Yurt Dışında Acil Psikolojik Destek: Kriz Anında Ne Yapmalı?

Yurt dışında acil destek gerektiğinde hangi numarayı arayacağınızı, kriz anında atılacak adımları ve kendiniz için bir güvenlik planı hazırlamayı öğrenin.

Bazı anlar vardır ki beklemek mümkün değildir. Yoğun bir panik, dayanılmaz bir çaresizlik, kendine zarar verme düşünceleri ya da bir yakınınızın tehlikede olduğunu hissetmek. Bu anlarda yabancı bir ülkede olmak işleri daha da zorlaştırabilir: Hangi numarayı arayacağınızı bilmemek, dili yeterince iyi konuşamamak, yakınlarınızın binlerce kilometre uzakta olması. Yurt dışında acil destek gerektiğinde ne yapacağınızı önceden bilmek, kriz anında değerli zaman kazandırır ve hayat kurtarabilir. Bu yazıda kriz anını tanımayı, acil numaraları, atabileceğiniz somut adımları ve önceden hazırlayabileceğiniz bir güvenlik planını ele alacağız.

Önce en önemli bilgi: Kendinizin ya da bir başkasının hayatı tehlikedeyse, şimdi bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın.

• AB ülkelerinde: 112
• ABD ve Kanada'da: 911
• İngiltere'de: 999 veya 112
• Avustralya'da: 000
• Türkiye'de: 112

Psikolojik Kriz Nedir? Ne Zaman Acil Destek Gerekir?

Psikolojik kriz, kişinin duygusal olarak baş etme kapasitesinin geçici olarak aşıldığı, kendini güvende hissetmediği ve olağan yollarla sakinleşemediği bir durumdur. Kriz; ani bir kayıp, ayrılık, şiddet, ağır bir haber ya da uzun süredir biriken stresin bir noktada taşmasıyla ortaya çıkabilir.

Her zor an bir acil durum değildir. Ancak aşağıdaki durumlar, beklemeden acil destek alınması gerektiğini gösterir:

• Yaşamınızı sonlandırmayı düşünüyor ve bunun için plan yapıyorsanız
• Kendinize zarar verdiyseniz ya da vermek üzereyseniz
• Başka birine zarar verme dürtüsü hissediyorsanız
• Gerçeklikle bağınızın koptuğunu, başkalarının duymadığı sesler duyduğunuzu ya da çevrenizin size karşı bir plan yaptığına inandığınızı fark ediyorsanız
• Alkol ya da madde kullanımı sonrası bilinç bulanıklığı, nefes darlığı gibi bedensel belirtiler varsa
• Fiziksel şiddet ya da ciddi bir tehdit altındaysanız

Bu durumlarda online terapi ya da bir sonraki seansı beklemek uygun değildir. Online terapi bir acil müdahale hizmeti değildir; ağır risk durumlarında yerel acil servisler ve yerel psikiyatri hizmetleri gereklidir.

Kriz Anının İşaretleri: Kendinizde ve Yakınlarınızda

Kriz bazen aniden, bazen de yavaş yavaş gelir. Önceden fark edilebilecek bazı uyarı işaretleri vardır.

Kendinizde fark edebilecekleriniz

• "Artık dayanamıyorum", "Herkes bensiz daha iyi olur" gibi düşüncelerin sıklaşması
• Kimseyle konuşmak istememek, kendini tamamen geri çekmek
• Uyku düzeninin ciddi biçimde bozulması
• Yoğun öfke, huzursuzluk ya da donup kalma hissi
• Değerli eşyaları dağıtmak, vedalaşır gibi mesajlar yazmak
• Alkol ya da madde kullanımında ani artış

Bir yakınınızda fark edebilecekleriniz

• Ölümden ya da ortadan kaybolmaktan sık söz etmek
• Ani ve açıklanamayan bir sakinlik, özellikle uzun süren bir sıkıntı döneminden sonra
• Sosyal medyada umutsuzluk içeren paylaşımlar
• Önemli ilişkilerden kopma, işe ya da okula gitmeme

Bu işaretler tek başına kesin bir anlam taşımaz; ama ciddiye alınmayı hak eder. Bir yakınınızda bu işaretleri görürseniz ona doğrudan ve sakin bir dille nasıl olduğunu sormaktan çekinmeyin. Yaşamını sonlandırmayı düşünüp düşünmediğini sormak, bu düşünceyi kafasına sokmaz; tam tersine konuşmak için bir kapı açabilir.

Yurt Dışında Acil Destek Almayı Zorlaştıran Etkenler

Kriz anında yurt dışında olmak bazı ek engeller yaratabilir.

Dil: Panik ya da yoğun sıkıntı anında, normalde iyi konuştuğunuz bir yabancı dil bile aklınızdan uçup gidebilir. Bu çok doğaldır; stres anında beyin anadile ve en temel ifadelere yönelir.

Sistemi tanımamak: Hangi durumda acil servise gidileceğini, hangi durumda bir hekime başvurulacağını bilmemek, karar vermeyi geciktirebilir.

Utanç ve damgalanma kaygısı: "Polis ya da ambulans gelirse komşular ne der?", "Kayıtlara geçer mi?", "Oturum iznim etkilenir mi?" gibi kaygılar, yardım istemeyi erteleyebilir. Bu kaygılar anlaşılırdır; ama hayati tehlike söz konusu olduğunda öncelik her zaman güvenliktir.

Yalnızlık: Ailesi Türkiye'de olan, yeni taşınmış ya da sosyal çevresi dar olan kişiler, kriz anında yanlarına çağırabilecekleri kimseyi bulamayabilir. Bu konuda gurbette yalnızlık yazısı ek bilgi sunar.

Kültürel değerler: "Derdini kimseye açma", "Güçlü ol" gibi aile içinde öğrenilmiş mesajlar, zor anlarda bile yardım istemeyi zorlaştırabilir.

Bu engellerin farkında olmak, onları aşmanın ilk adımıdır. Kriz anında aklınızdan geçen "Rahatsız etmeyeyim", "Abartıyorum" ya da "Kendi başıma hallederim" düşüncelerini fark ettiğinizde, bunların stresin sesi olabileceğini hatırlayın. Acil hatlar tam da bu tür anlar için vardır ve yardım istemek bir zayıflık değil, kendinizi ve sevdiklerinizi korumanın bir yoludur.

Kriz Anında Adım Adım Ne Yapmalı?

1. Güvende olup olmadığınızı değerlendirin

Kendinize şu soruyu sorun: Şu anda kendime ya da başkasına zarar verme riski var mı? Cevabınız evet ya da "emin değilim" ise, acil numarayı arayın.

2. Acil numarayı arayın ve temel bilgileri verin

Telefonda şu bilgileri vermeye çalışın:

• Bulunduğunuz adres
• Ne olduğu, kısaca
• Kimin tehlikede olduğu
• Bir yaralanma ya da madde alımı olup olmadığı

Dil konusunda zorlanıyorsanız, yavaş ve kısa cümlelerle konuşun. Bazı ülkelerde acil hatlarda tercüme desteği sunulabilir; bunu istemekten çekinmeyin. Adresinizi kolayca söyleyemiyorsanız, bunu önceden telefonunuza not etmek işinizi kolaylaştırır.

3. Tehlikeli nesneleri uzaklaştırın

Kendinize zarar verebileceğiniz ilaçları, kesici aletleri ya da diğer araçları ulaşamayacağınız bir yere koyun ya da birine teslim edin.

4. Yalnız kalmayın

Güvendiğiniz birini arayın, yanınıza gelmesini isteyin. Yakınınızda kimse yoksa, Türkiye'deki ailenizle ya da bir arkadaşınızla görüntülü konuşmak bile yalnızlık hissini azaltabilir. Ancak hayati risk varsa, uzaktaki bir yakınla konuşmak acil numarayı aramanın yerine geçmez.

5. Bedeninizi sakinleştirin

Kriz geçtikten sonra ya da yoğun sıkıntı anında birkaç sakinleştirici teknik deneyebilirsiniz:

• Yavaş nefes: Dört saniyede nefes alın, altı saniyede verin. Birkaç dakika tekrarlayın.
• Topraklanma: Etrafınızda gördüğünüz beş şeyi, dokunabildiğiniz dört şeyi, duyabildiğiniz üç şeyi sayın.
• Soğuk su: Yüzünüzü soğuk suyla yıkamak, yoğun duyguyu kısa süreliğine azaltabilir.

Panik belirtileriyle ilgili daha fazla bilgi için panik atak belirtileri yazısına göz atabilirsiniz.

6. Bir yakınınız krizdeyse ne yapabilirsiniz?

• Sakin kalın ve dinleyin. Öğüt vermek ya da durumu küçümsemek yerine, onu dinlediğinizi gösterin.
• Doğrudan sorun. "Kendine zarar vermeyi düşünüyor musun?" diye sormak zor gelebilir, ama önemlidir.
• Yalnız bırakmayın. Risk varsa, yardım gelene kadar yanında kalın.
• Acil numarayı arayın. Risk açıksa, onun onayını beklemeden yardım çağırın.
• Kendinize de destek alın. Bir yakının krizine tanık olmak sarsıcıdır; sonrasında kendi duygularınızla ilgilenmeyi ihmal etmeyin.

Türkiye'de yaşayan bir yakınınız krizdeyse ve siz yurt dışındaysanız, orada bulunan başka bir aile üyesine ya da komşuya ulaşmaya çalışın ve Türkiye'deki acil numara olan 112'nin aranmasını sağlayın.

7. Çocuklar evdeyse

Ailede bir kriz yaşandığında çocuklar olanları fark eder, hatta tanık olabilir. Mümkünse çocukları güvendiğiniz bir yetişkinin yanına, başka bir odaya alın. Kriz geçtikten sonra yaşlarına uygun, kısa ve sakin bir açıklama yapın: "Annen çok zor bir an yaşadı, doktorlar ona yardım ediyor, sen güvendesin." Çocuğun sorularını geçiştirmeden ama ayrıntıya boğmadan yanıtlayın. Çocukta uyku sorunları, korkular ya da davranış değişiklikleri sürerse bir çocuk ruh sağlığı uzmanına danışmak yararlı olur.

Diyelim ki Hollanda'da yaşayan bir ailede baba, ağır bir iş kaybının ardından bir gece yoğun bir çaresizlik yaşıyor ve kendine zarar vermekten söz ediyor. Eşi önceden telefonuna kaydettiği 112'yi arıyor, adresi yerel dilde not ettiği kâğıttan okuyor ve çocukları üst kattaki komşuya götürüyor. Ertesi gün aile hekimiyle görüşülüyor ve düzenli destek planlanıyor. Bu kurgusal örnek, önceden yapılan küçük hazırlıkların kriz anında ne kadar işe yarayabileceğini gösteriyor.

Kendiniz İçin Bir Güvenlik Planı Hazırlayın

Güvenlik planı, zor anlarda ne yapacağınızı önceden yazdığınız kısa bir listedir. Kriz anında net düşünmek zorlaştığı için bu planı sakin bir zamanda hazırlamak en iyisidir. Telefonunuzda ya da cüzdanınızda saklayabilirsiniz.

Planınızda şu başlıklar bulunabilir:

1. Uyarı işaretlerim: Krizin yaklaştığını gösteren düşünceler, duygular ve davranışlar.
2. Kendi başıma yapabileceklerim: Yürüyüş, nefes egzersizi, müzik, duş gibi sizi rahatlatan şeyler.
3. Dikkatimi dağıtmak için gidebileceğim yerler ve insanlar: Bir kafe, bir park, bir komşu.
4. Yardım isteyebileceğim kişiler: Burada ve Türkiye'de güvendiğiniz kişilerin isimleri ve telefonları.
5. Profesyonel destek: Aile hekiminiz, terapistiniz ve yerel acil servis bilgileri.
6. Acil numara: Bulunduğunuz ülkenin acil numarası ve adresiniz, yerel dilde yazılmış hâliyle.
7. Ortamı güvenli hâle getirmek: Tehlikeli nesnelerden nasıl uzak duracağınız.

Güvenlik planı, zor bir anda size yol gösteren bir pusula gibidir. Sakin bir günde hazırlanan bu plan, fırtınalı bir günde yolunuzu bulmanızı kolaylaştırır.

Bir terapistle çalışıyorsanız, güvenlik planınızı onunla birlikte hazırlamak ve düzenli olarak gözden geçirmek iyi bir uygulamadır. Yeni bir ülkeye taşındıysanız, ilk haftalarda bir aile hekimine kaydolmak, en yakın acil servisin yerini öğrenmek ve acil numarayı telefonunuza kaydetmek de güvenlik planının bir parçası sayılabilir. Bu adımlar kriz anında karar vermeyi kolaylaştırır.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Kriz geçtikten sonra da destek almaya devam etmek önemlidir. Kriz çoğu zaman uzun süredir biriken bir yükün işaretidir. Aşağıdaki durumlarda bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir:

• Bir kriz yaşadıysanız ya da acil servise başvurduysanız
• Kendine zarar verme düşünceleri zaman zaman aklınıza geliyorsa
• Uzun süredir umutsuzluk, değersizlik ya da tükenmişlik hissediyorsanız
• Panik atakları sık yaşıyorsanız
• Bir kayıp, şiddet ya da travmatik bir olay yaşadıysanız
• Yakınınızın krizine tanık olduktan sonra kendinizi sarsılmış, uykusuz ya da sürekli tetikte hissediyorsanız

Ağır belirtilerde ve ilaç değerlendirmesi gerektiren durumlarda, yaşadığınız yerdeki bir psikiyatri hekimiyle görüşmek gerekir. Acil servisten taburcu olduysanız, size önerilen kontrol randevularına gitmeyi ve verilen bilgileri saklamayı ihmal etmeyin.

Anadilde Online Terapide Nasıl Çalışılır?

Kriz sonrası dönemde yaşadıklarınızı anadilde anlatabilmek, bazı kişiler için rahatlatıcı olabilir. Online terapi kriz anında acil müdahale sunmaz; ancak kriz sonrasında düzenli destek almak, yeniden krize girme olasılığını azaltmaya yönelik becerileri geliştirmek ve güvenlik planı üzerinde çalışmak için bir seçenek olabilir. Bu destek, yerel psikiyatri ve sağlık hizmetleriyle birlikte yürütülebilir.

Bilişsel davranışçı terapi (BDT) temelli bir çalışmada genellikle şunlar yapılır:

• Güvenlik planı: İlk görüşmelerde birlikte bir güvenlik planı hazırlanır ve düzenli olarak güncellenir.
• Tetikleyicileri anlamak: Krize yol açan durumlar, düşünceler ve duygular incelenir.
• Duygu düzenleme becerileri: Yoğun duyguları yönetmek için somut teknikler öğrenilir.
• Umutsuz düşüncelerle çalışmak: "Hiçbir şey değişmeyecek" gibi düşünceler birlikte değerlendirilir.
• Destek ağını güçlendirmek: Hem bulunduğunuz ülkede hem de Türkiye'de güvenebileceğiniz kişilerle bağ kurmanın yolları konuşulur.

Seanslar görüntülü olarak, saat farkı göz önünde bulundurularak planlanır. Ödeme online yapılır; fiyatlandırma TL üzerindendir ve uluslararası kartla ödeme mümkündür. Sigorta geri ödemesi için yaşadığınız ülkedeki sigorta şartlarını kontrol etmeniz gerekir. Daha fazla bilgi için online terapi ve yurt dışındaki Türkler sayfalarına bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yurt dışında acil destek için hangi numarayı aramalıyım?

AB ülkelerinde 112, ABD ve Kanada'da 911, İngiltere'de 999 veya 112, Avustralya'da 000 aranır. Bulunduğunuz ülkenin acil numarasını telefonunuza kaydetmeniz iyi olur.

Kriz anında terapistime yazabilir miyim?

Terapistinizle iletişim kurmak isteyebilirsiniz; ancak terapistler her an ulaşılabilir olmayabilir. Hayati risk varsa, beklemeden yerel acil numarayı arayın.

Yerel dili iyi konuşamıyorsam acil hatta ne yapmalıyım?

Kısa ve basit cümleler kullanın; adresinizi ve durumu söylemeye odaklanın. Tercüme desteği isteyebilirsiniz. Adresinizi ve "Yardıma ihtiyacım var" gibi temel ifadeleri yerel dilde önceden not etmek işinizi kolaylaştırır.

Kriz geçtikten sonra ne yapmalıyım?

Bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmeyi planlayın, güvenlik planınızı gözden geçirin ve güvendiğiniz biriyle yaşadıklarınızı paylaşın. Kriz sonrası destek, benzer anların tekrarlanma ihtimalini azaltmaya yardımcı olabilir.

• #acil destek
• #kriz anı
• #güvenlik planı
• #yurt dışındaki Türkler
• #intihar önleme

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler