Yabancı Dilde Terapi Neden Zorlayıcı Olabilir?

Yabancı dilde terapi neden bazen zorlayıcı olur? Duyguların dili, çeviri yorgunluğu, kültürel bağlam ve anadilde terapinin olası katkıları üzerine rehber.

Yıllardır yurt dışında yaşıyor, işinizi Almanca, İngilizce ya da Fransızca yürütüyor, toplantılarda rahatça konuşuyor olabilirsiniz. Ama bir gün kendinizi bir terapistin karşısında, çocukluğunuzu, annenizle olan ilişkinizi ya da içinizdeki derin bir kırgınlığı anlatmaya çalışırken bulduğunuzda, kelimelerin bir anda yetersiz kaldığını fark edebilirsiniz. Yabancı dilde terapi pek çok kişi için işe yarayan bir seçenektir; ancak bazıları için beklenmedik biçimde zorlayıcı olabilir. Bu yazıda bunun neden olabileceğini, hangi işaretlerin dil kaynaklı bir zorluğa işaret edebileceğini ve bu konuda neler yapabileceğinizi ele alacağız.

Yabancı Dilde Terapi Nedir ve Neden Konuşulmaya Değer?

Yabancı dilde terapi, kişinin anadili dışında bir dilde psikolojik destek almasıdır. Yurt dışında yaşayan pek çok Türk için bu, yaşadığı ülkenin dilinde bir terapistle çalışmak anlamına gelir. Bu durum çoğu zaman pratik bir zorunluluktur: Yerel sağlık sistemi, sigorta kapsamı ya da yakınlık nedeniyle o ülkenin dilinde hizmet almak daha kolay olabilir.

Yabancı dilde terapi kendi başına "kötü" ya da "yetersiz" değildir. Pek çok kişi ikinci dilinde terapiden fayda görür. Hatta bazı kişiler için ikinci dil, zor konulardan söz ederken bir tür güvenli mesafe sağlayabilir. Örneğin anadilde söylemesi çok utandırıcı gelen bir şeyi başka bir dilde söylemek daha kolay olabilir.

Ancak bazı kişiler için durum tam tersidir: Yabancı dilde konuşmak, duygulara ulaşmayı zorlaştırabilir, terapötik ilişkiyi yavaşlatabilir ya da "anlaşılmadım" hissini artırabilir. Bu farklılık, kişinin dili ne zaman ve hangi bağlamda öğrendiğine, duygusal deneyimlerin hangi dilde yaşandığına ve kültürel bağlamın ne kadar açıklama gerektirdiğine bağlı olarak değişebilir.

Diyelim ki Hollanda'da on yıldır yaşayan ve işini Hollandaca yürüten bir kadın, kaygı nedeniyle yerel bir terapistle çalışmaya başlıyor. Seanslarda iş stresini, uyku sorunlarını ve günlük kaygılarını rahatça anlatabiliyor. Ancak konu çocukluğunda babasıyla yaşadığı mesafeye geldiğinde cümleleri kısalıyor, sesi düzleşiyor ve konuyu hızla değiştiriyor. Evde aynı anıyı Türkçe düşündüğünde ise gözleri doluyor. Bu örnek, aynı kişinin farklı konularda farklı dillerde farklı düzeyde duygusal erişim yaşayabileceğini gösteriyor. Yani mesele dili "bilmek" değil, o dilde "hissedebilmek"tir.

Bu nedenle yabancı dilde terapi konusunda tek bir doğru yoktur. Bazı kişiler için yerel dilde terapi yeterince etkilidir; bazıları için anadilde destek daha uygun olabilir; bazıları ise iki seçeneği farklı dönemlerde ya da farklı konular için kullanabilir. Önemli olan kendi deneyiminizi gözlemlemek ve ihtiyaçlarınızı fark etmektir.

Yabancı Dilde Terapinin Zorlayıcı Olduğunu Gösteren İşaretler

Aşağıdaki deneyimlerden bazılarını yaşıyorsanız, dilin terapi sürecinizi etkiliyor olabileceğini düşünebilirsiniz:

• Seanslarda olayları anlatabildiğiniz hâlde duygularınızı ifade etmekte zorlanmak
• Konuşurken kendinizi "rapor veriyormuş" gibi mesafeli hissetmek
• Seanstan sonra "asıl söylemek istediğimi söyleyemedim" duygusu
• Kelime ararken düşüncenin akışını kaybetmek
• Seanslar sırasında zihninizde sürekli çeviri yapmak ve bundan yorulmak
• Bazı Türkçe kavramları (gurbet, hasret, ayıp, kırgınlık, vefa gibi) açıklarken anlamın kaybolduğunu hissetmek
• Terapistin bazı aile dinamiklerini ya da kültürel değerleri yanlış yorumladığını düşünmek
• Ağladığınız ya da öfkelendiğiniz anlarda konuşmayı bırakmak zorunda kalmak
• Dil hatası yapma kaygısıyla daha az konuşmak ya da konuşmayı yüzeysel tutmak

Bazen bu işaretler ilk seanslarda değil, terapi derinleştikçe ortaya çıkar. Başlangıçta güncel sorunları konuşmak kolayken, geçmişe ve aile ilişkilerine inildikçe dil daha belirgin bir engel gibi hissedilebilir. Bu işaretler, yabancı dilde terapinin sizin için işe yaramadığı anlamına gelmez. Ancak bunları fark etmek ve gerekirse terapistinizle paylaşmak önemlidir.

Neden Olur? Duyguların Dili ve Kültürel Bağlam

Duygular çoğu zaman ilk öğrenildikleri dilde kodlanır. Çocuklukta yaşanan deneyimler, ninniler, azarlar, sevgi sözcükleri ve korkular genellikle anadilde öğrenilir. Bu nedenle o dönemlere ait anılar ve duygular, anadilde konuşulduğunda daha canlı hatırlanabilir. Yetişkinlikte öğrenilen bir dil ise iş, okul ve resmî ilişkilerle daha çok bağlantılı olabilir. Bu nedenle bazı kişiler ikinci dillerinde konuşurken duygularıyla aralarında bir mesafe hisseder.

Çeviri yorgunluğu. İkinci dilde konuşurken zihin hem ne söyleyeceğini hem de nasıl söyleyeceğini düşünmek zorundadır. Bu ek zihinsel yük, özellikle duygusal olarak yoğun konuşmalarda daha belirgin hâle gelebilir. Kişi bir yandan duygusunu hissetmeye, bir yandan da doğru kelimeyi bulmaya çalışırken yorulabilir.

Kelimelerin taşıdığı anlam. Bazı kelimelerin başka bir dilde birebir karşılığı yoktur ya da karşılığı aynı duygusal yükü taşımaz. "Ayıp", "elâlem", "hakkını helal et", "kırgınım ama küs değilim" gibi ifadelerin kültürel ve duygusal anlamını aktarmak, uzun açıklamalar gerektirebilir. Bu açıklamalar sırasında duygunun kendisi geri planda kalabilir.

Kültürel bağlamı açıklama zorunluluğu. Türk aile yapısında anne-babaya karşı sorumluluk, büyüklere saygı, akrabalık ilişkileri, misafirlik kültürü ve bayram gelenekleri gibi konular, farklı bir kültürden gelen bir terapiste açıklanması gereken konular olabilir. Bazı terapistler bu konularda oldukça meraklı ve duyarlıdır; yine de sürekli açıklama yapmak danışanı yorabilir ve "anlaşılmıyorum" hissine yol açabilir. Bu konuyu kültüre duyarlı terapi yazısında daha ayrıntılı ele alıyoruz.

Kendini yetersiz hissetme. Dil hatası yapmaktan çekinmek, kişinin kendini daha az zeki, daha az yetkin ya da daha az "kendisi" gibi hissetmesine neden olabilir. Bu duygu, terapide açılmayı zorlaştırabilir. Dil bariyerinin özgüvene etkileri hakkında daha fazla bilgi için dil bariyeri ve özgüven yazısına göz atabilirsiniz.

Aileye, İlişkilere ve Çocuklara Etkisi

Dil meselesi yalnızca terapi odasında değil, aile hayatında da kendini gösterir. Karma evliliklerde eşler ortak bir dilde, çoğu zaman ikisinin de anadili olmayan bir dilde konuşabilir. Bu durumda tartışmalar sırasında birinin kendini tam ifade edememesi, yanlış anlaşılmalara ve kırgınlıklara yol açabilir.

Çocuklar açısından da dil önemlidir. Diyelim ki yurt dışında büyüyen on iki yaşındaki bir çocuk, okulda yaşadığı bir sorunu anne-babasına anlatmak istiyor; ama Türkçesi bu konuyu anlatmaya yetmiyor, anne-babasının da yerel dili sınırlı. Bu durumda çocuk kendini yalnız hissedebilir ve sorunlarını paylaşmaktan vazgeçebilir. Ailede ortak bir duygusal dil oluşturmak, yani duyguları adlandırmayı ve konuşmayı her iki dilde de desteklemek, bu tür kopuklukların önüne geçmeye yardımcı olabilir.

Çift terapisinde de dil önemli bir konudur. Eşlerden biri terapistle aynı dili konuşurken diğeri konuşmuyorsa, güç dengesi farkında olmadan bozulabilir. Bu nedenle çift terapisi seçerken her iki eşin de kendini rahat ifade edebileceği bir dil ve ortam aramak faydalıdır.

Kendi Başınıza Yapabilecekleriniz

Yabancı dilde terapi alıyorsanız ya da almayı düşünüyorsanız, aşağıdaki adımlar süreci kolaylaştırabilir:

1. Dil konusunu terapistinizle açıkça konuşun. "Bazı duyguları İngilizce anlatmakta zorlanıyorum" demek, terapistinizin size daha iyi yardımcı olmasını sağlar. Pek çok terapist bu konuda anlayışlıdır.
2. Türkçe kelimeleri kullanmaktan çekinmeyin. Bir kavramın karşılığını bulamadığınızda Türkçesini söyleyip ne anlama geldiğini kısaca açıklayabilirsiniz. Bu, terapistinize kültürel dünyanız hakkında değerli bilgiler verir.
3. Seans öncesi not alın. Konuşmak istediğiniz konuları, duygularınızı ve aklınıza gelen önemli cümleleri önceden yazın. Bunları Türkçe yazıp seans sırasında kendi cümlelerinizle aktarabilirsiniz.
4. Duygu kelime dağarcığınızı genişletin. Yaşadığınız ülkenin dilinde duyguları ifade eden kelimelerin bir listesini oluşturun: hayal kırıklığı, utanç, özlem, suçluluk, kırgınlık gibi. Bu liste seanslarda size destek olabilir.
5. Günlük tutun ve dili özgür bırakın. Duygu günlüğünüzü hangi dil daha doğal geliyorsa o dilde yazın. Bazı günler Türkçe, bazı günler başka bir dil olabilir; ikisi de kabul edilebilir.
6. Kendinize karşı sabırlı olun. Dil hatası yapmak terapinin önünde bir engel değildir. Terapist sizin dil becerinizi değil, iç dünyanızı anlamaya çalışır.
7. Duygusal anları kısa cümlelerle anlatın. Yoğun bir duygu yaşadığınızda uzun ve kusursuz cümleler kurmaya çalışmak yerine "Şu an çok üzgünüm", "Bunu söylemek zor" gibi kısa ifadeler kullanın. Kısa cümleler, duyguya odaklanmanızı kolaylaştırır.
8. Seçeneklerinizi araştırın. Yaşadığınız şehirde Türkçe bilen terapistler ya da anadilde online terapi gibi seçenekler olup olmadığını öğrenin. Bazı kişiler yerel terapiyi sürdürürken belirli konular için anadilde destek almayı tercih edebilir.

Hangi dilde konuşursanız konuşun, önemli olan duygularınızın duyulması ve anlaşılmasıdır.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Dil konusundan bağımsız olarak, aşağıdaki durumlarda bir ruh sağlığı uzmanından destek almayı düşünebilirsiniz:

• Uzun süredir devam eden hüzün, isteksizlik, kaygı ya da huzursuzluk
• Uyku ve iştah düzeninde belirgin değişiklikler
• Panik atakları, yoğun korkular ya da sürekli endişe
• İlişkilerde tekrarlayan çatışmalar ve kopukluk
• Gurbette yalnızlık, kimlik karmaşası ya da uyum güçlüğü
• Geçmişte yaşanan zor deneyimlerin bugününüzü etkilemesi

Yabancı dilde terapi alıyor ve verim alamadığınızı düşünüyorsanız, terapiyi bırakmak yerine bu konuyu önce terapistinizle konuşmanız önerilir. Bazen küçük ayarlamalar büyük fark yaratabilir.

Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleriniz varsa beklemeyin. Bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın: AB ülkelerinde 112, ABD ve Kanada'da 911, İngiltere'de 999 veya 112, Avustralya'da 000. Online terapi acil müdahale hizmeti değildir; ağır risk durumlarında yerel acil servisler ve psikiyatri hizmetleri gereklidir.

Anadilde Online Terapide Nasıl Çalışılır?

Anadilde terapi, bazı kişiler için duygulara daha doğrudan ulaşmayı ve kültürel bağlamı açıklamak zorunda kalmadan anlaşılmayı sağlayabilir. "Annem bana hiç 'seni seviyorum' demedi ama her sabah kahvaltımı hazırlardı" gibi bir cümlenin Türk aile kültüründeki anlamı, açıklama gerektirmeden anlaşılabilir. Bu, terapötik ilişkinin daha hızlı kurulmasına yardımcı olabilir. Ancak bu herkes için geçerli değildir ve bir garanti değildir; önemli olan sizin kendinizi en rahat hissettiğiniz ortamı bulmanızdır. Bu konuda daha fazla bilgi için anadilde terapi neden önemli yazısına göz atabilirsiniz.

Anadilde online terapide çalışma genellikle şöyle ilerler:

• Tanışma ve değerlendirme: Yaşadığınız zorluklar, göç hikâyeniz, dil deneyiminiz ve hedefleriniz konuşulur.
• Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) temelli çalışma: Otomatik düşünceler, duygular ve davranışlar arasındaki ilişki incelenir. Örneğin "Burada asla tam olarak anlaşılmayacağım" gibi bir düşüncenin sizi nasıl etkilediği ve daha dengeli bir bakışın nasıl olabileceği üzerinde çalışılır.
• İki dilli çalışma esnekliği: Bazı danışanlar seanslarda zaman zaman yaşadığı ülkenin dilinden kelimeler kullanır. Bu doğaldır ve çalışmanın bir parçası olabilir.
• Kültürel bağlamın doğrudan ele alınması: Aile beklentileri, utanç, suçluluk, gurbet ve aidiyet gibi konular açıklama yükü olmadan konuşulabilir.
• Yerel destekle iş birliği: Gerekirse yerel terapi ya da psikiyatri hizmetleriyle birlikte yürütülebilir; bu durumda her iki tarafın bilgilendirilmesi önerilir.

Online görüşmeler için sessiz ve mahrem bir oda, kulaklık ve güvenli bir internet bağlantısı yeterlidir. Saat farkı göz önünde bulundurularak her iki taraf için uygun bir saat planlanır. Ödeme online yapılır; fiyatlandırma TL üzerindendir ve uluslararası kartla ödeme mümkündür. Sigorta geri ödemesi konusunda yaşadığınız ülkedeki sigorta şartlarınızı kontrol etmeniz gerekir. Ayrıntılı bilgi için yurt dışındaki Türkler sayfasına bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yabancı dilde terapi işe yaramaz mı?

Hayır, yabancı dilde terapi pek çok kişi için işe yarar. Bazı kişiler ise duygularını anadilde daha kolay ifade eder. Hangi dilin sizin için daha uygun olduğunu deneyimlerinize ve rahatlık düzeyinize göre değerlendirebilirsiniz.

Yerel terapistimi bırakıp Türkçe terapiye mi geçmeliyim?

Bu kararı acele vermemek önemlidir. Önce dil konusundaki zorlanmanızı mevcut terapistinizle konuşabilirsiniz. Bazı kişiler iki desteği birlikte sürdürmeyi, bazıları ise bir süre sonra tek bir seçeneğe geçmeyi tercih eder.

Türkçem zayıfsa anadilde terapi yine de faydalı olur mu?

İkinci ya da üçüncü kuşak olup Türkçeyi daha çok aile içinde konuşanlar için anadilde terapi bazen duygusal açıdan tanıdık gelebilir. Seanslarda gerektiğinde başka dilden kelimeler kullanmak mümkündür. Önemli olan sizin kendinizi rahat hissetmenizdir.

Terapide dil hatası yaparsam yanlış anlaşılır mıyım?

İyi bir terapötik ilişkide dil hataları anlaşılmanın önünde büyük bir engel oluşturmaz. Terapist, söylediklerinizi netleştirmek için sorular sorabilir. Anlaşılmadığınızı düşündüğünüzde bunu dile getirmeniz de sürecin bir parçasıdır.

• #yabancı dilde terapi
• #anadil
• #duygular
• #iki dillilik
• #online terapi

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler