Erasmus ve Değişim Programlarında Uyum: Heyecanın Ardındaki Duygular

Erasmus dönemi her zaman fotoğraflardaki gibi geçmeyebilir. Değişim öğrencilerinin uyum zorluklarını, işaretlerini ve somut baş etme adımlarını öğrenin.

Sosyal medyada gördüğünüz Erasmus fotoğrafları genellikle aynı hikâyeyi anlatır: yeni şehirler, kalabalık arkadaş grupları, hafta sonu gezileri, renkli partiler. Gerçek deneyim ise çoğu zaman daha karışıktır. İlk haftalarda yurt odasında tek başına oturup "herkes eğleniyor, bir tek ben uyum sağlayamıyorum" diye düşünmek, beklenmedik bir yalnızlık ya da memleket özlemi hissetmek son derece yaygındır. Erasmus ve diğer değişim programları kısa süreli olduğu için bu duygular çoğu zaman ciddiye alınmaz; "zaten birkaç ay, sonra dönüyorsun" denir. Oysa kısa bir süre de olsa yeni bir ülkede yaşamak, gerçek bir uyum süreci gerektirir. Bu yazıda Erasmus ve değişim programlarında yaşanan psikolojik süreçleri, sık karşılaşılan zorlukları ve bu dönemi daha sağlıklı geçirmenize yardımcı olabilecek somut adımları ele alıyoruz.

Erasmus Deneyimi Psikolojik Olarak Ne Anlama Gelir?

Erasmus, öğrencilerin bir ya da iki dönem boyunca başka bir Avrupa ülkesindeki üniversitede eğitim almasını sağlayan bir değişim programıdır. Benzer şekilde farklı ülkelerle yapılan ikili anlaşmalar, yaz okulları ve staj programları da öğrencilere yurt dışında kısa süreli yaşama fırsatı sunar.

Bu deneyim pek çok öğrenci için ilk kez aileden uzakta, başka bir dilde ve başka bir kültürde yaşamak anlamına gelir. Kısa süreli göçün kendine özgü bir psikolojisi vardır:

• Sıkıştırılmış uyum: Uzun süreli göçte yıllara yayılan uyum evreleri, değişim programlarında birkaç aya sıkışır. Heyecan, hayal kırıklığı, alışma ve ayrılık duyguları hızla birbirini izler.
• "En iyi zamanım olmalı" beklentisi: Erasmus çoğu zaman "hayatının en güzel dönemi" olarak anlatıldığı için, zorlanan öğrenci kendini hem yalnız hem de "başarısız" hissedebilir.
• Geçicilik duygusu: "Nasılsa döneceğim" düşüncesi bazen kişiyi yeni ilişkilere yatırım yapmaktan alıkoyar; bazen de tersine, her anı "değerlendirme" baskısı yaratır.
• İki yerde yaşamak: Zihnin bir kısmı Türkiye'deki dersler, aile ve ilişkilerle meşgulken diğer kısmı yeni hayata uyum sağlamaya çalışır.

Erasmus Döneminde Sık Yaşanan Zorluklar ve İşaretler

Değişim öğrencilerinin yaşadığı zorluklar çoğu zaman uyum sürecinin doğal bir parçasıdır. Yine de bunları tanımak, kendinize karşı daha anlayışlı olmanızı sağlar.

Kültür şoku

Gündelik hayatın küçük ayrıntıları bile yorucu olabilir: market saatleri, sıra kültürü, toplu taşımanın işleyişi, yemek alışkanlıkları, selamlaşma biçimleri, kişisel alan anlayışı. Başta eğlenceli gelen bu farklılıklar, zamanla "hiçbir şey kolay değil" duygusuna dönüşebilir. Kültür şokunu daha ayrıntılı merak ediyorsanız kültür şoku yazımıza göz atabilirsiniz.

Sosyal kıyaslama ve dışarıda kalma korkusu

Diğer öğrencilerin sürekli gezdiğini, partilere gittiğini, kalabalık gruplar halinde dolaştığını görmek "ben bir şeyleri kaçırıyorum" duygusunu tetikleyebilir. Sosyal medya bu kıyaslamayı artırır; çünkü insanlar genellikle yalnızca en güzel anlarını paylaşır.

Dil yorgunluğu

Gün boyunca yabancı dilde ders dinlemek, konuşmak ve düşünmek ciddi bir zihinsel yük oluşturur. Akşam olduğunda "konuşacak enerjim kalmadı" hissi sık görülür. Bu durum bazen yanlışlıkla sosyal beceri eksikliği gibi yorumlanabilir.

Maddi kaygı

Hibe miktarı ile yaşam maliyeti arasındaki fark, özellikle büyük şehirlerde öğrenciyi zorlayabilir. Diğer öğrencilerle birlikte gezilere katılamamak, maddi kaygının sosyal yalnızlığa dönüşmesine neden olabilir.

Dikkat edilmesi gereken işaretler

• Odadan dışarı çıkmak istememe, derslere gitmeyi bırakma
• Uzun süren keyifsizlik ya da sık ağlama
• Uyku düzeninin ciddi biçimde bozulması
• Sürekli "erken dönmeliyim" düşüncesi ve yoğun kaygı
• Alkol tüketiminin, "uyum sağlamak" ya da duyguları bastırmak için belirgin şekilde artması

Bu belirtilerin bir kısmının sizde olması bir tanı anlamına gelmez; ancak uzun süre devam ediyorsa destek almayı düşünmek yararlı olabilir.

Erasmus Uyumunu Etkileyen Kültürel ve Kişisel Etkenler

Her öğrencinin Erasmus deneyimi farklıdır ve bu farkın arkasında hem kültürel hem kişisel etkenler bulunur.

Aileden ilk ayrılık: Türkiye'de pek çok öğrenci üniversite yıllarında bile ailesiyle ya da ailesine yakın bir şehirde yaşar. Erasmus, bazı öğrenciler için ilk gerçek ayrılık deneyimidir. Yemek yapmak, çamaşır yıkamak, hastalandığında doktora gitmek gibi gündelik sorumluluklar bir anda öğrencinin omzuna biner.

Aile kaygısı: Bazı aileler çocuklarının yurt dışında yalnız olmasından büyük kaygı duyar. Sürekli aramalar, "dikkat et", "geç saatte dışarı çıkma" uyarıları ve beklenen hesap verme, öğrencinin bağımsızlığını deneyimlemesini zorlaştırabilir. Öte yandan öğrenci de aileyi üzmemek için yaşadığı zorlukları saklayabilir.

Değerler ve sosyal normlar: Parti kültürü, alkol tüketimi, flört ilişkileri ve kişisel özgürlük konusundaki normlar ülkeden ülkeye farklılık gösterir. Bazı öğrenciler kendi değerleriyle yeni ortamın beklentileri arasında sıkışmış hissedebilir. "Katılmazsam dışlanırım, katılırsam kendime yabancılaşırım" ikilemi oldukça yaygındır.

Diyelim ki Türkiye'de ailesiyle yaşayan, üçüncü sınıf bir mühendislik öğrencisi bahar dönemini Orta Avrupa'da bir şehirde geçiriyor. İlk hafta her şey çok heyecanlı geliyor; ikinci hafta ev arkadaşları hafta sonu gezisine gidiyor, o ise bütçesi yetmediği için yurtta kalıyor. Annesi her akşam arayıp "yemek yedin mi, kimlerle görüşüyorsun?" diye soruyor; o da annesini üzmemek için "çok iyiyim" diyor. Üçüncü haftanın sonunda derslere gitmekte zorlanmaya ve "ben buraya uygun değilim" diye düşünmeye başlıyor. Bu öğrencinin yaşadığı şey bir "uyumsuzluk" değil; maddi kısıt, ilk ayrılık, dil yorgunluğu ve paylaşılamayan duyguların aynı anda üst üste binmesidir. Bu katmanları tek tek fark etmek, hangisi için ne yapılabileceğini görmeyi kolaylaştırır.

Kişilik ve önceki deneyimler: İçe dönük, sosyal ortamlarda kaygı yaşayan ya da daha önce yoğun kaygı veya keyifsizlik dönemleri geçirmiş öğrenciler için uyum süreci daha zorlayıcı olabilir. Bu bir eksiklik değil, yalnızca kendinize daha fazla zaman ve özen ayırmanız gerektiğinin işaretidir.

Erasmus Sonrası: Dönüş ve Türkiye'deki İlişkiler

Erasmus deneyimi yalnızca giderken değil, dönerken de duygusal bir süreçtir. Pek çok öğrenci, döndüğünde beklenmedik bir boşluk yaşar.

• Tersine kültür şoku: Birkaç ay boyunca farklı bir yaşam ritmine alıştıktan sonra Türkiye'ye dönmek, tanıdık ortamın bile yabancı gelmesine neden olabilir.
• Anlatamama hissi: Yaşadıklarınızı ailenize ya da arkadaşlarınıza anlatmak istediğinizde ilgilerinin kısa sürdüğünü görmek, yalnızlık duygusu yaratabilir.
• İlişkilerdeki değişim: Uzak mesafede sürdürülen romantik ilişkiler, Erasmus döneminde ya da sonrasında zorlanabilir. Kişi değiştiğini hisseder, partner ise bu değişimi kaygıyla izleyebilir.
• Gelecek planları: Erasmus sonrası bazı öğrenciler yurt dışında yaşamaya karar verir. Bu karar aileyle yeni gerilimlere yol açabilir.

Dönüş sürecini kolaylaştırmak için deneyiminizi yazıya dökmek, değişim öğrencisi ağlarında aktif kalmak ve yaşadıklarınızı anlamlandırmaya zaman ayırmak yararlı olabilir.

Erasmus Döneminde Kendinize Nasıl Destek Olabilirsiniz?

Aşağıdaki adımlar, değişim programı sürecinizi daha dengeli geçirmenize yardımcı olabilir.

1. Gitmeden önce gerçekçi beklentiler oluşturun. "Her gün harika geçecek" yerine "bazı günler zor, bazı günler güzel olacak" beklentisiyle yola çıkmak, hayal kırıklığını azaltır.
2. İlk iki haftayı uyum haftaları olarak düşünün. Bu dönemde temel ihtiyaçlarınızı (konaklama, banka, ulaşım, market) çözmeye odaklanın; sosyal hayat için kendinize baskı yapmayın.
3. Okulun karşılama etkinliklerine katılın. Pek çok üniversite ve öğrenci ağı oryantasyon programları, buddy (eşleştirme) sistemleri ve tanışma etkinlikleri düzenler. Bu etkinlikler sosyal bağ kurmanın en kolay yollarından biridir.
4. Kıyaslamayı fark edin ve sınırlayın. Sosyal medyada başkalarının paylaşımlarını gördükten sonra kendinizi kötü hissediyorsanız, kullanım sürenizi sınırlamayı deneyin. Gördüğünüzün başkalarının hayatının yalnızca bir kesiti olduğunu hatırlayın.
5. Kendi değerlerinize uygun sosyalleşme biçimleri bulun. Parti sizin için uygun değilse spor kulüpleri, dil buluşmaları, yemek akşamları, gönüllülük ya da kültürel geziler gibi alternatifler de vardır.
6. Bir "güvenli rutin" oluşturun. Sabah yürüyüşü, haftalık market alışverişi, belirli bir kafede ders çalışmak gibi tekrar eden alışkanlıklar, yeni ortamda size bir dayanak sağlar.
7. Aileyle iletişimi planlayın. Ailenizle haftada belirli günlerde konuşmayı kararlaştırmak hem sizin hem onların kaygısını azaltabilir. Her konuşmada "her şey çok güzel" demek zorunda değilsiniz.
8. Bütçenizi baştan planlayın. Hibe ve birikiminize göre aylık bir bütçe çıkarmak, maddi kaygıyı azaltır ve hangi etkinliklere katılabileceğinizi önceden görmenizi sağlar.
9. Kendinize "yalnız kalma" izni verin. Yalnız geçirilen bir akşam başarısızlık değildir. Dinlenmek, dil yorgunluğundan toparlanmak için gereklidir.

Erasmus'un değeri, ne kadar çok fotoğraf çektiğinizde değil; bu süreçte kendiniz hakkında ne öğrendiğinizde saklıdır.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Değişim programındaki zorlukların çoğu zamanla hafifler. Ancak şu durumlarda profesyonel destek almayı düşünebilirsiniz:

• Keyifsizlik, umutsuzluk ya da kaygı iki haftadan uzun sürüyorsa
• Derslere gidemiyor, temel günlük işlerinizi yapamıyorsanız
• Panik atak benzeri yoğun kaygı belirtileri yaşıyorsanız
• Kendinizi neredeyse tamamen insanlardan izole ettiyseniz
• Alkol ya da madde kullanımınız kontrolden çıkmaya başladıysa
• Daha önce yaşadığınız bir ruhsal zorluk bu dönemde yeniden alevlendiyse

Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleri yaşıyorsanız lütfen hemen bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın. Avrupa Birliği ülkelerinde bu numara 112'dir. Online terapi bir acil müdahale hizmeti değildir; ağır risk durumlarında yerel acil servisler ve yerel psikiyatri hizmetleri gereklidir.

Bulunduğunuz üniversitenin öğrenci danışmanlık merkezi ve uluslararası öğrenci ofisi ilk başvuracağınız yerler arasında olabilir. Anadilde terapi, bu kaynakların yerine değil, gerektiğinde onlarla birlikte kullanılabilecek bir seçenektir. Sağlık sigortanızın psikolojik destek kapsamını öğrenmek için sigorta şartlarınızı kontrol etmeniz önemlidir.

Anadilde Online Terapide Erasmus Öğrencileriyle Nasıl Çalışılır?

Erasmus dönemi kısa olduğu için öğrenciler çoğu zaman "birkaç ay için terapiye başlamaya değer mi?" diye düşünür. Oysa kısa süreli, hedef odaklı bir çalışma bile bu dönemi daha dengeli geçirmenize yardımcı olabilir. Ayrıca online terapi, Türkiye'ye döndükten sonra da aynı terapistle devam edebilme imkânı sunar; bu da dönüş sürecinde süreklilik sağlar.

Duygularınızı, aile ilişkilerinizi ve değerler çatışmanızı anadilinizde, kültürel bağlamı uzun uzun açıklamak zorunda kalmadan konuşabilmek, terapötik süreci kolaylaştırabilir.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) temelli bir çalışmada şu alanlar ele alınabilir:

• Kaygı ve kaçınma: Sosyal ortamlardan, derslerden ya da yeni deneyimlerden kaçınma döngüsü incelenir; küçük adımlarla bu döngünün kırılması planlanır.
• Olumsuz düşünce kalıpları: "Herkes beni garip buluyor", "Bu dönemi boşa harcıyorum" gibi düşünceler kanıtlarıyla birlikte değerlendirilir.
• Değerler ve sınırlar: Kendi değerlerinize uygun bir sosyal hayat kurmanın yolları konuşulur; hayır demek ve sınır koymak üzerine pratik yapılır.
• Dönüşe hazırlık: Program sonunda yaşanabilecek ayrılık duyguları ve tersine kültür şokuna yönelik hazırlık yapılır.

Online seanslar için ders programınıza ve saat farkına uygun bir zaman belirlemek, sessiz ve mahrem bir oda bulmak, kulaklık kullanmak ve güvenli bir internet bağlantısı seçmek önemlidir. Ödeme online yapılabilir; TL fiyatlandırma ve uluslararası kartla ödeme mümkündür. Daha fazla bilgi için online terapi ve yurt dışındaki Türkler sayfalarına göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Erasmus'ta mutsuz olmak normal mi?

Evet, oldukça yaygındır. Erasmus dönemi heyecan verici olduğu kadar yorucu ve yalnızlaştırıcı da olabilir. Özellikle ilk haftalarda ya da sınav dönemlerinde yaşanan keyifsizlik çoğu zaman uyum sürecinin bir parçasıdır; ancak uzun süre devam ediyorsa destek almak yararlı olabilir.

Erasmus'u yarıda bırakıp dönmek istiyorum, bu doğru bir karar mı?

Bu kararı yoğun bir kaygı ya da yalnızlık anında vermemek önemlidir. Önce kendinize birkaç hafta tanımak, okulunuzun danışmanlık birimiyle konuşmak ve seçeneklerinizi sakin bir şekilde değerlendirmek yararlı olabilir. Akademik ve idari sonuçları için de kendi üniversitenizin Erasmus koordinatörlüğünden bilgi almanız gerekir.

Kısa bir değişim dönemi için terapiye başlamak mantıklı mı?

Kısa süreli ve hedef odaklı terapi, belirli bir zorlukla baş etmek için yararlı olabilir. Online terapinin avantajlarından biri, Türkiye'ye döndükten sonra da aynı süreçle devam edebilmenizdir. Böylece hem Erasmus dönemi hem de dönüş süreci desteklenmiş olur.

Erasmus dönüşü neden kendimi boşlukta hissediyorum?

Dönüş sonrası boşluk hissi, tersine kültür şoku olarak bilinen yaygın bir deneyimdir. Farklı bir yaşam ritmine alıştıktan sonra eski düzene dönmek, kimliğinizi ve önceliklerinizi yeniden sorgulamanıza neden olabilir. Bu duygu genellikle zamanla hafifler.

• #Erasmus
• #değişim programı
• #kültür şoku
• #öğrenci ruh sağlığı

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler