Çocuk Isırıyor: Kreşte ve Evde Isırma Davranışı Neden Olur?

Çocuk ısırıyor ve kreşten şikâyet mi geliyor? 1-3 yaşta ısırma davranışının nedenleri, o anda verilecek tepki ve kreş öğretmeniyle iş birliğinin yolları.

Kreşten çıkış saatinde öğretmen sizi bir kenara çekiyor ve sesini alçaltarak konuşuyor: "Bugün yine bir arkadaşını ısırdı." O akşam velilerin mesaj grubunda, kolunda diş izi olan bir çocuğun fotoğrafı paylaşılıyor ve isim verilmese de herkesin kimden söz ettiğini bildiğini hissediyorsunuz. Evde ise aynı çocuk size sarılırken birden omzunuzu ısırıyor ve gülüyor. Çocuk ısırıyor olduğunda ebeveynler hem mahcubiyet hem de kaygı yaşar: "Çocuğum saldırgan mı, neden sadece o ısırıyor?" Oysa ısırma, özellikle bir ile üç yaş arasında oldukça sık görülen ve çoğu zaman gelişimsel nedenleri olan bir davranıştır. Bu yazıda ısırmanın ardındaki farklı nedenleri, o anda nasıl tepki verebileceğinizi ve kreşle birlikte nasıl bir yol izleyebileceğinizi ele alıyoruz.

Isırma Davranışı Nedir, Hangi Yaşlarda Görülür?

Isırma, en çok bir ile üç yaş arasında, yani çocuğun dil becerilerinin henüz sınırlı, duygularının ise oldukça yoğun olduğu dönemde görülür. Bu yaştaki bir çocuk için ağız, dünyayı keşfetmenin, rahatlamanın ve kendini ifade etmenin önemli araçlarından biridir. Konuşma geliştikçe ve çocuk ihtiyaçlarını sözcüklerle anlatabildikçe ısırma genellikle kendiliğinden azalır.

Kreş ortamında ısırma daha sık fark edilir. Çünkü aynı yaştaki birçok çocuk sınırlı bir alanda, aynı oyuncaklar ve aynı yetişkinin ilgisi için yarışır. Üstelik hiçbiri henüz "Bu benim, ver!" diyebilecek kadar konuşamaz. Bu nedenle bir kreş sınıfında zaman zaman ısırma olayları yaşanması şaşırtıcı değildir.

Çocuk Isırıyorsa Nedenleri Neler Olabilir?

Isırmanın tek bir nedeni yoktur ve aynı çocuk farklı durumlarda farklı nedenlerle ısırabilir. Nedeni anlamak, doğru yaklaşımı seçmenin ilk adımıdır.

Diş çıkarma ve ağız ihtiyacı: Dişleri çıkan bir bebek ya da yürümeye yeni başlamış bir çocuk, diş etlerindeki rahatsızlığı gidermek için eline geçen her şeyi, bazen de bir kolu ısırabilir.

Keşif ve neden-sonuç merakı: Küçük çocuklar dünyayı ağızlarıyla da tanır. Isırdığında karşısındakinin bağırması ya da ağlaması, çocuğun ilgisini çeken bir "sonuç" olabilir. Bu aşamada çocuk henüz başkasının canını acıttığını tam olarak kavramaz.

Engellenme ve hayal kırıklığı: Oyuncağı elinden alınan, sırası gelmeyen, istediği şeye ulaşamayan bir çocuk, öfkesini anlatacak kelimeler bulamadığında ısırabilir. Bu, en sık görülen nedendir.

İletişim: Bazı çocuklar ısırarak "Uzak dur", "Bu benim" ya da "Bana bak" demeye çalışır. Konuşması yaşıtlarından geride olan çocuklarda ısırma daha uzun sürebilir. Bu konuda endişeleriniz varsa konuşma gecikmesi yazımız yol gösterici olabilir.

Aşırı uyaran ve yorgunluk: Kalabalık, gürültülü bir sınıf, öğle yemeği öncesi açlık ya da uyku saati yaklaşırken artan yorgunluk, çocuğun kendini düzenleme kapasitesini azaltır.

Sevgi ve heyecan: Bazı çocuklar çok sevindiklerinde ya da heyecanlandıklarında ısırır. Ebeveynine sarılırken birden omzunu ısıran çocuk çoğu zaman taşan bir sevginin nasıl gösterileceğini bilmiyordur.

Değişim ve stres: Kreşe yeni başlamak, yeni bir kardeş, taşınma ya da bakıcı değişikliği, ısırma davranışını ortaya çıkarabilir ya da artırabilir. Kreş uyumuyla ilgili öneriler için kreşe alışma süreci yazımıza bakabilirsiniz.

Isırma Anında Ne Yapmalı?

Isırma olduğunda verdiğiniz tepki, çocuğun bu davranıştan ne öğreneceğini belirler. Hem ısırılan hem ısıran çocuk için sakin ve kısa bir müdahale en etkilisidir.

Kısa ve net bir sınır koyun

Çocuğu ısırdığı yerden nazikçe ayırın ve göz hizasına inerek sakin ama kararlı bir sesle konuşun: "Isırmak yok. Isırmak acıtır." Uzun açıklamalar bu yaşta işe yaramaz; tekrar eden kısa bir cümle daha akılda kalır.

İlgiyi ısırılana yöneltin

Isırılan çocuğu teselli edin, ısırılan yere bakın. Isıran çocuğu da bu sürece katabilirsiniz: "Bak, arkadaşının canı acıdı, ağlıyor. Gel, ona bir yastık getirelim." Böylece çocuk, davranışının bir sonucu olduğunu görür ve onarıma katılır.

Duyguyu adlandırın

Çocuk sakinleştiğinde neyin ısırmaya yol açtığını sözle ifade edin: "Oyuncağını aldı, çok kızdın." Bu, çocuğa ileride kullanabileceği kelimeleri verir.

Alternatif gösterin

"Kızınca 'Hayır!' diyebilirsin", "Elini böyle kaldırıp 'Dur!' diyebilirsin." Isırma ihtiyacı ağız kaynaklıysa, ısırabileceği güvenli nesneler sunun: bir ısırma halkası, soğutulmuş bir diş kaşıyıcı ya da kıtır kıtır bir yiyecek. "Arkadaşını ısırmak yok, bunu ısırabilirsin" demek, ihtiyacı reddetmeden yönünü değiştirir.

Kaçınılması gerekenler

• Geri ısırmak: "Ne hissettiğini görsün" diye çocuğu ısırmak, ona sorunların ısırarak çözüldüğünü öğretir. Bu, sık duyulan ama zarar veren bir öneridir.
• Uzun süre azarlamak ya da bağırmak: Yoğun tepki, bazı çocuklar için davranışı daha da ilginç hâle getirir.
• "Isırgan" diye etiketlemek: Çocuğun yanında bu sözcüğün kullanılması, onun kendini bu şekilde tanımlamasına yol açabilir.
• Ağzına acı ya da ekşi bir şey sürmek: Bu tür uygulamalar cezalandırıcıdır, çocuğun ağız bölgesini tahriş edebilir ve davranışın nedenine dokunmaz.

Çocuk Isırıyor ve Kreşten Şikâyet Geliyorsa: Öğretmenle İş Birliği

Kreşte ısırma, ebeveyni en çok zorlayan durumdur; çünkü olayı görmezsiniz, yalnızca sonucunu duyarsınız. Üstelik diğer velilerin tepkisi, öğretmenin kaygısı ve çocuğunuzun "sorunlu" olarak görülme ihtimali, bu süreci daha da ağırlaştırır.

Öğretmenle iş birliği kurarken şu adımlar işe yarar:

Savunmaya geçmeden dinleyin. "Bizim evde hiç yapmıyor" demek anlaşılır bir tepkidir; ama öğretmenin gözlemleri, davranışın kaynağını bulmak için en değerli bilgidir.

Kalıbı birlikte arayın. Isırma hangi saatlerde oluyor? Öğle yemeği öncesinde mi, oyun geçişlerinde mi, kalabalık serbest oyun saatinde mi? Hep aynı çocukla mı, yoksa belirli bir oyuncak etrafında mı? Öğretmenden birkaç gün kısa notlar tutmasını rica edebilirsiniz.

Önleyici bir plan yapın. Kalıp belirlendiğinde, örneğin açlık bir etkense öğle yemeğinden önce küçük bir ara öğün, kalabalık bir etkense riskli saatlerde öğretmenin çocuğa yakın durması gibi basit önlemler alınabilir.

Aynı dili kullanın. Evde ve kreşte aynı kısa cümlenin, aynı alternatiflerin kullanılması öğrenmeyi hızlandırır.

Gelişmeleri paylaşın. Isırmanın olmadığı günleri de konuşmak, hem öğretmenin hem de sizin motivasyonunuzu korur.

Sabah vedasını gözden geçirin. Kreş kapısında uzayan, gözyaşlı vedalaşmalar bazı çocukların güne gergin başlamasına yol açar. Kısa, tahmin edilebilir ve sıcak bir veda ritüeli, örneğin aynı cümle, bir öpücük ve bir el sallama, çocuğun sınıfa daha sakin girmesine yardım eder. Sakin başlayan bir gün, ısırma riskini de azaltır.

Isıran bir küçük çocuk çoğu zaman kötü niyet taşımaz; henüz sözcüklere sığmayan bir duyguyu ağzıyla anlatır.

Diyelim ki yirmi aylık bir erkek çocuğu, kreşe başladıktan birkaç hafta sonra arkadaşlarını ısırmaya başlıyor. Öğretmen ve aile birlikte gözlem yaptıklarında, ısırmaların neredeyse hep öğle yemeğinden hemen önce, çocukların ellerini yıkamak için lavabo önünde kalabalık oluşturduğu dakikalarda yaşandığını fark ediyorlar. Öğretmen o saatte çocuğu ilk sıraya alıyor ve eline küçük bir ısırma halkası veriyor; aile de sabah kahvaltısını biraz daha doyurucu hâle getiriyor. Birkaç hafta içinde ısırma olayları seyrekleşiyor, çocuk zamanla arkadaşına "Dur!" demeyi öğreniyor.

Evde Isırma: Ebeveyni, Kardeşi ve Oyunda Isırmak

Bazı çocuklar kreşte hiç ısırmazken evde annesini, babasını ya da kardeşini ısırır. Ev, çocuğun kendini en rahat hissettiği yer olduğu için sınırları en çok burada sınar.

Sevgi gösterirken ısırma: Türkiye'de pek çok yetişkin, bebeklerin yanağını ya da elini şakayla dişleyerek "Yerim seni!" der. Bu sevgi dolu oyun, küçük çocuğa ısırmanın bir sevgi gösterisi olduğunu da öğretebilir. Çocuk aynı sevgiyi büyükannesinin koluna ya da kardeşinin yanağına "gerçekten" uyguladığında ise şaşkınlık yaşanır. Isırma döneminde bu tür oyunlara ara vermek ve sevgiyi sarılma, öpücük ya da "kocaman sıkma" gibi yollarla göstermeyi öğretmek işe yarar.

Emzirirken ya da kucakta ısırma: Dişleri yeni çıkan bebekler emzirme sırasında ısırabilir. Bu durumda emzirmeyi sakin bir sesle kısa bir süre durdurmak ve "Isırmak acıtıyor" demek genellikle yeterlidir. Büyük tepkiler, bebeğin bunu ilginç bir oyuna dönüştürmesine yol açabilir.

Kardeşi ısırma: Bebek kardeşi ısıran bir çocuk çoğu zaman kıskançlığını ve yerinden edilme duygusunu ifade ediyordur. Bebekle baş başa bırakmamak, büyük çocuğun bebeğe dokunmasını yetişkin gözetiminde ve nazik yollarla desteklemek, ona da ayrıca zaman ayırmak gerekir.

Boğuşma oyunlarında ısırma: Heyecanın arttığı oyunlarda ısırma görülebilir. "Isırırsan oyun durur" kuralını sakin bir biçimde uygulamak ve kısa bir aradan sonra oyuna dönmek, çocuğa heyecanını düzenlemeyi öğretir.

Diğer Velilerle İlişki: Utanç ve Suçluluğu Yönetmek

Çocuğunuz başka bir çocuğu ısırdığında, ısırılan çocuğun ailesinin tepki göstermesi anlaşılırdır. Ancak bu tepki bazen velilerin mesaj grubunda büyüyen bir tartışmaya ya da sizi dışlayan bakışlara dönüşebilir. Bu süreçte bazı ilkeler yardımcı olabilir:

• Kreşler genellikle ısıran çocuğun adını diğer ailelerle paylaşmaz; bu, çocukların korunması için önemlidir. Kendiniz bir açıklama yapmak isterseniz kısa ve sakin bir dil seçin.
• Isırılan çocuğun ailesinin üzüntüsünü kabul etmek, savunmaya geçmekten daha yatıştırıcıdır: "Çok üzüldüm, öğretmenle birlikte bunun üzerinde çalışıyoruz."
• Kendinizi suçlamak yerine, bu davranışın pek çok küçük çocukta görüldüğünü ve sizin bir plan dahilinde çalıştığınızı hatırlayın.

Bu süreçte ebeveynin kendi duygusal yükü de göz ardı edilmemelidir. Her kreş dönüşünde "Bugün de ısırdı mı?" kaygısıyla öğretmenin yüzüne bakmak yorucudur. Eşinizle ya da güvendiğiniz biriyle bu duyguları paylaşmak, çocuğunuza karşı daha sakin kalmanıza yardımcı olur.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Isırma çoğu çocukta dil gelişimiyle birlikte azalır. Ancak aylardır çocuk ısırıyor ve tablo değişmiyorsa ya da aşağıdaki durumlardan biri varsa bir uzmanla görüşmek faydalı olabilir:

• Isırma üç yaşından sonra da sık ve yoğun biçimde sürüyorsa
• Tutarlı bir yaklaşıma rağmen davranış birkaç ay içinde azalmıyorsa
• Çocuk kendini ısırıyor, bedeninde iz bırakacak kadar zarar veriyorsa
• Isırmaya konuşma gecikmesi, göz teması kurmada güçlük, adıyla seslenildiğinde tepki vermeme ya da tekrarlayan hareketler gibi işaretler eşlik ediyorsa
• Çocuk diğer saldırgan davranışları da sık gösteriyor, vurma ve itme gibi tepkiler artıyorsa
• Kreş, davranış nedeniyle çocuğun devamını sorgulamaya başladıysa

Bu işaretler tek başına bir tanı anlamına gelmez. Ancak çocuğun gelişimini bütüncül olarak değerlendirmek, doğru desteği planlamaya yardımcı olur. Kızınca vuran çocuklarla ilgili öneriler için çocuk vuruyor yazımıza da göz atabilirsiniz.

Terapide Isırma Davranışı Nasıl Ele Alınır?

Bu yaştaki çocuklarla çalışırken temel odak, ebeveynlerle ve gerekirse kreşle kurulan iş birliğidir. İlk görüşmede ısırmanın ne zaman başladığı, hangi durumlarda ortaya çıktığı, çocuğun dil ve sosyal gelişimi, uyku ve beslenme düzeni ve aile içindeki son değişiklikler ayrıntılı olarak değerlendirilir.

Davranışçı ilkelere dayanan ebeveyn rehberliğinde, ısırmanın işlevine uygun bir plan oluşturulur. Örneğin ağız ihtiyacı kaynaklı ısırmada duyusal alternatifler, iletişim kaynaklı ısırmada çocuğa basit sözcük ve işaretler öğretilmesi, engellenme kaynaklı ısırmada ise riskli durumların önceden düzenlenmesi öne çıkar. Bilişsel davranışçı yaklaşım, ebeveynlerin kendi kaygı ve suçluluk duygularını yönetmesinde de destek sağlar.

İki buçuk, üç yaş ve üzerindeki çocuklarda oyun terapisi, çocuğun öfke, kıskançlık ya da uyum güçlüklerini oyun aracılığıyla ifade etmesine alan açabilir. Bu yaklaşım hakkında bilgi almak için çocuk ve oyun terapisi sayfasını inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Isırılan çocuğun ailesine ne söylemeliyim?

Kısa ve içten bir üzüntü ifadesi genellikle yeterlidir. Uzun açıklamalar ya da çocuğunuzu savunma çabası gerginliği artırabilir. Durumun farkında olduğunuzu ve öğretmenle birlikte çalıştığınızı belirtmek, karşı tarafı da rahatlatır.

Çocuğum kendini ısırıyor, bu normal mi?

Bazı küçük çocuklar yoğun öfke ya da hayal kırıklığı anlarında kendi elini ya da kolunu ısırabilir. Bu ara sıra ve iz bırakmayacak düzeydeyse gelişimsel olabilir. Sık tekrarlıyor, yara bırakıyor ya da başka gelişimsel kaygılarla birlikte görülüyorsa uzman değerlendirmesi önerilir.

Kreş çocuğumu ısırdığı için uzaklaştırmak isterse ne yapmalıyım?

Önce kreşle birlikte somut bir plan oluşturmayı ve bunun için makul bir süre tanınmasını isteyin. Gözlem notları, önleyici düzenlemeler ve evle kreş arasında ortak bir dil çoğu zaman belirgin bir fark yaratır. Plan uygulanmasına rağmen sorun sürüyorsa bir uzmandan destek almak, hem çocuğunuz hem kreş için yol gösterici olur.

Isırma bir gün kendiliğinden geçer mi?

Çoğu çocukta konuşma becerisi geliştikçe ve duygularını sözle anlatabildikçe ısırma azalır. Ancak bu süreç, yetişkinlerin tutarlı ve sakin tepkileriyle hızlanır. Davranışa yanlış yanıt verilmesi ise geçici bir dönemi uzatabilir.

• #ısırma davranışı
• #kreşte ısırma
• #1-3 yaş davranışları
• #kreş uyumu

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler