Erkek Psikoloğa Gider mi? Erkek Adam Ağlamaz Kalıbı ve Yardım İstemek

Erkek psikoloğa gider mi? Erkeklerde sıkıntının nasıl gizlendiğini, yardım istemeyi zorlaştıran kalıpları ve ilk adımı kolaylaştıracak yolları anlatıyoruz.

Elli iki yaşında, yirmi yıldır aynı sanayi sitesinde dükkânı olan bir esnaf düşünün. İşler son iki yılda iyice daraldı, kira arttı, çırağını göndermek zorunda kaldı. Geceleri tavana bakıyor, sabahları dükkânı açarken midesi kasılıyor. Eşi "bir doktora görün" dediğinde "bir şeyim yok, yorgunum sadece" diyor. Oğlu "Baba, psikoloğa gitsen?" diye sorduğunda ise kısa bir kahkaha atıyor: "Erkek psikoloğa gider mi oğlum?" Bu cümle, Türkiye'de pek çok erkeğin yıllarca taşıdığı sessiz bir yükün özeti gibidir. Bu yazıda erkeklerin neden yardım istemekte zorlandığını, sıkıntının erkeklerde hangi kılıklara büründüğünü, ertelemenin bedelini ve ilk adımı kolaylaştıracak somut yolları konuşmak istiyorum. Bu yazıyı bir erkek olarak kendiniz için ya da sevdiğiniz bir erkek için okuyor olabilirsiniz; ikisi için de söyleyeceklerim var.

Erkek Psikoloğa Gider mi? Kısa Yanıt, Uzun Hikâye

Kısa yanıt: Evet, gider. Gitmeli de. Ruhsal sıkıntılar cinsiyet ayırt etmez; kaygı, depresyon, yas, öfke, ilişki sorunları ve tükenmişlik erkeklerin de hayatının bir parçasıdır. Bir erkeğin dişi ağrıdığında dişçiye, dizi sakatlandığında ortopediste gitmesi ne kadar doğalsa, uykusu kaçtığında, öfkesi kontrolden çıktığında ya da hayattan zevk alamaz olduğunda bir uzmana başvurması da o kadar doğaldır.

Uzun hikâye ise şu: Pek çok erkek, sıkıntısını yıllarca kimseye söylemeden taşır. Klinikte erkeklerin çoğu zaman eşlerinin ısrarıyla, bir kriz sonrasında ya da sıkıntı artık iş ve ilişkilerini belirgin biçimde etkilemeye başladığında geldiği görülür. Yani sorun, erkeklerin psikolojik desteğe ihtiyaç duymaması değil; bu ihtiyacı fark etmelerinin ve dile getirmelerinin zorlaştırılmış olmasıdır.

"Erkek psikoloğa gider mi" sorusunu soran bir erkek, aslında çoğu zaman şunu sorar: "Gidersem hâlâ güçlü bir adam sayılır mıyım?" Bu yazının bütününde bu soruya yanıt vermeye çalışacağım.

"Erkek Adam Ağlamaz": Çocuklukta Öğrenilen Kurallar

Bir erkek çocuk düşüp dizini kanattığında sık duyduğu cümleler bellidir: "Ağlama, erkek adam ağlamaz", "Kız gibi sızlanma", "Koca adam oldun". Bu cümleler genellikle sevgiden ve çocuğu hayata hazırlama isteğinden doğar. Ama zamanla bir kurala dönüşür: Üzüntü, korku ve kırılganlık erkeklere yakışmaz; öfke ise kabul edilebilir.

Bu kurallar büyüdükçe genişler. "Evin direği" olmak, aileyi geçindirmek, sorunları kendi başına çözmek, duygularını göstermemek, şikâyet etmemek erkekliğin ölçüleri hâline gelir. Askerlik, iş hayatı ve arkadaş ortamları bu kuralları sık sık pekiştirir. Bir erkek, babasının yalnızca cenazelerde ağladığını görerek büyüdüyse, kendi gözyaşlarına da yalnızca o kadar ağır anlarda izin verebilir.

Bu kalıpların çocukluktaki köklerini ve ebeveynlerin bu konuda neler yapabileceğini erkekler ağlamaz yazısında ayrıca ele alıyoruz.

Sonuç olarak pek çok erkek, duygularını tanıyacak ve adlandıracak bir dil geliştiremeden yetişkin olur. "Nasılsın?" sorusuna verilen "İdare ediyoruz" yanıtı, bazen gerçekten idare edilemeyen bir iç dünyanın üzerini örter.

Güç, hiç düşmemek değil; düştüğünü fark edip kalkmak için yardım isteyebilmektir.

Erkeklerde Sıkıntı Nasıl Görünür?

Erkekler duygularını doğrudan ifade etmekte zorlandığında, sıkıntı başka kılıklara bürünür. Bu yüzden erkeklerde kaygı ve depresyon çoğu zaman gözden kaçar; hem çevre hem de kişinin kendisi tarafından.

Erkeklerde sık görülen "gizli" işaretler şunlardır:

• Öfke ve sabırsızlık: Üzüntü yerine kolayca parlamak, trafikte, evde ya da iş yerinde sık sık tartışmaya girmek.
• İşe gömülmek: Eve geç gelmek, hafta sonu bile çalışmak, boş kalmaktan kaçınmak.
• Alkol ya da madde kullanımında artış: "Rahatlamak için" içilen bir iki kadehin giderek sıklaşması.
• Riskli davranışlar: Hızlı araba kullanmak, kumar, ani ve düşünülmemiş harcamalar.
• Bedensel yakınmalar: Baş ağrısı, mide sorunları, kas ağrıları, sürekli yorgunluk; doktor doktor gezilmesine rağmen bir neden bulunamaması.
• Geri çekilme: Arkadaşlarla görüşmeyi azaltmak, ailede sessizleşmek, televizyon ya da telefonun başında saatler geçirmek.
• Uyku sorunları: Uykuya dalamamak, gece sık uyanmak ya da tam tersine sürekli uyumak.

Bu işaretlerin hiçbiri tek başına bir tanı anlamına gelmez. Ancak birkaçı bir arada ve haftalardır sürüyorsa, altında bir depresif tablonun yatıyor olabileceğini düşünmek gerekir. Erkeklerde depresyonun nasıl göründüğünü erkeklerde depresyon yazısında, genel belirtileri ise depresyon belirtileri yazısında ayrıntılı ele alıyoruz.

Erkekler Neden Yardım İstemekte Zorlanır?

Erkeklerin yardım istemekte zorlanmasının birden fazla nedeni vardır ve bunları bilmek, engelleri aşmayı kolaylaştırır.

Kontrolü kaybetme korkusu: Pek çok erkek için yardım istemek, durumun kontrolünü başkasına bırakmak gibi hissettirir. Oysa terapi, kontrolü geri kazanmaya yönelik bir çalışmadır.

Zayıf görünme kaygısı: "Bunu kendi başıma halletmeliyim" düşüncesi çok yaygındır. Çevrenin "ne olmuş da psikoloğa gidiyor" bakışından duyulan çekince, bu kaygıyı daha da büyütür.

Duygulara dair kelime eksikliği: Kendini "kötü" ya da "gergin" hissettiğini söyleyebilen ama bunun ötesini anlatamayan bir erkek için, bir yabancının karşısında konuşmak gözünü korkutabilir. "Gidip ne anlatacağım ki?" sorusu, çoğu zaman bu belirsizlikten doğar.

Pratik engeller: Uzun çalışma saatleri, işten izin almanın zorluğu, hayat pahalılığı ve ailenin geçim yükü, terapiye zaman ve bütçe ayırmayı ikinci plana iter.

"Sorunum o kadar büyük değil" düşüncesi: Erkekler sıkıntılarını çoğu zaman küçümser ve ancak çok ağırlaştığında ciddiye alır.

Daha önceki olumsuz bir deneyim: Yıllar önce gittiği bir görüşmede kendini anlaşılmamış hisseden ya da kısa bir muayenede "bir şeyin yok" denerek gönderilen biri, ikinci kez denemekte isteksiz olabilir. Oysa her uzman ve her yaklaşım farklıdır; bir deneyimin iyi gitmemesi, desteğin işe yaramayacağı anlamına gelmez.

Diyelim ki otuz beş yaşında, bir inşaat firmasında şantiye şefi olarak çalışan bir erkek, son aylarda ekibine sık sık bağırıyor, eve geldiğinde de kimseyle konuşmak istemiyor. Eşi bunun "iş stresi" olduğunu düşünüyor, o da öyle düşünüyor. Ama bir gece, araba kullanırken nedensiz yere kalbinin hızlandığını, nefesinin daraldığını hissediyor. Acil serviste kalbinin sağlıklı olduğu söylendiğinde ilk kez "Bu başka bir şey olabilir mi?" diye düşünüyor. Pek çok erkek için ilk adım, böyle bedensel bir alarmla gelir.

Erkek Psikoloğa Gider mi Diye Düşünürken Ertelemenin Bedeli

Yardım istemeyi ertelemenin bedeli yalnızca kişinin kendisine değil, çevresine de yansır.

• İlişkiler yıpranır: Öfke ve geri çekilme, eşler arasında mesafeye, çocuklarla ilişkide gerginliğe yol açar.
• Sağlık bozulur: Uzun süreli stres, uyku sorunları ve alkol kullanımı beden sağlığını da etkiler.
• İş yaşamı etkilenir: Odaklanma güçlüğü, hatalar, iş arkadaşlarıyla çatışmalar artar.
• Çocuklar model alır: Babasının hiçbir zaman yardım istemediğini gören bir oğul, aynı kuralı kendi hayatına taşır.

Bir de en ağır olanı var: Pek çok ülkede yapılan araştırmalar, intihar sonucu yaşam kaybının erkeklerde kadınlara göre daha sık görüldüğünü göstermektedir. Erkeklerin sıkıntılarını daha uzun süre gizlemesi ve yardım istemekte gecikmesi, bu tablonun nedenlerinden biri olarak düşünülür. Eğer siz ya da yakınınızdaki bir erkek yaşamına son verme düşünceleri taşıyorsa, bu bir zayıflık değil, acil yardım gerektiren bir durumdur: 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

İlk Adımı Kolaylaştırmak: Pratik Öneriler

Terapiye başlamak için kendinizi tamamen hazır hissetmeniz gerekmez. İlk adımı kolaylaştıracak bazı yollar şunlardır:

1. Somut bir sorunla başlayın. "Duygularımı konuşmak istiyorum" demek zor geliyorsa, "Uyuyamıyorum", "Öfkemi kontrol edemiyorum" ya da "İş stresiyle baş edemiyorum" diye başlayabilirsiniz. Bunlar terapiye başlamak için son derece geçerli nedenlerdir.
2. Yapılandırılmış bir yaklaşım arayın. Bazı erkekler, hedeflerin net olduğu, beceri öğrenmeye dayalı yaklaşımları daha rahat bulur. Bilişsel davranışçı terapi gibi yaklaşımlarda somut hedefler, ölçülebilir adımlar ve seanslar arası çalışmalar vardır.
3. Size uygun biçimi seçin. Uzun çalışma saatleriniz varsa ya da birinin sizi bir danışmanlık merkezine girerken görmesinden çekiniyorsanız, online görüşmeler başlangıç için pratik bir seçenek olabilir.
4. Terapist tercihinizi önemseyin. Bazı erkekler bir erkek terapistle, bazıları ise bir kadın terapistle daha rahat konuşur. Tercihinizi belirtmek tamamen olağandır.
5. Ne söyleyeceğinizi önceden yazın. İlk görüşmeden önce birkaç cümle not almak, "ne anlatacağım" kaygısını azaltır.
6. Kendinize bir deneme süresi tanıyın. "Dört beş görüşmeye gideceğim, sonra karar vereceğim" demek, işi büyütmeden başlamanızı sağlar.

Terapide Erkekler: Ne Beklemeli?

Pek çok erkeğin terapiye dair kafasındaki görüntü, bir koltukta oturup saatlerce çocukluğunu anlatmak ya da zorla ağlatılmaktır. Gerçek ise oldukça farklıdır.

Terapide sizden ağlamanız, hazır olmadığınız bir şeyi anlatmanız ya da duygusal bir gösteri yapmanız beklenmez. İlk görüşmelerde yaşadığınız sıkıntı, hayatınızın genel tablosu ve hedefleriniz konuşulur. Ardından bu hedeflere yönelik bir çalışma planlanır. Öfke kontrolü üzerine gelen biri, öfkesinin hangi durumlarda tetiklendiğini, bedeninde nasıl başladığını ve tırmanmadan önce neler yapabileceğini öğrenir. Uykusuzlukla gelen biri, uykuyu bozan düşünce ve alışkanlıkları fark eder.

Zamanla pek çok erkek, öfkenin altında yatan kırgınlığı, işe gömülmenin arkasındaki kaygıyı ya da sessizliğin içindeki yalnızlığı da konuşmaya başlar. Bu genellikle kendiliğinden ve kişinin kendi hızında olur. Duyguları tanımak ve adlandırmak, öğrenilebilir bir beceridir; tıpkı araba kullanmak ya da yeni bir dil öğrenmek gibi.

Yazının başındaki esnafı yeniden düşünelim. Oğlunun ısrarıyla bir görüşmeye gelse, büyük olasılıkla ilk cümlesi "Benim bir şeyim yok, işler kötü, o kadar" olurdu. Terapist onu duygularını anlatmaya zorlamaz; önce uykusunu, sabah dükkâna giderken midesindeki kasılmayı, borç hesaplarını yaparken zihninden geçenleri sorar. Birkaç görüşme sonra esnaf, aslında yıllardır "aileyi geçindiremeyen adam" olmaktan korktuğunu, bu korkuyu kimseye söylemediği için de geceleri tek başına taşıdığını fark edebilir. Bu fark ediş, çoğu zaman yükün ilk kez biraz hafiflediği andır.

Terapide öğrenilenler yalnızca kişinin kendisine değil, ailesine de yansır. Duygularını daha iyi ifade etmeyi öğrenen bir baba, çocuklarına da "erkekler de üzülür ve bunu söyleyebilir" mesajını verir. Duygu durumuyla ilgili sıkıntılarda terapinin nasıl planlandığını depresyon ve duygu durumu sayfasında okuyabilirsiniz.

Yakınınızdaki Bir Erkeğe Nasıl Destek Olabilirsiniz?

Eşiniz, babanız, kardeşiniz ya da oğlunuz için endişeleniyorsanız, şu yaklaşımlar işe yarayabilir:

• Suçlamadan gözlemlerinizi paylaşın. "Son zamanlarda çok yorgun ve gergin görünüyorsun, seni merak ediyorum" gibi bir cümle, "Sen artık çekilmez oldun" demekten çok daha etkilidir.
• Duygu değil, durum üzerinden konuşun. "Uykun düzelmiyor, belki biriyle konuşmak işe yarar" demek, bazı erkekler için "duygularını konuşmalısın" demekten daha kabul edilebilir gelir.
• Baskı yapmayın, kapıyı açık tutun. Hemen olumlu bir yanıt alamayabilirsiniz. Konuyu zaman zaman, sakin anlarda yeniden açmak daha etkilidir.
• Pratik destek önerin. Uzman araştırmak, randevu almak gibi adımlarda yardım etmek, başlamayı kolaylaştırır.
• Kendi örneğinizi paylaşın. Daha önce destek almış biri olarak deneyiminizi anlatmak, konuyu sıradanlaştırır.

Özellikle babalar söz konusu olduğunda, yetişkin çocukların sözü bazen eşlerinkinden daha etkili olur. "Baba, seni böyle görmek beni üzüyor" diyen bir evlat, yıllardır hiçbir şey olmamış gibi davranan bir adamın savunmasını yumuşatabilir. Bu konuşmayı kalabalık bir aile ortamında değil, ikiniz baş başayken, örneğin bir yürüyüşte ya da arabada yapmak, onun kendini köşeye sıkışmış hissetmesini önler.

Sıkça Sorulan Sorular

Erkek terapist mi seçmeliyim, kadın terapist mi?

Bu tamamen kişisel bir tercihtir. Terapistin cinsiyetinden çok, eğitimi, deneyimi ve onunla kurduğunuz güven ilişkisi belirleyicidir. Yine de belirli bir tercihiniz varsa bunu belirtmek ve rahat hissedeceğiniz biriyle çalışmak sürecin verimini artırır.

Terapide ağlamak zorunda mıyım?

Hayır. Terapide hiçbir duyguyu göstermeye zorlanmazsınız. Bazı insanlar seanslarda ağlar, bazıları hiç ağlamaz; ikisi de olağandır. Önemli olan, kendinizi güvende hissettiğiniz bir ortamda yaşadıklarınızı kendi hızınızda konuşabilmektir.

Sadece öfkemi kontrol etmeyi öğrenmek istiyorum, terapi buna uygun mu?

Evet. Öfke yönetimi, terapide sık çalışılan ve somut becerilerle ele alınabilen bir konudur. Öfkeyi tetikleyen durumları fark etmek, beden sinyallerini tanımak ve tırmanmadan önce durabilmek öğrenilebilir becerilerdir.

Terapi sürecinde iş hayatımı aksatmam gerekir mi?

Genellikle hayır. Seanslar haftada bir ya da iki haftada bir planlanabilir ve iş saatlerinize uygun zamanlar seçilebilir. Akşam ya da hafta sonu saatleri ve online görüşmeler, yoğun çalışan erkekler için süreci kolaylaştırabilir.

• #erkek ruh sağlığı
• #yardım istemek
• #erkeklerde depresyon
• #duygusal ifade

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler