fark etmekte zorlanır.

Göçmen Kadınlarda Zorlanmanın İşaretleri

Görünmeyen emeğin yükü zamanla birikebilir. Aşağıdaki işaretler, ruh sağlığınızın zorlandığını düşündürebilir:

• Sürekli yorgunluk ve dinlendikten sonra bile toparlanamamak
• "Herkes için her şeyi yapıyorum ama kimse beni görmüyor" hissi
• Kendinize hiç zaman ayıramamak, kendi ihtiyaçlarınızı unutmak
• Sık ağlama krizleri ya da tam tersine hiçbir şey hissedememek
• Eşe ya da çocuklara karşı sabırsızlık ve sık sinirlenme
• Yalnızlık, kimseyle gerçek bir bağ kuramadığını hissetmek
• Uyku sorunları, iştahta belirgin değişiklikler
• Baş ağrısı, sırt ağrısı, çarpıntı gibi bedensel belirtiler
• "Ben kimim? Eskiden ne yapmaktan hoşlanırdım?" gibi sorularla boşluk hissi
• Kendini değersiz ya da yetersiz hissetmek

Pek çok kadın bu işaretleri "herkes yoruluyor" diyerek geçiştirir. Oysa yorgunluk ile tükenmişlik arasında önemli bir fark vardır. Bu belirtiler tek başına bir tanı anlamına gelmez. Ancak haftalarca sürüyor ve hayatınızı daraltıyorsa, bunları ciddiye almanız ve kendinize daha yakından bakmanız önemlidir.

Göçmen Kadınlar Neden Yalnız Hissedebilir? Nedenler ve Kültürel Bağlam

Destek ağının kaybı. Türkiye'de pek çok kadın, gündelik hayatında geniş bir destek ağına sahiptir: çocuğu bırakabileceği bir anne, dertleşebileceği bir komşu, birlikte çay içilecek arkadaşlar. Gurbette bu ağ büyük ölçüde ortadan kalkar ve yeniden kurulması zaman alır.

"Takipçi eş" deneyimi. Pek çok kadın, eşinin işi ya da eğitimi nedeniyle göç eder. Bu durumda kendi kariyerini, arkadaşlarını ve sosyal kimliğini geride bırakmış olabilir. Yeni ülkede çalışma izni, dil ya da diploma denkliği gibi nedenlerle mesleğini sürdüremeyen kadınlar, derin bir kimlik kaybı yaşayabilir. Bu konuyu takipçi eş olmanın psikolojisi yazısında ayrıntılı ele alıyoruz.

Dil bariyeri ve evde kalma. Evde çocuklarla vakit geçiren kadınlar, yerel dili öğrenme ve sosyal çevre edinme konusunda daha az fırsat bulabilir. Bu durum zamanla izolasyonu artırabilir ve kişinin özgüvenini zedeleyebilir.

Kültürel beklentiler. "İyi anne", "iyi eş", "iyi gelin" olma beklentisi, gurbette de devam edebilir. Üstelik Türkiye'deki aileler, gurbetteki kadından hem yeni hayatına uyum sağlamasını hem de geleneksel değerleri korumasını bekleyebilir. Bu çifte beklenti, yoğun bir baskı yaratabilir.

Türkiye'deki ailenin bakımı. Yaşlanan anne-babanın sağlığı, bakımı ve ihtiyaçları konusunda sorumluluk duygusu, çoğu zaman kızlar üzerinde daha yoğun hissedilir. Uzaktan bakım kaygısı, suçluluk duygusuyla birleşebilir.

Anne olmak ve yalnız ebeveynlik. Yurt dışında doğum yapmak ve çocuk büyütmek, Türkiye'deki kırk gün geleneği, aile yardımı ve deneyimli kadınların desteği olmadan yaşandığında oldukça zorlayıcı olabilir. Bu konuda gurbette yalnız ebeveynlik yazısına göz atabilirsiniz.

Aileye, İlişkilere ve Çocuklara Etkisi

Kadının taşıdığı yük, aile içindeki ilişkileri doğrudan etkiler.

Eşle ilişki: Eşlerden biri işe ve dış dünyaya daha çok açılırken, diğeri ev içinde yalnızlaşabilir. Kadın "Ben burada her şeyi bıraktım, sen ise hayatına devam ediyorsun" duygusu yaşayabilir. Erkek ise iş yerindeki baskıyı ve sağlayıcı rolünün yükünü taşırken eşinin yaşadıklarını fark etmeyebilir. Bu karşılıklı görmeme hâli, zamanla kırgınlığa ve mesafeye dönüşebilir. Bu tür gerginlikler için çift görüşmeleri, eşlerin birbirinin yükünü görmesine yardımcı olabilir.

Çocuklarla ilişki: Yorgun ve yalnız bir anne, zaman zaman çocuklarına karşı sabırsız olabilir ve ardından suçluluk duyabilir. Bu döngü, "iyi bir anne değilim" düşüncesini besleyebilir. Oysa annenin kendine iyi bakması, çocuklarına daha sakin ve şefkatli bir şekilde yaklaşabilmesinin de temelidir.

Kültür aktarıcısı rolü: Çocuklara Türkçeyi, gelenekleri ve değerleri aktarma görevi çoğu zaman annelere kalır. Çocuk Türkçe konuşmak istemediğinde ya da kültürel değerlere mesafeli durduğunda, anne bunu kişisel bir başarısızlık gibi yaşayabilir.

Diyelim ki Fransa'da yaşayan iki çocuk annesi bir kadın, Türkiye'de öğretmenlik yapıyordu. Şimdi günlerini evde, çocukların okul saatlerine göre düzenlenmiş bir programla geçiriyor. Eşi akşam eve geldiğinde "Bugün ne yaptın?" diye sorduğunda, ne cevap vereceğini bilemiyor; çünkü gün boyu durmadan çalışmış ama "gösterilecek" bir şey yapmamış gibi hissediyor. Bu kadının yaşadığı şey tembellik ya da nankörlük değil, görünmeyen emeğin ve kimlik kaybının birleşik yüküdür.

Kendi Başınıza Yapabilecekleriniz: Kendinize Yer Açmak

1. Görünmeyen emeğinizi görünür kılın. Bir hafta boyunca yaptığınız tüm işleri, fiziksel, zihinsel ve duygusal olarak bir listeye yazın. Bu liste hem kendinize hem de eşinize yaptığınız işin büyüklüğünü göstermenin somut bir yolu olabilir.
2. İş bölümünü konuşun. Listeyi eşinizle paylaşarak sakin bir zamanda iş bölümünü yeniden konuşun. Suçlama yerine "Bu işlerin bir kısmını paylaşabilir miyiz?" gibi iş birliğine davet eden cümleler kullanın.
3. Kendinize ait bir zaman ayırın. Haftada en az birkaç saat yalnızca size ait olsun: bir kurs, yürüyüş, kitap okumak, bir arkadaşla buluşmak. Bu zaman bir lüks değil, ruh sağlığınız için bir ihtiyaçtır.
4. Destek ağınızı yeniden kurun. Okul velileri, Türk kadın grupları, dil kursundaki arkadaşlar ya da mahallenizdeki komşular olabilir. Küçük ama düzenli temaslar zamanla güçlü bağlara dönüşebilir.
5. Dil öğrenmeye küçük adımlarla devam edin. Yerel dili öğrenmek, bağımsızlığınızı ve özgüveninizi artırabilir. Günde on beş dakikalık bir pratik bile zamanla fark yaratabilir.
6. Eski kimliğinizle bağ kurun. Türkiye'de neleri yapmaktan keyif alıyordunuz? Mesleğinizle ilgili gönüllü bir faaliyet, online bir kurs ya da bir hobi, kendinizi yeniden tanımanıza yardımcı olabilir.
7. "İyi anne" ve "iyi eş" tanımınızı esnetin. Mükemmel olmak zorunda değilsiniz. "Yeterince iyi" olmak, hem sizin hem de aileniz için daha sürdürülebilir bir hedeftir.
8. Suçluluk duygusuyla konuşun. Kendinize zaman ayırdığınızda ya da "hayır" dediğinizde suçluluk hissediyorsanız, kendinize sorun: "Bir arkadaşım aynı şeyi yapsa onu suçlar mıydım?"
9. Bedeninize özen gösterin. Düzenli uyku, öğün düzeni ve kısa yürüyüşler, yorgunlukla baş etmenize yardımcı olabilir.

Herkese yetişmeye çalışırken kendinizi unutmamanız, ailenize verebileceğiniz en değerli armağanlardan biridir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir ruh sağlığı uzmanından destek almayı düşünebilirsiniz:

• Yorgunluk, hüzün ya da isteksizlik iki haftadan uzun süredir devam ediyorsa
• Doğum sonrası dönemde yoğun kaygı, ağlama krizleri ya da bebeğinizle bağ kurmakta zorlanma yaşıyorsanız
• Yalnızlık ve izolasyon hayatınızı belirgin biçimde daraltmışsa
• Eşinizle tekrarlayan ve çözülemeyen çatışmalar yaşıyorsanız
• Kimlik kaybı ve değersizlik hissi sizi derinden etkiliyorsa
• Uyku, iştah ya da enerji düzeninizde ciddi değişiklikler varsa

İlişkinizde fiziksel, duygusal ya da ekonomik şiddet yaşıyorsanız, güvenliğiniz her şeyden önce gelir. Acil bir tehlike durumunda bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın. Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleriniz varsa da beklemeyin: AB ülkelerinde 112, ABD ve Kanada'da 911, İngiltere'de 999 veya 112, Avustralya'da 000 aranabilir. Online terapi acil müdahale hizmeti değildir; ağır risk durumlarında yerel acil servisler ve psikiyatri hizmetleri gereklidir.

Yaşadığınız ülkedeki aile hekimleri, ebe ve çocuk sağlığı hizmetleri ve yerel ruh sağlığı kaynakları önemli destek noktalarıdır. Anadilde destek, bunlarla birlikte kullanılabilecek bir seçenektir.

Anadilde Online Terapide Nasıl Çalışılır?

Göçmen kadınlar için anadilde online terapi, hem pratik hem de duygusal açıdan bir seçenek olabilir. Evden, çocuklar okuldayken ya da uyurken görüşme yapabilmek, ulaşım ve çocuk bakımı sorunlarını azaltabilir. Ayrıca "gelinlik", "kayınvalide ilişkisi", "kırk gün", "elâlem ne der" gibi kavramların ağırlığını açıklamak zorunda kalmadan konuşabilmek, terapötik ilişkiyi kolaylaştırabilir. Bu herkes için geçerli değildir; ama bilinmesi gereken bir seçenektir.

Anadilde online terapide çalışma genellikle şöyle ilerler:

• Değerlendirme: Göç hikâyeniz, aile yapınız, günlük yükleriniz ve sizi zorlayan konular konuşulur.
• Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) teknikleri: "Her şeyi ben yapmalıyım", "Kendime zaman ayırırsam bencil olurum" ya da "İyi bir anne asla sinirlenmez" gibi düşünceler incelenir; daha dengeli ve şefkatli düşünceler geliştirilir.
• Sınır koyma ve iletişim becerileri: Eşle, aileyle ve çevreyle ihtiyaçlarınızı açıkça ifade etmek üzerine çalışılır.
• Değerler ve kimlik çalışması: Gurbette kendinizi yeniden tanımlamak, eski kimliğinizle bağ kurmak ve yeni hedefler belirlemek üzerine çalışılır.
• Davranışsal aktivasyon: Keyif ve anlam veren etkinlikler hayatınıza yeniden eklenir.
• Çift odaklı çalışma: Gerektiğinde eşinizin de katıldığı görüşmelerle iş bölümü ve iletişim konuşulabilir.

Online görüşmeler için sessiz ve mahrem bir ortam, kulaklık ve güvenli bir internet bağlantısı yeterlidir. Saat farkı ve çocukların programı göz önünde bulundurularak uygun bir zaman belirlenir. Ödeme online yapılır; fiyatlandırma TL üzerindendir ve uluslararası kartla ödeme mümkündür. Sigorta geri ödemesi için yaşadığınız ülkedeki sigorta şartlarınızı kontrol etmeniz gerekir. Daha fazla bilgi için online terapi ve yurt dışındaki Türkler sayfalarına göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Göçmen kadınlar neden daha yalnız hissedebilir?

Göçmen kadınlar, Türkiye'deki geniş aile ve komşu desteğinden uzak kalırken ev, çocuk ve aile sorumluluklarının büyük kısmını üstlenebilir. Dil bariyeri, kariyer kaybı ve evde geçen uzun saatler de yalnızlık hissini artırabilir.

Çocuklarım küçük, terapiye nasıl zaman ayırabilirim?

Online terapi, çocuklar okuldayken, uyurken ya da eşiniz onlarla ilgilenirken evden yapılabilir. Seans saatini çocukların programına göre planlamak ve bu süre için küçük bir düzen oluşturmak işinizi kolaylaştırır.

Kendime zaman ayırmak bencillik mi?

Hayır. Kendinize zaman ayırmak, uzun vadede hem sizin hem de ailenizin iyiliği için gereklidir. Dinlenmiş ve kendini anlaşılmış hisseden bir kadın, ailesine de daha sakin ve şefkatli yaklaşabilir.

Eşim yaşadıklarımı anlamıyor; çift terapisi yardımcı olur mu?

Çift terapisi, eşlerin birbirinin yükünü ve duygularını daha iyi görmesine yardımcı olabilir. Görünmeyen emeğin konuşulması, iş bölümünün yeniden düzenlenmesi ve iletişimin güçlendirilmesi bu çalışmanın parçası olabilir. Eşiniz katılmak istemezse, bireysel görüşmelerle de başlayabilirsiniz.

• #göçmen kadınlar
• #görünmeyen emek
• #yalnızlık
• #gurbet
• #online terapi

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler