Dövme Yaptırmak İsteyen Ergen: Yasaklamak mı, Konuşmak mı?

Dövme yaptırmak isteyen ergen ile nasıl konuşulur? Dövme ve piercing isteğinin anlamı, sağlık riskleri, bekleme anlaşması ve gizlice yapıldığında ne yapılmalı.

On altı yaşındaki kızınız bir akşam telefonunu uzatıyor: ekranda, bileğin iç kısmına yapılmış küçük, ince çizgili bir dövme. "Ben de bunu istiyorum. Dedemin el yazısıyla adını yazdıracağım." Sizin içinizden ilk geçen cümle muhtemelen "Asla" olur. Dövme yaptırmak isteyen ergen, pek çok ebeveynde yasaklama refleksini harekete geçirir; çünkü dövme kalıcıdır, sağlık riskleri vardır ve çoğu ailede hâlâ belirli önyargılarla birlikte anılır. Ancak bu istek, kimi zaman yalnızca bir moda heveslisi değil, gencin kimliğini, bağlılıklarını ve yetişkinliğe geçişini bedeni üzerinden anlatma çabasıdır. Bu yazıda dövme ve piercing isteğinin arkasında ne olabileceğini, yasaklamanın neden çoğu zaman tek başına yetmediğini ve bu konuşmayı ilişkiyi zedelemeden nasıl yapabileceğinizi ele alıyoruz.

Ergen Neden Dövme Yaptırmak İster?

Dövme isteğinin tek bir nedeni yoktur. Aynı istek, iki farklı gençte bambaşka anlamlar taşıyabilir. Bu nedenle konuşmaya "Neden?" sorusunu merakla sorarak başlamak, cevabı önceden bildiğimizi varsaymaktan daha çok şey öğretir.

• Kimlik ve kendini ifade: Ergenlik, gencin kim olduğunu tanımlamaya çalıştığı dönemdir. Dövme, bu tanımı bedenin üzerine yazmanın bir yolu gibi görünebilir: "Ben buyum ve bu benim kararım."
• Anma ve bağlılık: Kaybedilen bir büyükanne ya da dede, bir evcil hayvan, önemli bir tarih... Bazı gençler için dövme, bir yası ya da sevgiyi kalıcı kılma isteğidir. Özellikle bir kayıp yaşamış gençlerde bu istek, duygunun bir taşıyıcısı olabilir.
• Aidiyet: Arkadaş grubunda dövmesi ya da piercing'i olan gençler varsa istek, gruba ait olma ihtiyacıyla ilgili olabilir. Kimi zaman bir arkadaşla "aynı dövmeyi yaptırma" fikri gündeme gelir.
• Büyümüş hissetmek: Dövme, birçok genç için yetişkinliğin sembolüdür. Henüz yetişkinlerin sahip olduğu haklara sahip olmayan bir genç, bu sembol üzerinden kendini büyümüş hissetmek isteyebilir.
• Estetik beğeni: Bazen mesele yalnızca beğenidir. Sosyal medyada sık görülen ince çizgili, küçük dövmeler, gençlere zararsız ve sıradan bir aksesuar gibi görünebilir.
• Ebeveyne karşı çıkış: Özellikle aileyle gerginliğin yüksek olduğu dönemlerde dövme, "Bana karışamazsınız" mesajının bir aracı olabilir.

Dövme Yaptırmak İsteyen Ergen Karşısında Ebeveyni Ne Kaygılandırır?

Ebeveynlerin kaygıları çoğu zaman yerindedir ve bunları gence açıkça anlatmak, konuşmanın meşru bir parçasıdır.

Kalıcılık: On altı yaşında çok anlamlı görünen bir şekil ya da cümle, yirmi altı yaşında aynı anlamı taşımayabilir. Dövmeyi sildirme işlemleri genellikle uzun, masraflı ve zahmetli bir süreçtir; her zaman beklenen sonucu da vermeyebilir.

Sağlık riskleri: Hijyen kurallarına uyulmayan ortamlarda yapılan dövme ve piercing, enfeksiyon ve kan yoluyla bulaşan hastalıklar açısından risk taşır. Bazı kişilerde boyaya karşı alerjik tepkiler görülebilir. Özellikle kayıt dışı ortamlarda ya da "arkadaşın tanıdığı" birinin evinde yapılan işlemler bu açıdan endişe vericidir.

Kurallar ve yaş: Güvenilir stüdyoların büyük kısmı, reşit olmayan gençlere veli onayı olmadan işlem yapmaz. Ancak bu kuralı uygulamayan yerler de olabilir ve gencin tam da bu yerlere yönelmesi, ailenin en çok korkması gereken senaryodur.

Çevrenin bakışı: Okulun kuralları, aile büyüklerinin tepkisi ve gencin gelecekteki iş ortamlarında görünür dövmelere nasıl bakılacağı da ebeveynlerin aklındadır. Bu kaygıyı "Kimse seni işe almaz" gibi abartılı bir uyarıyla değil, gerçekçi bir konuşmayla paylaşmak daha etkilidir.

Ailenin değerleri: Bazı aileler için dövme, inançları ya da kültürel değerleriyle bağdaşmayan bir uygulamadır. Bu da konuşmanın meşru bir parçasıdır. Ancak değerleri aktarmanın yolu, dövmesi olan insanları küçümsemek ya da genci "ahlaksızlıkla" suçlamak değil, ailenin neden böyle düşündüğünü sakin bir dille anlatmaktır. Genç, sizin değerlerinizi paylaşmasa bile onları saygıyla dinlediğinizi gördüğünde, kendi değerlerinizi de daha kolay dinler.

Yasaklamak Neden Çoğu Zaman Yetmez?

Kesin bir "Hayır" demek, bazı ailelerde konuyu bir süreliğine kapatır. Ancak yasak, gencin isteğini ortadan kaldırmaz; yalnızca konuşmayı ortadan kaldırır. Konuşmanın kapandığı yerde ise şu riskler ortaya çıkar:

• Genç dövmeyi gizlice, veli onayı aramayan ve hijyen açısından güvenilmez bir yerde yaptırabilir.
• Kendisi ya da bir arkadaşı, iğne ve mürekkeple evde dövme yapmayı deneyebilir.
• Dövme, bir kimlik ifadesi olmaktan çıkıp ebeveynle bir güç mücadelesinin sembolüne dönüşebilir.
• Genç, bir sonraki önemli konuda da ailesine danışmamayı öğrenir.

Yasak ile serbest bırakma arasında geniş bir alan vardır. Bu alanın adı, birlikte düşünmektir. Dövme yaptırmak isteyen ergen ile konuşmayı sürdüren bir ebeveyn, kararın kendisini hemen değiştiremese bile kararın nasıl, nerede ve hangi bilgilerle verileceği üzerinde etkili olmaya devam eder.

Dövme Yaptırmak İsteyen Ergen ile Nasıl Konuşulur?

İlk tepkinizi erteleyin

Fikri ilk duyduğunuzda verdiğiniz tepki, konuşmanın geri kalanını belirler. "Bunu düşünmem gerekiyor, yarın akşam konuşalım mı?" demek, hem size sakinleşme zamanı kazandırır hem de gence ciddiye alındığını hissettirir.

Anlamını sorun

"Bu dövme senin için ne anlatıyor?", "Neden bu şekil, neden bu yer?" gibi sorular, isteğin arkasındaki ihtiyacı görünür kılar. Dedesinin adını yazdırmak isteyen bir genç için asıl konu dövme değil, yası olabilir. Bu durumda dedeyle ilgili konuşmak, belki bir anı defteri hazırlamak, bu ihtiyaca da cevap verebilir.

Kaygılarınızı dürüstçe anlatın

Gencin size söylediklerini dinledikten sonra, kendi kaygılarınızı açıkça paylaşın: kalıcılık, sağlık, yaş ve okul kuralları. Bunu bir korkutma konuşmasına dönüştürmeden, bilgi vererek yapın. Gençler, kendilerine saygı duyan bir yetişkinin gerekçelerini, emir veren bir yetişkininkinden çok daha kolay dinler.

Birlikte araştırın

Hijyen kuralları, dövme sonrası bakım, sildirme süreci ve stüdyoların yaş kuralları hakkında birlikte bilgi toplamak, gencin kararını daha bilinçli vermesini sağlar. Pek çok genç, bu bilgilerle karşılaştığında kararını kendisi ertelemeyi seçebilir.

Bir bekleme anlaşması yapın

İşe yarayan yöntemlerden biri, "bekleme anlaşması"dır. Genç istediği dövmenin tasarımını kâğıda çizer ya da yazdırır, odasının duvarına asar. Belirli bir süre, örneğin altı ay ya da on sekiz yaşına kadar, her gün bu tasarımı görür. Süre sonunda hâlâ aynı tasarımı istiyorsa konu yeniden konuşulur. Bu anlaşma, gencin isteğini reddetmeden zamana yayar ve dürtüsel bir karar ile olgunlaşmış bir istek arasındaki farkı ortaya çıkarır.

Diyelim ki on yedi yaşındaki oğlunuz, en yakın arkadaşıyla birlikte kollarına aynı küçük sembolü yaptırmak istiyor. Konuşma sırasında, bu sembolün ortaokuldan beri birlikte oynadıkları bir oyundan geldiğini öğreniyorsunuz. "Peki üniversite için farklı şehirlere gittiğinizde bu sembol sana ne hissettirecek?" diye soruyorsunuz. Oğlunuz biraz düşünüp "Bilmiyorum, belki yine güzel olur" diyor. Siz de tasarımı bir yıl boyunca defterinin kapağında taşımasını, sonra yeniden konuşmayı öneriyorsunuz. Bu, bir yasak değil, kararı olgunlaştırmak için birlikte verilmiş bir süredir.

Anne ve baba aynı mesajı versin

Dövme yaptırmak isteyen ergen, ebeveynlerden birinin daha esnek olduğunu fark ettiğinde konuyu o ebeveyn üzerinden yürütmeye çalışabilir. "Babam bir şey demedi, sen neden karşı çıkıyorsun?" cümlesi, tartışmayı anne ile baba arasına taşır. Bu nedenle ebeveynlerin önce kendi aralarında, gencin yanında olmadan konuşması ve ortak bir tutum belirlemesi önemlidir. Aynı fikirde olmasanız bile gence tutarlı bir yol haritası sunabilirsiniz.

Ara çözümler önerin

Geçici dövmeler, kına ya da cilde zarar vermeyen özel kalemlerle yapılan çizimler, gencin bir tasarımı birkaç hafta bedeninde "denemesine" olanak verir. Bazı gençler, bir tasarımın üzerlerinde nasıl durduğunu gördükten sonra fikrini değiştirir; bazıları ise isteğinin gerçekten kalıcı olduğunu anlar.

Piercing'i ayrıca konuşun

Kulak ya da burun piercing'i, dövmeye göre daha geri alınabilir bir karardır; ancak enfeksiyon riski taşır ve bakım gerektirir. Bu nedenle piercing isteğini dövmeyle aynı katılıkta ele almak yerine, güvenilir bir yerde, hijyen kurallarına uyularak ve ailenin bilgisi dahilinde yapılması üzerine konuşmak daha gerçekçi olabilir.

Gence "Hayır" demek mümkündür; ama "Hayır"ın ardından konuşmanın da bittiği evlerde, gençler kararlarını tek başına vermeyi öğrenir.

Gizlice Dövme Yaptırdıysa Ne Yapmalı?

Bazen ebeveyn, dövmeyi ancak yapıldıktan sonra fark eder. Bu an genellikle öfke, hayal kırıklığı ve aldatılmışlık duygusuyla doludur. Yine de atılacak ilk adım, sağlık durumunu kontrol etmektir: Dövme nerede, hangi koşullarda yapıldı? Kızarıklık, şişlik, akıntı ya da ateş var mı? Gerekirse bir hekime başvurun.

Güven meselesini konuşmak ise sakinleştikten sonraya kalmalıdır. "Bunu benden saklaman beni çok üzdü. Neden bana söyleyemediğini anlamak istiyorum" demek, cezadan önce anlamaya alan açar. Yaptırımlar gerekiyorsa, öfke anında değil, orantılı ve önceden konuşulmuş biçimde uygulanmalıdır. Bu konuda ergene ceza vermek yazısındaki ilkeler yol gösterici olabilir.

Bazı durumlar ise ayrıca dikkat gerektirir. Gencin kendi kendine iğne ya da jiletle bedenine şekil, harf veya çizgi işlemesi, bazen bir dövme hevesinden çok kendine zarar verme davranışıyla iç içe olabilir. Bedeninde açıklanamayan kesikler, yanıklar ya da sürekli kapatılan bölgeler fark ederseniz bunu ciddiye alın ve bir uzmanla görüşün. Gencin hayati tehlike içinde olduğunu düşündüğünüz durumlarda vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Arkadaş grubunun baskısıyla, örneğin bir "grup dövmesi" için ikna edilmiş bir genç için ise asıl konu dövme değil, hayır diyebilme becerisidir. Bu konuda akran baskısı yazısı yararlı olabilir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Dövme isteği tek başına bir psikolojik sorun işareti değildir. Ancak şu durumlarda bir uzmandan destek almak yararlı olabilir:

• Dövme konusu evde bir güç mücadelesine dönüşmüş, aile içi iletişim neredeyse tamamen kopmuşsa
• Genç bir kayıp yaşamış ve dövme isteği yasla birlikte yoğun bir üzüntü, çekilme ve içe kapanmayla birlikte görülüyorsa
• Gencin bedenine yönelik dürtüsel davranışları, örneğin evde kendi kendine dövme ya da piercing yapma girişimleri tekrar ediyorsa
• Dövme ya da piercing isteği, madde kullanımı, riskli arkadaş ortamları veya eve geç gelme gibi başka riskli davranışlarla birlikte artıyorsa
• Kendine zarar verme işaretleri varsa

Terapide Ergenin Kararları ve Kimlik Arayışı Nasıl Ele Alınır?

Ergen danışmanlığı sürecinde dövme isteği, tek başına "izin verilsin mi verilmesin mi" sorusu olarak değil, gencin kimlik arayışının ve aileyle ilişkisinin bir parçası olarak ele alınır. Gençle yapılan bireysel görüşmelerde isteğin anlamı, karar verme biçimi, dürtüsellik ve akran ilişkileri konuşulur. Bilişsel Davranışçı Terapi yaklaşımıyla, "Şimdi yaptırmazsam bir daha asla fırsatım olmaz" ya da "Ailem hiçbir zaman benim kararlarıma saygı duymaz" gibi düşünceler incelenebilir ve daha esnek düşünme becerileri geliştirilebilir.

Ebeveynlerle yapılan görüşmelerde ise kaygıların kaynağı, sınırların hangi konularda net, hangi konularda esnek olacağı ve gençle müzakere etme yolları üzerine çalışılır. Gerektiğinde ortak görüşmelerde aile ve genç, iki tarafın da kabul edebileceği bir yol haritası oluşturur. Bir kayıp sonrası ortaya çıkan dövme isteklerinde ise yas süreci ayrıca ele alınabilir. Süreç boyunca amaç, gencin bu kararı ya da benzer önemli kararları verirken hem kendi isteğini hem de olası sonuçları birlikte tartabilmesini sağlayacak becerileri güçlendirmektir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kızım gizlice dövme yaptırmış, ona nasıl tepki vermeliyim?

Önce sağlık durumunu kontrol edin, enfeksiyon belirtisi varsa bir hekime başvurun. Öfkenizi yatıştırdıktan sonra, dövmenin kendisinden çok saklama nedeni üzerine konuşun. Bu konuşma, gencin bir sonraki önemli kararında size gelip gelmeyeceğini belirleyebilir.

Geçici dövme ya da kına iyi bir ara çözüm mü?

Pek çok genç için evet. Geçici seçenekler, bir tasarımın bedende nasıl durduğunu görme ve fikrin zamanla değişip değişmediğini anlama fırsatı verir. Ancak bunu bir oyalama taktiği olarak değil, gencin kararını olgunlaştırmasına yardım eden bir adım olarak sunmak gerekir.

Burun ya da kulak piercing'i dövmeden farklı mı değerlendirilmeli?

Piercing, dövmeye göre çoğunlukla daha geri alınabilir bir karardır; deliğin kapanması mümkündür. Bu nedenle bazı aileler piercing konusunda daha esnek davranmayı tercih eder. Yine de işlemin hijyen kurallarına uyan bir yerde yapılması ve sonrasındaki bakımın düzenli sürdürülmesi önemlidir.

• #dövme ve piercing
• #ergen kararları
• #ebeveyn tutumu
• #ergenlikte kimlik

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler