Çorum'da Suça Sürüklenen Çocuklar: Veriler ve Suç Öncesi Psikoloji

Çorum suça sürüklenen çocuklar verileri ne anlatıyor? Risk ve koruyucu etkenler, erken uyarı işaretleri ve ailelerin önleyici adımları bu yazıda.

Bir çocuğun adı bir güvenlik kaydına geçtiğinde, o kayıt çoğu zaman bir hikâyenin başlangıcı değil, uzun süredir fark edilmeyen işaretlerin sonucudur. Çorum suça sürüklenen çocuklar verileri, bu işaretleri daha erken görmenin neden önemli olduğunu gösteriyor. Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nde hazırlanan ve TÜİK'in il tablolarını aktaran bir yüksek lisans tezine (Özcan, 2021) göre 2017'de Çorum'da suça sürüklenme nedeniyle güvenlik birimine gelen ya da getirilen çocuk olaylarının çocuk nüfusuna oranı yaklaşık binde 6,7; Türkiye'de ise yaklaşık binde 4,7. Ancak aynı çalışma, komşu illerin de (Samsun, Tokat, Amasya) benzer bir bantta olduğunu gösteriyor; yani tablo Çorum'a özgü olmaktan çok bölgesel. Bu yazıda verileri damgalamadan okumaya, çocukları suça sürükleyebilen risk etkenlerini ve onları koruyan etkenleri anlamaya çalışacağız. "Suça sürüklenen çocuk" yasal bir terimdir ve bu çocukların çoğu aynı zamanda risk altındaki çocuklardır.

Çorum'da Suça Sürüklenen Çocuklar: Rakamlar Ne Söylüyor?

Özcan'ın (2021) TÜİK verilerine dayanan çalışmasından ve Hitit Üniversitesi'nde yapılan bir başka tezden (Bektaş, 2022) derlenen temel bulgular şöyle:

• Oran: 2017'de suça sürüklenme nedeniyle gelen ya da getirilen çocuk olayı 868. Bu, 0–17 yaş nüfusuna oranlandığında yaklaşık binde 6,7 ediyor. Komşu illerde oranlar Samsun'da binde 6,9, Tokat'ta binde 6,6, Amasya'da binde 6,2.
• On yıllık değişim: 2008–2017 arasında Çorum'un 0–17 yaş nüfusu yaklaşık yüzde 18 azalırken suça sürüklenme olayı 630'dan 868'e, yani yaklaşık yüzde 38 arttı.
• Mağdur çocuklar: Her yıl en kalabalık grup mağdur olarak gelen çocuklar. 2017'de bu sayı 1.702, yani suça sürüklenenlerin yaklaşık iki katı.
• Suç türlerindeki değişim: Ekonomik nedenli isnatlar içinde hırsızlığın payı 2008'de yüzde 81,5 iken 2017'de yüzde 49,1'e düştü. Mala zarar vermenin payı yüzde 11,8'den yüzde 32,6'ya, uyuşturucu ve uyarıcı madde suçlarının payı ise sıfırdan yüzde 10,9'a çıktı.
• Tekrar: 2017'de madde isnadıyla gelen çocukların yüzde 88,5'i, hırsızlık isnadıyla gelenlerin yüzde 71,2'si aynı suç türü için birden fazla kez güvenlik birimine gelmişti.
• Okul: 2017'de suça sürüklenen çocuklar içinde en kalabalık grup lise öğrencileriydi (377).
• Kız çocuklar: 2017'de suça sürüklenenlerin yüzde 13,7'si kız çocuktu.
• Türkiye geneli: TÜİK'in 2025 bültenini aktaran haberlere göre Türkiye'de suça sürüklenen çocuk olayı 196.308; bunların yaklaşık yüzde 72'si 15–17 yaş grubunda.

Verinin sınırları

Bu rakamları okurken bazı noktalar çok önemli. Birincisi, TÜİK verisi tekil çocuk sayısını değil olay sayısını gösterir; aynı çocuk bir yıl içinde birden fazla kez sayılabilir. İkincisi, Çorum'a ait il verisi 2017'ye kadar ulaşılabildi; daha güncel il verisi bulunamadı. Üçüncüsü, oranlar bu araştırma kapsamında hesaplanmış yaklaşık değerlerdir. 2015'te görülen tek yıllık sıçrama (1.557 olay) da kalıcı bir eğilim değil, büyük olasılıkla tekrarlı gelişlerin ya da bir kayıt etkisinin işareti. Mağdur sayısının yüksekliği ise "daha çok şiddet" kadar "daha çok başvuru ve kayıt" anlamına da gelebilir.

Çorum'da Çocukların Suça Sürüklenmesinde Olası Etkenler

Hiçbir çocuk "suça yatkın" doğmaz. Alan yazını, suça sürüklenmenin birden çok risk etkeninin bir araya gelmesiyle ortaya çıktığını gösteriyor. Türkiye'de 1980–2020 arasında yapılmış 64 çalışmayı inceleyen bir derleme (Aslan, 2021), ihmal, istismar, yoksulluk ve aile içi kopukluğun önemli etkenler arasında olduğunu bildiriyor.

Çorum'da 341 öğretmenle yapılan çalışmada (Bektaş, 2022) öğretmenlerin en çok desteklediği risk ifadeleri şunlar:

• Okula devamsızlık ve okul terki (yüzde 77,1)
• Zararlı madde kullanımı (yüzde 73,6)
• Anne baba tutumları ve aile birlikteliği (yüzde 69,2)
• Sokakta çalışma (yüzde 64,5)

Bu bulgulara ve verilere bakarak şu olası etkenlerden söz edebiliriz:

Okul bağının zayıflaması. Suça sürüklenenlerin çoğunun lise öğrencisi olması, okulda olmanın tek başına yeterli olmadığını gösteriyor. Önemli olan çocuğun okula kendini ait hissetmesi, bir öğretmenle ya da arkadaş grubuyla anlamlı bir bağ kurabilmesidir.

Madde ve akran grubu. Madde suçlarının payının artması ve yüksek tekrar oranı, ergenlik döneminde akran grubunun ve madde ile tanışmanın önemli bir risk alanı olduğuna işaret ediyor. Akran baskısı bu yaşta "hayır" demeyi zorlaştıran temel etkenlerden biridir.

Aile içi zorluklar. Ebeveyn ilgisinin ve izleminin azalması, aile içi çatışma ya da ekonomik sıkıntılar çocuğun evde kendini güvende hissetmesini zorlaştırabilir.

Mağduriyet ile suç arasındaki ince çizgi. Mağdur çocuk sayısının yüksekliği, mağduriyet yaşayan çocukların zamanla risk altına girebileceğini hatırlatıyor. İhmal ya da istismar yaşamış bir çocuğun öfkesi ve güvensizliği, ilerleyen yıllarda kural ihlali olarak dışa vurulabilir.

Küçülen aileler ve yalnızlaşan ergenler. Çocuk nüfusunun azaldığı, hanelerin küçüldüğü bir dönemde ergenlerin aile dışındaki gruplara daha fazla yönelmesi olası bir etken olabilir.

Bu etkenler kesin nedenler değil, birlikte düşünülmesi gereken olası açıklamalardır.

Psikolojik Okuma: Suçtan Önce Çocuğun Yaşadıkları

Suça sürüklenme genellikle ani bir kopuş değil, bir süreçtir. Bu sürecin önceki aşamalarında çocuğun iç dünyasında neler olabileceğini anlamak, önleme için kritik önemdedir.

Ait olma ihtiyacı

Ergenlikte bir gruba ait olmak, neredeyse yemek ve uyku kadar temel bir ihtiyaçtır. Evde ya da okulda görülmediğini hisseden bir genç, kendisini kabul eden ilk gruba yönelebilir. O grubun kuralları ise her zaman güvenli olmayabilir.

Dürtüsellik ve risk alma

Ergen beyni, ödül ve heyecan arayışında hızla gelişirken, sonuçları tartma ve dürtüleri frenleme becerileri daha yavaş olgunlaşır. Mala zarar verme gibi davranışların artması, maddi ihtiyaçtan çok dürtüsellik, öfke ve grup içindeki "cesaret gösterisi" ile ilişkili olabilir.

İfade edilemeyen duygular

Pek çok çocuk üzüntüsünü, korkusunu ya da utancını sözcüklerle ifade edemez; bunun yerine öfke, kural ihlali ya da risk alma ile gösterir. Diyelim ki on beş yaşındaki bir erkek çocuk, anne babasının sürekli tartıştığı bir evde büyüyor. Okulda notları düşüyor, derslere girmemeye başlıyor ve akşamları eve geç geliyor. Ailesi bunu "serseriliğe başladı" diye yorumluyor. Oysa çocuğun davranışlarının altında, evdeki gerginlikten kaçma ve bir yerlere ait olma ihtiyacı yatıyor olabilir.

Ruh sağlığı ihtiyaçları

Bir üniversite hastanesinde değerlendirilen 189 suça sürüklenen çocukla yapılan çalışmada (Yıldız ve ark., 2019), çocukların yüzde 72,5'inde en az bir psikiyatrik bozukluk saptandı; ancak yalnızca yüzde 8,5'i düzenli takip altındaydı. Bu bulgu, bu çocukların büyük kısmının fark edilmemiş ve desteklenmemiş ruhsal ihtiyaçlar taşıdığını düşündürüyor.

Kız çocuklarda daha sessiz bir tablo

Suça sürüklenen çocukların büyük çoğunluğu erkek olsa da, Çorum'da 2017'de her yüz çocuktan yaklaşık on dördünün kız olması bu grubun ayrıca düşünülmesi gerektiğini gösteriyor. Uluslararası derlemeler, kurumdaki kız ergenlerde depresyon ve travma sonrası stresin daha yaygın olduğunu bildiriyor. Kız çocuklarda risk çoğu zaman öfke patlamalarından çok içe kapanma, evden uzaklaşma ya da güvensiz ilişkiler biçiminde görülebilir. Bu nedenle kız çocuklarda erken uyarı işaretleri daha kolay gözden kaçabilir; mağduriyet ile suça sürüklenmenin iç içe geçebildiği bu alanda dikkatli ve koruyucu bir bakış gerekir.

Umut veren bir bilgi

Gelişim psikolojisindeki önemli bir çerçeveye göre (Moffitt, 1993), ergenlikte görülen kural ihlali davranışlarının büyük kısmı ergenlikle sınırlıdır ve yetişkinlikte azalır. Daha küçük bir grupta ise davranışlar erken çocukluktan başlayıp sürer; erken ve yoğun destek en çok bu grup için önemlidir. Yani bir çocuğun bir kez hata yapması onun geleceğini belirlemez; doğru destekle yön değiştirmek mümkündür.

Suça sürüklenen her çocuğun arkasında, çoğu zaman görülmeyi bekleyen bir ihtiyaç vardır; erken fark etmek, damgalamaktan çok daha koruyucudur.

Aileler, Okullar ve Kurumlar İçin Pratik Öneriler

Aileler için:

• İlgili ve sınır koyan olun. Sıcak ama net sınırları olan ebeveynlik, alan yazınında en güçlü koruyucu etkenlerden biri olarak öne çıkar.
• Çocuğunuzun nerede ve kimle olduğunu bilin. Bu bir denetim değil, ilgi göstergesidir. Arkadaşlarını tanımak, onları eve davet etmek iyi bir başlangıçtır.
• Düzenli konuşma zamanları yaratın. Akşam yemeği ya da kısa bir yürüyüş, gencin kendini anlatabileceği doğal fırsatlar sunar.
• Erken uyarı işaretlerine dikkat edin. Ani not düşüşü, okula gitmeme, yeni ve tanımadığınız bir arkadaş çevresi, açıklanamayan para ya da eşyalar, uyku düzeninde belirgin değişiklikler önemli işaretler olabilir.
• Öfkeyle değil, merakla yaklaşın. "Ne yaptın?" yerine "Neler oluyor, sana nasıl yardım edebilirim?" diye sormak iletişimi açık tutar.

Okullar için:

• Devamsızlığı erken izleyin. Devamsızlığın artması, en önemli erken uyarı işaretlerinden biridir.
• Rehberlik servisiyle iş birliği yapın. Öğretmen, rehber öğretmen ve aile arasındaki düzenli iletişim, sorunun büyümeden fark edilmesini sağlar.
• Okula bağlılığı güçlendirin. Spor, sanat ve kulüp etkinlikleri, gençlerin okulda bir yer edinmesine yardım eder.

Kurumlar için: Bektaş'ın (2022) çalışmasında öğretmenlerin büyük çoğunluğu erken fark etme ve izleme tedbirlerini etkili buluyor. Sosyal hizmet merkezleri, okul, aile ve sağlık kurumları arasındaki iş birliği; özellikle ilk temastan sonra çocuğun yalnız bırakılmaması tekrarı önlemede kilit önemde.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Ergenlikte zaman zaman kurallara karşı gelmek gelişimin bir parçasıdır. Ancak şu durumlarda bir uzmandan destek almak önemlidir:

• Okula devamsızlık ve okulu bırakma isteği belirginleşmişse
• Madde kullanımından şüpheleniyorsanız
• Öfke patlamaları, kavga ya da eşyalara zarar verme sıklaşmışsa
• Çocuk evden kaçıyor ya da geceleri eve gelmiyorsa
• Çocuğun bir ihmal, istismar ya da zorbalık yaşadığından endişe ediyorsanız
• Çocuk kendine zarar veriyor ya da umutsuzluktan söz ediyorsa

Çocuğun ya da başka birinin güvenliğinin tehlikede olduğu acil durumlarda vakit kaybetmeden 112'yi arayın. Bir çocuğun güvenlik birimiyle teması olduysa, sonraki sürecin psikolojik boyutunu suça sürüklenen çocuğun olay sonrası psikolojisi yazımızda ayrıca ele aldık.

Terapide Risk Altındaki Ergenlerle Nasıl Çalışılır?

Risk altındaki gençlerle çalışmada amaç çocuğu yargılamak değil, davranışın arkasındaki ihtiyacı anlamak ve yeni beceriler kazanmasını desteklemektir. Ergen danışmanlığı bu süreçte hem gence hem aileye yönelik bir çerçeve sunabilir:

• Güvenli ilişki kurmak: Gencin yargılanmadan dinlendiği bir terapötik bağ, değişimin temelidir.
• Duygu düzenleme: Öfke, hayal kırıklığı ve dürtülerle baş etme becerileri üzerinde çalışılır.
• Bilişsel yaklaşım: Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) çerçevesinde "Zaten kimse beni önemsemiyor" gibi düşüncelerin ve riskli kararların öncesindeki zihinsel süreçlerin fark edilmesi sağlanır.
• Problem çözme ve hayır diyebilme: Akran baskısına karşı somut beceriler geliştirilir.
• Aile çalışması: Ebeveynlerle iletişim, izleme ve sınır koyma konusunda iş birliği yapılır.
• Eşlik eden sorunlar: Dikkat eksikliği, depresyon ya da travma gibi durumlar varsa bunlar ele alınır; gerektiğinde psikiyatri hekimi değerlendirmesi önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

"Suça sürüklenen çocuk" ne demek?

Yasalarda suç olarak tanımlanan bir eylemi gerçekleştirdiği iddiasıyla hakkında işlem yapılan 18 yaşından küçük çocukları anlatan yasal bir terimdir. Terim, çocuğun bu duruma çoğu zaman çevresel ve kişisel risk etkenleriyle "sürüklendiğini" vurgular ve damgalayıcı "suçlu çocuk" ifadesinin yerine kullanılır.

Çorum'daki oran Türkiye'den neden yüksek görünüyor?

Eldeki 2017 verisinde Çorum'un oranı Türkiye ortalamasının üzerinde, ancak komşu illerle aynı bantta. Bu da tablonun bölgesel olduğunu düşündürüyor. Ayrıca veriler tekil çocuk değil olay sayısını gösterdiği için tekrarlı gelişler oranı yükseltebilir.

Çocuğumun yanlış bir gruba girdiğinden nasıl anlarım?

Ani arkadaş değişikliği, eve geç gelme, okul devamsızlığı, gizlilik, açıklanamayan para ya da eşyalar ve ruh hâlinde belirgin değişiklikler dikkat edilmesi gereken işaretlerdir. Suçlamadan, merakla konuşmak ve gerektiğinde okulla iş birliği yapmak önemlidir.

Bir kez suça karışan çocuk düzelir mi?

Evet, çoğu çocuk için bu mümkündür. Gelişimsel araştırmalar, ergenlikte görülen kural ihlali davranışlarının büyük kısmının ergenlikle sınırlı kaldığını gösteriyor. Aile desteği, okul bağı ve gerektiğinde psikolojik destek, tekrarı önlemede önemli rol oynar.

• #suça sürüklenen çocuk
• #ergenlik
• #koruyucu etkenler
• #Çorum

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler