Ergen Giyim Tarzı: Saç, Kıyafet ve Görünüş Üzerinden Kendini Arama

Ergen giyim tarzı aileleri neden bu kadar zorlar? Saç ve kıyafetin ergenlikteki anlamı, tartışmadan konuşmanın yolları ve dikkat edilmesi gereken işaretler.

Bayram sabahı. Büyükanneye gitmek için herkes hazır, oğlunuz odasından çıkıyor: dizleri yırtık siyah bir pantolon, iki beden büyük bir kapüşonlu ve haftalardır sizi bekleten o kararla maviye boyanmış saçlar. Sizin aklınızdan ilk geçen, akraba sofrasında kimin ne diyeceği oluyor. Oğlunuzun aklından geçen ise muhtemelen "Bugün de bana karışacaklar" düşüncesi. Ergen giyim tarzı, evlerde en sık tartışılan ama en az anlaşılan konulardan biridir. Ebeveyn için mesele çoğu zaman uygunluk, çevre ve güvenlik iken; genç için kıyafet, "Ben kimim?" sorusuna verdiği ilk ve en görünür cevaptır. Bu yazıda gençlerin saç, kıyafet ve görünüş üzerinden neyi aradığını, hangi itirazların ilişkiye zarar verdiğini ve görünüşteki hangi değişikliklerin daha dikkatli bakmayı gerektirdiğini ele alıyoruz.

Ergen Giyim Tarzı Neden Bu Kadar Önemlidir?

Ergenlik, kimlik arayışının yoğun biçimde yaşandığı bir dönemdir. Genç, çocukken ailesinin seçtiği kıyafetleri giyen, ailesinin tanımladığı biri olmaktan çıkıp kendini tanımlamaya başlar. Bu tanımın en kolay denenebilen alanı görünüştür. Bir dönem yalnızca spor kıyafetleriyle dolaşmak, bir müzik grubunun tişörtünü günlerce çıkarmamak, bir dönem tamamen siyah, ertesi dönem renkli giyinmek; bunların her biri, gencin farklı kimlikleri "üzerinde deneyerek" hangisinin kendisine uyduğunu araştırmasının bir parçası olabilir.

Görünüş aynı zamanda bir aidiyet aracıdır. Ergen hem farklı olmak hem de bir gruba ait olmak ister. Sınıftaki arkadaşlarının giydiği ayakkabıyı istemek, belli bir saç kesimini takip etmek, gencin akran grubunda kabul görme ihtiyacıyla ilgilidir. Bu nedenle "Herkes böyle giyiniyor" cümlesi, ebeveyne bir bahane gibi gelse de genç için gerçek bir kaygıyı anlatır.

Son olarak giyim, ergenin bedeniyle kurduğu ilişkinin de bir yansımasıdır. Hızla değişen bir bedenle barışmaya çalışan bir genç, bazen bedenini göstermek, bazen de saklamak ister. Bol kıyafetler, kapüşonlar, yüzü kapatan saçlar kimi zaman bir modadan ibarettir, kimi zaman ise gencin kendini dünyadan biraz korumak istediğini gösterir.

Kimlik gelişiminin genel çerçevesi için ergenlikte kimlik yazısı yararlı bir başlangıç olabilir.

Ergen Giyim Tarzı Ailelerde Neden Çatışmaya Yol Açar?

Ebeveynlerin itirazları çoğu zaman üç kaynaktan beslenir.

"Elalem ne der?" kaygısı: Türkiye'de görünüş, yalnızca kişisel bir tercih değil, ailenin toplumsal imajının da bir parçası gibi algılanabilir. Komşunun, akrabanın, öğretmenin bakışı ebeveyn için önemlidir. Bayram ziyaretleri, düğünler, nişanlar ve cenazeler bu kaygının en yoğun yaşandığı zamanlardır.

Güvenlik kaygısı: Ebeveyn, belirli bir görünüşün gencin dışlanmasına, zorbalığa uğramasına ya da istenmeyen ilgi çekmesine yol açabileceğinden endişe eder. Bu kaygı çoğu zaman gerçek bir sevgiden kaynaklanır, ancak gence çoğunlukla bir yasak olarak ulaşır.

Kontrolü kaybetme hissi: Çocuğunuzun ne giydiğine yıllarca siz karar verdiniz. Bu kararın yavaş yavaş ondan yana kayması, ebeveyn için çocuğunun büyüdüğünü kabul etmenin somut bir anı olabilir. Kimi zaman "O saç olmaz" itirazı, aslında "Çocuğumun benden uzaklaşmasına hazır değilim" duygusunu taşır.

Bu üç kaygının hiçbiri yersiz değildir. Ancak gence ulaşan dil çoğu zaman "Bu ne hâl?", "Böyle mi çıkacaksın?", "Utandırma bizi" gibi cümlelerdir. Genç bu cümlelerden kaygıyı değil, beğenilmediğini ve utanç kaynağı olduğunu duyar. Görünüşü hakkında sürekli eleştiri alan bir ergen, bunu kişiliğine yönelik bir eleştiri gibi yaşayabilir.

Ergen Giyim Tarzı Değiştiğinde Arkasında Ne Olabilir?

Gencin tarzındaki değişikliklerin çoğu, gelişimin olağan bir parçasıdır. Yine de görünüşün bir şeyler anlattığını hatırlamakta fayda var. Merak edici bir gözle bakmak, yargılayıcı bir gözle bakmaktan çok daha fazla bilgi verir.

• Yeni bir grup ya da ilgi alanı: Bir müzik türü, bir spor, bir oyun topluluğu ya da bir arkadaş grubu, gencin görünüşünü hızla değiştirebilir. Bu, gencin yeni bir yere ait olmaya çalıştığını gösterir.
• Bir rol model: Takip ettiği bir sanatçı ya da içerik üreticisi, gencin görünüşünü etkileyebilir. Kimi gibi görünmek istediğini merak etmek, onun kim olmak istediğine dair ipucu verir.
• Kendini ayırma ihtiyacı: Özellikle kardeşleriyle kıyaslanan ya da "ağabeyi gibi" olması beklenen bir genç, görünüşüyle bu beklentiden ayrışmaya çalışabilir.
• Duygu durumu: Bazen görünüş, gencin iç dünyasındaki bir değişikliği yansıtır. Birden kendine hiç bakmamaya başlamak, kişisel temizliğini ihmal etmek ya da tam tersine görünüşüyle saatlerce, kaygıyla uğraşmak dikkat edilmesi gereken işaretler olabilir.

Diyelim ki on dört yaşındaki kızınız, yaz tatilinden sonra bir anda yalnızca geniş eşofmanlar ve kapüşonlu üstler giymeye başladı. İlk tepkiniz "Kız çocuğu böyle giyinmez" demek olabilir. Oysa merakla yaklaştığınızda iki çok farklı hikâyeden biriyle karşılaşabilirsiniz. Belki sınıfında bu tarzı benimseyen bir arkadaş grubuna katılmıştır ve kendini ilk kez bir yere ait hissediyordur. Belki de hızla değişen bedeni hakkında bir yorum duymuş, bedenini saklamaya ihtiyaç duymaktadır. Aynı kıyafet, iki farklı ihtiyacı anlatabilir; hangisinin geçerli olduğunu ancak onu dinleyerek öğrenebilirsiniz.

Gencin Tarzına Nasıl Yaklaşmalı? Ebeveynler İçin Öneriler

Önce merak edin

"Bu saçı neden istedin?" sorusu suçlayıcı bir tonla sorulduğunda savunma doğurur; içten bir merakla sorulduğunda ise kapı açar. "Bu tarzda en çok neyi seviyorsun?", "Bunu nereden gördün?" gibi sorular, gencin kendini anlatmasına alan açar. Cevap sizin için önemsiz görünse bile onun için önemli olduğunu hatırlayın.

Kalıcı ile geçici olanı ayırın

Saç uzar, boya akar, kıyafet değişir. Görünüşle ilgili kararların büyük kısmı geri alınabilir ve gencin bunları denemesi, hata yapıp vazgeçmesi de öğrenmenin bir parçasıdır. Mavi saç birkaç ay sonra büyük olasılıkla bir fotoğraftaki komik bir anıya dönüşecektir. Enerjinizi geri alınamayacak ya da sağlığı etkileyecek kararlara saklamak, ilişkiyi korur.

Birkaç net kural, geniş bir serbest alan

Her konuda pazarlık yapmak yorucudur. Az sayıda, gerekçesi açık kural belirleyin: Okul kıyafet kurallarına uymak, hava koşullarına uygun giyinmek, aile için gerçekten önemli olan belirli günlerde (örneğin bir cenaze ya da yakın bir akrabanın nikâhı) ortak bir orta yol bulmak gibi. Bunların dışındaki alanı gence bırakın. Kuralların az olması, var olanların ciddiye alınmasını kolaylaştırır.

Aile ortamları için birlikte orta yol bulun

Bayram ziyareti öncesi kriz yaşamak yerine birkaç gün önceden konuşun. "Büyükannenin evinde ne giymek istersin? Benim de şöyle bir kaygım var, birlikte bir orta yol bulalım mı?" demek, son dakika tartışmasını önleyebilir. Akrabalardan biri yorum yaptığında gencinizin yanında durmanız ise ona çok güçlü bir mesaj verir: "Görünüşün beni rahatsız etse de seni korurum." Bu tavrın, akrabaya yapılacak kısa bir "Kendi tarzını deniyor, bizim için sorun yok" açıklamasıyla desteklenmesi yeterlidir.

Bütçeyi gence emanet edin

Kıyafet tartışmaları sık sık para tartışmasına dönüşür. Gencin yaşına uygun bir kıyafet bütçesini önceden belirleyip harcamayı ona bırakmak, hem sorumluluk öğretir hem de her alışverişin bir kavgaya dönüşmesini önler. Hayat pahalılığının yoğun hissedildiği dönemlerde bu bütçeyi açıkça konuşmak da gencin ailenin koşullarını anlamasına yardımcı olur. Belirli markalar konusunda ısrar eden gençlerle ilgili markalı kıyafet isteyen ergen yazısında ayrıntılı öneriler bulabilirsiniz.

Kıyafeti ödül ya da ceza aracına dönüştürmeyin

"Notların düzelirse o ayakkabıyı alırım" ya da "Bu tavrınla o saçı unut" gibi cümleler, görünüşü bir pazarlık kozuna dönüştürür. Bu durumda genç, kendini ifade etme biçiminin ailenin onayına bağlı olduğunu öğrenir ve görünüş, ilişkideki güç mücadelesinin bir parçası hâline gelir. Ders, sorumluluk ve davranışla ilgili kuralları kendi alanlarında konuşmak; ergen giyim tarzını ise bunlardan ayrı tutmak, hem kuralların hem de ilişkinin daha net kalmasını sağlar.

Bedeni hakkında yorum yapmaktan kaçının

"O pantolon seni şişman gösteriyor", "Bu kadar zayıfken o tişört olmaz" gibi bedene yönelik yorumlar, iyi niyetle yapılsa bile gencin beden algısını zedeleyebilir. Kıyafet hakkında konuşacaksanız bedenden değil, ortamdan ve uygunluktan söz edin.

Kardeşler arasında farklı ölçüler kullanmayın

Pek çok evde, oğlan çocuğunun yırtık kotuna göz yumulurken kız kardeşinin kısa eteği büyük bir tartışma konusu olabilir; ya da tam tersine, saçını uzatan bir oğlana "erkek adam böyle mi gezer" denirken kızın her tercihine izin verilir. Gençler bu tutarsızlıkları çok çabuk fark eder ve bunu bir haksızlık olarak yaşar. Kurallarınızın gerekçesi cinsiyet ya da kardeş sırası değil, güvenlik, ortam ve yaş olmalıdır. Kuralı açıklarken "Kardeşine de aynı şeyi söylerdim" diyebiliyorsanız, doğru yoldasınız demektir.

Kendi ergenliğinizi hatırlayın

Sizin ergenliğinizde de ailenizin beğenmediği bir saç modeli, bir pantolon ya da bir müzik grubu muhtemelen vardı. O zaman ne hissettiğinizi hatırlamak, gencinizin şu an ne yaşadığını anlamanıza yardımcı olabilir. Hatta bu anıyı onunla paylaşmak, aranızdaki gerginliği hafifletebilir.

Gencin görünüşü, onun kim olmaya çalıştığının bir taslağıdır. Taslağı eleştirmek yerine merak etmek, asıl resmin birlikte çizilmesine yol açar.

Ne Zaman Daha Dikkatli Bakmak Gerekir?

Ergen giyim tarzı çoğu zaman yalnızca bir tarzdır. Ancak bazı durumlarda görünüşteki değişiklik, gencin zorlandığı bir şeyin dışa yansıması olabilir:

• Yazın en sıcak günlerinde bile ısrarla uzun kollu giyinmek, kollarını ya da bacaklarını göstermekten belirgin biçimde kaçınmak
• Bedenini tamamen saklayan bol kıyafetlerle birlikte yeme düzeninde ve kilosunda belirgin değişiklikler
• Kişisel bakımı ve temizliği haftalardır ihmal etmek, yataktan kalkmakta zorlanmak, eskiden sevdiği şeylerden keyif almamak
• Görünüşüyle ilgili kaygının günlük hayatı engellemesi; aynada saatler geçirmek, görünüşü yüzünden okula ya da dışarı çıkmak istememek
• Görünüşü nedeniyle okulda alay, dışlanma ya da zorbalığa uğradığını anlatması

Uzun kollu giyinme ısrarı, bazen gencin bedeninde kendine zarar verme sonucu oluşmuş izleri saklamaya çalıştığını gösterebilir. Böyle bir şüpheniz varsa öfkeyle değil sakin bir dille konuşun ve bir uzmandan destek alın. Gencin hayati tehlike içinde olduğunu düşünüyorsanız vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Terapide Görünüş ve Kimlik Konuları Nasıl Ele Alınır?

Gencin görünüşü etrafındaki çatışmalar tek başına çoğu zaman terapi gerektirmez. Ancak bu çatışmalar ilişkiyi ciddi biçimde yıpratıyorsa ya da görünüşün arkasında bir zorlanma seziliyorsa ergen danışmanlığı yararlı olabilir.

Gençle yapılan görüşmelerde, görünüşün onun için ne ifade ettiği, kendini nasıl tanımladığı, akranları arasında nasıl hissettiği ve bedeniyle ilişkisi konuşulur. Bilişsel Davranışçı Terapi bakış açısıyla, "Böyle görünmezsem kimse beni sevmez" ya da "Herkes bana bakıyor ve benimle dalga geçiyor" gibi düşünceler incelenebilir ve daha dengeli bir bakış açısı geliştirmek için çalışılır. Beden algısıyla ilgili güçlükler ya da kendine zarar verme gibi durumlar varsa bunlar öncelikli olarak ele alınır.

Ebeveynlerle yapılan görüşmelerde ise ergenliğin gelişimsel görevleri, ebeveynin kaygılarının kaynağı ve bu kaygıları gence yansıtmanın daha sağlıklı yolları konuşulur. Ebeveynin kendi değerleri ile gencin özerklik ihtiyacı arasında bir denge kurmak, terapinin temel hedeflerinden biridir. Gerektiğinde gencin ve ebeveynin birlikte katıldığı görüşmelerde, ortak kurallar karşılıklı olarak belirlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kızım saçını boyamak istiyor, izin vermeli miyim?

Saç boyası geri alınabilir bir karardır ve çoğu zaman gencin kendini denemesinin zararsız bir yoludur. Sağlık açısından uygun ürünlerin kullanılması, okul kurallarının dikkate alınması ve maliyetin konuşulması koşuluyla, bu kararı büyük ölçüde gence bırakmak ilişkiyi güçlendirebilir.

Oğlum her gün yalnızca siyah giyiyor, bu depresyon belirtisi mi?

Siyah giyinmek tek başına bir depresyon belirtisi değildir; çoğu zaman bir tarz ya da bir grubun parçası olma isteğidir. Ancak buna ruh hâlinde düşüklük, uyku ve iştah değişiklikleri, arkadaşlardan çekilme gibi işaretler eşlik ediyorsa bir uzmanla görüşmek yararlı olur.

Okulun kıyafet kurallarına uymak istemiyor, ne yapmalıyım?

Okul kuralları, ailenin tek başına değiştirebileceği bir alan değildir ve gencin bu kurallara uyması beklenir. Kuralların gereksiz olduğunu düşünüyorsa itirazını öğrenci temsilcisi ya da okul yönetimi aracılığıyla uygun biçimde dile getirmesini önerebilirsiniz. Okul dışındaki zamanı ise onun tercihine bırakmak, gerilimi azaltır.

• #ergenlikte kimlik
• #görünüş
• #ebeveyn tutumu
• #ergen psikolojisi

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler