İş Yerinde Yas: Kayıp Yaşayan Çalışana ve Ekibe Nasıl Destek Olunur?

İş yerinde yas nasıl yönetilir? Kayıp yaşayan çalışanla konuşmak, işe dönüşü planlamak ve bir iş arkadaşının ölümünde ekibi desteklemek için rehber.

Bir çalışan, babasının cenazesinden birkaç gün sonra işe dönüyor. Ekip arkadaşları ne diyeceklerini bilemedikleri için göz göze gelmekten kaçınıyor, yöneticisi "Başın sağ olsun" dedikten sonra konuyu bir daha açmıyor. Haftalar geçtikçe çalışanın dalgınlığı, hataları ve yorgunluğu artıyor; çevresindekiler ise "Artık toparlanmış olması gerekirdi" diye düşünmeye başlıyor. Başka bir kurumda ise bir iş kazasında bir çalışan hayatını kaybediyor ve ertesi sabah üretim hattında herkes sessizce işinin başına geçiyor. İş yerinde yas, kurumların büyük çoğunluğunun hazırlıksız yakalandığı bir konudur. Oysa her çalışan, çalışma hayatı boyunca mutlaka bir kayıp yaşar ve bu kayıp iş yerine de taşınır. Bu yazıda işverenler, İK yöneticileri ve ekip liderleri için yas sürecinin iş hayatındaki yansımalarını, kayıp yaşayan çalışana ve ekibe nasıl destek olunabileceğini ele alıyorum.

İş Yerinde Yas: Nedir ve İş Hayatına Nasıl Yansır?

Yas, önemli bir kayba verilen doğal, evrensel ve çok boyutlu bir tepkidir. Bir yakının ölümü en bilinen yas nedenidir; ancak ağır bir hastalık tanısı, gebelik kaybı, boşanma, bir evcil hayvanın kaybı ya da afet sonrası evini ve şehrini kaybetmek de yas sürecini başlatabilir. 6 Şubat 2023 depremlerinden sonra pek çok kurum, aynı anda çok sayıda çalışanının yakınlarını, evlerini ve geçmişlerini kaybettiği bir yas tablosuyla karşı karşıya kalmıştır.

Yas yalnızca üzüntüden ibaret değildir. Süreç içinde şu deneyimler sık görülür:

• Duygusal: Derin üzüntü, öfke, suçluluk, kaygı, rahatlama ya da duygusal donukluk
• Bilişsel: Odaklanma güçlüğü, unutkanlık, karar vermekte zorlanma, kaybı sürekli düşünme
• Bedensel: Yorgunluk, uyku ve iştah değişiklikleri, baş ağrısı, bağışıklığın zayıflaması
• Davranışsal: İçe kapanma, ağlama atakları, aşırı çalışarak duygulardan kaçma ya da işe karşı ilgisizlik

Bu tepkilerin çoğu iş performansını doğrudan etkiler. Özellikle dikkat gerektiren işlerde, üretim hattında, araç kullanırken ya da kritik kararların verildiği rollerde yasın ilk haftaları iş güvenliği açısından da dikkate alınmalıdır.

Yasın belirli bir takvimi yoktur. "Kırkı çıktı, artık geçmesi lazım" gibi beklentiler, yas tutan kişiye ek bir baskı yükler. Bazı çalışanlar birkaç hafta içinde işlevselliğini büyük ölçüde geri kazanırken, bazıları için aylar sürebilir; yıl dönümleri, bayramlar ve özel günlerde duygular yeniden yoğunlaşabilir. Yas sürecinin bireysel boyutu hakkında daha fazla bilgi için yas süreci yazısına göz atabilirsiniz.

İş Yerinde Yasın Kuruma Etkisi

Yas tutan çalışanın desteklenmemesi, hem çalışan hem kurum için uzun vadeli sonuçlar doğurabilir:

• Presenteizm: Çalışan işe gelir ama zihinsel ve duygusal olarak orada değildir. Deloitte'un İngiltere verilerine göre kötü ruh sağlığının işverenlere maliyetinin en büyük kalemi presenteizmdir (Deloitte, 2024).
• Hata ve kaza riski: Odaklanma güçlüğü ve uykusuzluk, özellikle fiziksel risk taşıyan işlerde dikkat gerektirir.
• Güven kaybı ve işten ayrılma: Hayatının en zor döneminde kurumdan anlayış görmeyen çalışan, bu deneyimi unutmaz. Deloitte'un 2022 raporuna göre İngiltere'de işten ayrılma maliyetlerinin yaklaşık %40'ı ruh sağlığı sorunlarına bağlanıyor (Deloitte, 2022).
• Ekip içinde sessizlik ve yabancılaşma: Kaybın konuşulmadığı ekiplerde hem yas tutan çalışan hem de iş arkadaşları kendini yalnız hisseder.

Tersine, bu dönemde gösterilen destek çoğu zaman çalışanın kuruma bağlılığını derinleştirir. "Babam öldüğünde yöneticim yanımdaydı" cümlesi, yıllar sonra bile hatırlanan bir deneyimdir.

Türkiye'de taziye ziyareti, cenazeye katılım ve anma günleri gibi gelenekler, yasın toplumsal olarak paylaşılmasında önemli bir yer tutar. İş yerinde yas desteği planlanırken bu geleneklere saygı göstermek kadar, farklı inanç ve kültürlerden gelen çalışanların farklı ritüellere ve ihtiyaçlara sahip olabileceğini hatırlamak da önemlidir. Bazı çalışanlar için dini günler ve anma törenleri için ek izin önemliyken, bazıları için yalnızca sessiz bir anlayış yeterlidir. Tek bir doğru yaklaşım yoktur; en güvenilir yol, çalışana neye ihtiyaç duyduğunu sormaktır.

Kayıp Yaşayan Çalışanla Nasıl Konuşulur?

Yöneticilerin en çok zorlandığı konu, ne söyleyeceklerini bilememektir. Yanlış bir şey söyleme korkusu, çoğu zaman hiçbir şey söylememeye yol açar; oysa sessizlik, çalışan tarafından ilgisizlik olarak algılanabilir.

Yardımcı olabilecek ifadeler:

• "Çok üzgünüm. Ne söyleyeceğimi tam bilemiyorum ama yanındayım."
• "İşe dönüşünü nasıl planlamak istersin? Senin için neler kolaylaştırıcı olur?"
• "Konuşmak istersen buradayım, istemezsen de bu tamamen anlaşılır."
• "Kaybettiğin kişiden bahsetmek istersen dinlemek isterim."

Kaçınılması gereken ifadeler:

• "Her şey bir sebeple olur" ya da "Allah'tan yaşlıydı"
• "Ne hissettiğini çok iyi biliyorum"
• "Güçlü olmalısın" veya "Artık geride bırakma zamanı"
• Kaybı karşılaştırmak ya da kendi kayıplarını uzun uzun anlatmak

Çalışanın kaybı konuşup konuşmama tercihine saygı göstermek önemlidir. Bazı çalışanlar iş yerini, yasın dışında kalabildikleri bir alan olarak görür ve "normal" bir gün geçirmek ister. Bu da yasın sağlıklı bir parçası olabilir.

Yas tutan bir çalışana verilebilecek en değerli şey, doğru cümleler değil, onun yanında kalmaya devam eden bir kurumdur.

Mevzuat ve Kurumsal Çerçeve

Ölüm izni, mazeret izni ve ücretsiz izin gibi haklara ilişkin güncel düzenlemeler için hukuk biriminizle ya da bir iş hukuku uzmanıyla birlikte değerlendirme yapmanızı öneririm. Ancak yasal izin süresi, çoğu zaman yasın gerektirdiği uyum süresinin yalnızca başlangıcıdır.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. maddesi, işverene görev verirken çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne alma yükümlülüğü getirir. Yasın ilk haftalarında yüksek risk taşıyan görevlerin geçici olarak gözden geçirilmesi, bu ilkenin pratik karşılığıdır. Kanunun 15. maddesi de sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra işe dönüşte, çalışan talep ederse sağlık muayenesi yapılmasını öngörür.

Dünya Sağlık Örgütü'nün iş yerinde ruh sağlığı kılavuzu, ruh sağlığı sorunu yaşayan çalışanlar için makul düzenlemeleri güçlü bir öneri olarak sunar (DSÖ, 2022). Yasın karmaşık ya da uzamış bir seyir gösterdiği durumlarda çalışma saatlerinde, görev dağılımında veya iş yükünde yapılacak geçici düzenlemeler bu kapsamda düşünülebilir.

Kayıp Yaşayan Çalışan İçin İşe Dönüş Planı

1. İlk iletişim: Kaybı öğrendiğinizde çalışana kısa bir taziye mesajı iletin; izin haklarını ve işin nasıl devredileceğini açıkça bildirin. Bu dönemde iş konularında rahatsız etmekten kaçının.

2. Ekibi bilgilendirme: Çalışanın onayıyla ekibe kısa bir bilgi verin; ne kadar ayrıntı paylaşılacağına çalışan karar vermelidir. Taziye için bir kart, çiçek ya da cenazeye katılım gibi kültürel olarak uygun jestleri planlayın.

3. Dönüş görüşmesi: İşe dönmeden önce ya da dönüş günü kısa bir görüşme yapın. Çalışanın ekiple nasıl karşılaşmak istediğini, ilk günlerde hangi düzenlemelere ihtiyaç duyduğunu ve kaybın konuşulmasını isteyip istemediğini sorun.

4. Geçici düzenlemeler: İlk haftalarda iş yükünü hafifletmek, kademeli dönüş, esnek giriş-çıkış saatleri, yüksek dikkat gerektiren görevlerde geçici değişiklik ya da sık mola gibi seçenekleri değerlendirin.

5. Düzenli takip: Dönüşten sonraki haftalarda kısa ve baskı yaratmayan görüşmelerle nasıl olduğunu sorun. Yıl dönümleri, bayramlar ve özel günler gibi zor zamanları akılda tutun.

6. Destek kaynaklarını hatırlatın: Kurumun gizli psikolojik destek imkânı varsa nasıl ulaşılacağını açıkça anlatın. Avrupa'da yapılan bir ankette çalışanların %50'si bir ruh sağlığı sorununu açıklamanın kariyerine zarar vereceğini düşünüyor (EU-OSHA, 2022); gizlilik vurgusu bu nedenle önemlidir.

Profesyonel destek ne zaman düşünülmeli? Yasın aylar geçmesine rağmen yoğunluğunu koruması, günlük işlevselliğin ciddi biçimde bozulması, kaybın kabul edilememesi, yoğun suçluluk, umutsuzluk ya da kendine zarar verme düşünceleri, uzman değerlendirmesi gerektirebilecek işaretlerdir. Kayıp ani, şiddetli ya da travmatik koşullarda gerçekleştiyse travmatik stres belirtileri de görülebilir; bu konuda travma sonrası stres bozukluğu yazısı fikir verebilir. Çalışan kendine zarar verme düşüncelerinden söz ediyorsa bu bir acil durumdur ve 112 aranmalıdır.

Bir İş Arkadaşının Ölümünde Ekibe Destek

Bir çalışanın hastalık, kaza ya da ani bir nedenle hayatını kaybetmesi, tüm ekibi derinden etkiler. Türkiye'de 2025 yılında iş kazası sonucu 1.931 çalışan hayatını kaybetmiştir (SGK İstatistik Yıllığı, 2025). Bu rakamın arkasında, yas tutan yüzlerce ekip ve iş yeri vardır. Böyle bir durumda kurumun yapabilecekleri şunlardır:

• Hızlı ve doğru bilgi verin: Söylentilerin önüne geçmek için ekibi, ailenin onay verdiği ölçüde ve saygılı bir dille bilgilendirin.
• Ekibe zaman ve alan tanıyın: Kaybın ilk gününde normal üretim temposu beklemek gerçekçi olmayabilir. Kısa bir bir araya gelme, saygı duruşu ya da anma köşesi gibi ritüeller, ekibin yasını birlikte yaşamasına yardımcı olur.
• Psikolojik ilk yardım ilkelerini uygulayın: Dünya Sağlık Örgütü'nün psikolojik ilk yardım rehberi, temel ilkeleri Bak, Dinle, Bağlantı kur olarak özetler: kimin zorlandığına bakmak, baskı yapmadan dinlemek ve kişiyi ihtiyaç duyduğu destek kaynaklarıyla buluşturmak (DSÖ, 2011).
• Zorunlu "olayı anlatma" oturumlarından kaçının: DSÖ, yakın zamanda travmatik bir olaya maruz kalan kişilere psikolojik debriefing, yani herkesin olayı ayrıntılı biçimde tek tek anlatmasına dayanan oturumlar uygulanmamasını önerir (DSÖ, 2012). Bunun yerine gönüllülük esasına dayalı destek ve izleme tercih edilmelidir.
• Yakın çalışanlara özel ilgi gösterin: Ölen kişiyle aynı vardiyada çalışan, olaya tanık olan ya da onunla yakın arkadaşlığı bulunan çalışanlar daha yoğun etkilenebilir.
• Aileyle iletişimi düzenleyin: Kişisel eşyaların teslimi, haklar ve resmi işlemler konusunda aileye saygılı ve tek bir sorumlu kişi üzerinden iletişim kurun.
• Masa, dolap ve isim etiketleri gibi ayrıntıları özenle ele alın: Ölen çalışanın eşyalarının ne zaman ve nasıl kaldırılacağı ekiple konuşularak planlanmalıdır.

Ölüm bir iş kazası sonucu gerçekleştiyse süreç hem yas hem travma boyutu taşır. Bu durumda kurumun yapması gerekenleri iş kazası sonrası psikolojik destek yazısında ayrıntılı olarak ele alıyorum.

Kurumunuzda Nasıl Başlanır?

İhtiyaç analizi: Kurumun kayıp ve yas durumlarında bugüne kadar nasıl davrandığı, izin uygulamaları, yöneticilerin bu konuda kendini ne kadar hazır hissettiği ve çalışanların beklentileri gözden geçirilir. Geçmişte yaşanmış kayıplardan ve kriz durumlarından alınan dersler bu aşamada değerlidir.

Program: Yazılı bir yas ve kayıp politikası, işe dönüş görüşmesi rehberi, bir çalışanın ölümü durumunda izlenecek kriz iletişim planı, yöneticiler için yas ve psikolojik ilk yardım eğitimi ve gizli bireysel destek planlanır. Dünya Sağlık Örgütü'nün iş yerinde ruh sağlığı kılavuzunda kanıtı en güçlü öneri yöneticilere ruh sağlığı eğitimi verilmesidir (DSÖ, 2022). Kurumunuza uygun bir yapının nasıl kurulabileceğini kurumsal hizmetler sayfasında inceleyebilirsiniz.

Ölçme: Kayıp sonrası işe dönüş süreleri, destek hizmeti kullanımı, işten ayrılma ve çalışan geri bildirimleri izlenir. Her kriz durumundan sonra kısa bir değerlendirme yaparak politikanın nerede işlediğini ve nerede geliştirilmesi gerektiğini belirlemek, bir sonraki kayıpta daha hazırlıklı olmayı sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

İş yerinde yas tutan bir çalışana ne kadar süre tanımalıyız?

Yasın kesin bir süresi yoktur ve yasal izin süresi çoğu zaman uyum sürecinin yalnızca başlangıcıdır. Kademeli dönüş, geçici iş yükü düzenlemeleri ve düzenli takip, çalışanın kendi hızında toparlanmasına imkân tanır. Uzun süren ve işlevselliği ciddi biçimde bozan durumlarda uzman değerlendirmesi önerilmelidir.

Kayıp yaşayan çalışana kaybı sormak doğru mu?

Çalışanın tercihine bağlıdır. Bazı çalışanlar kaybettikleri kişiden söz etmek ister, bazıları iş yerinde bu konuyu açmak istemez. En doğru yaklaşım, konuşmaya açık olduğunuzu göstermek ve kararı çalışana bırakmaktır.

Bir iş arkadaşının ölümünden sonra ekip için grup oturumu yapmalı mıyız?

Gönüllü katılıma dayalı, bilgi veren ve destek kaynaklarını tanıtan bir buluşma yararlı olabilir. Ancak herkesin olayı ayrıntılı biçimde anlatmaya zorlandığı oturumlar DSÖ tarafından önerilmemektedir. Bunun yerine psikolojik ilk yardım ilkeleri, izleme ve gerektiğinde bireysel desteğe yönlendirme tercih edilmelidir.

Yas tutan çalışan kendine zarar vermekten söz ederse ne yapmalıyım?

Bu durumu ciddiye alın, çalışanı yalnız bırakmayın ve sakin bir şekilde dinleyin. Acil bir tehlike varsa hemen 112'yi arayın; acil olmayan durumlarda çalışanın bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmasına yardımcı olun ve onayıyla bir yakınını bilgilendirmeyi değerlendirin. Kurumda gizli bir destek hizmeti varsa nasıl ulaşılacağını hatırlatmak da yararlıdır.

• #yas
• #kayıp
• #işe dönüş
• #kriz yönetimi

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler