Görücü Usulü Evlilik: Az Tanıyarak Evlenmenin Psikolojisi ve Sağlıklı Karar Vermek

Görücü usulü evlilik kararında zorlanıyor musunuz? Az tanıyarak evlenmenin psikolojisini, görüşmelerde sorulacak soruları ve uyarı işaretlerini okuyun.

Bir teyze, bir komşu ya da annenizin iş arkadaşı "Çok iyi bir aile, oğulları da mühendis" der; ya da "Kızları öğretmen, çok hanım hanımcık" diye başlar söz. Bir hafta sonra kendinizi oturma odasında, elinizde bir fincan çayla, hayatınızı birlikte geçirmeyi düşünebileceğiniz bir yabancının karşısında bulursunuz. İki aile sohbet ederken siz ikiniz birbirinize birkaç cümle kurarsınız. Ardından birkaç buluşma daha, belki birkaç telefon konuşması… Ve bir gün biri sorar: "Ee, ne düşünüyorsun?" Görücü usulü evlilik, Türkiye'de hâlâ yaygın olan ve çoğu zaman sanıldığından daha çeşitli biçimlerde yaşanan bir tanışma yoludur. Bu yazıda az tanıyarak evlenmenin psikolojisini, bu yolun güçlü ve zorlayıcı yanlarını ve karar verme sürecinde kendinizi nasıl dinleyebileceğinizi ele alıyoruz.

Görücü Usulü Evlilik Nedir, Bugün Nasıl Yaşanıyor?

Görücü usulü evlilik, eşlerin birbirleriyle aileler, akrabalar ya da tanıdıklar aracılığıyla tanıştırıldığı ve evlilik kararının bu tanışma üzerine kurulduğu bir evlilik biçimidir. Geleneksel hâlinde iki aile bir araya gelir, gençler birbirini kısa bir süre görür ve karar genellikle hızlı verilir.

Bugün ise bu yol çok farklı biçimlerde karşımıza çıkıyor:

• Klasik görücü: Aileler tanışmayı organize eder, gençler birkaç kez aile ortamında görüşür.
• Aracılı tanışma: Bir tanıdık iki kişiyi tanıştırır; sonrasında gençler aileleri dahil etmeden birkaç ay boyunca görüşür ve kararı kendileri verir.
• Yarı görücü: Tanışma aile aracılığıyla olur, ama ilişki sevgililik dönemine benzer bir süreçle ilerler.

Bu çeşitlilik, görücü usulü evliliği "eski usul" ya da "modern" diye iki kutba ayırmayı zorlaştırır. Önemli olan tanışmanın biçiminden çok, karar sürecinin ne kadar özgür ve bilinçli verildiğidir. Görücü usulü, kişinin kendi rızasıyla seçtiği bir tanışma yoludur; zorla evlendirme ise tamamen farklı bir durumdur ve bir hak ihlalidir.

Az Tanıyarak Evlenmenin Psikolojisi

Görücü usulünde evlenen kişilerin en sık sorduğu soru şudur: "Birini bu kadar az tanıyarak nasıl emin olabilirim?" Bu sorunun ardında birkaç psikolojik süreç yatar.

Belirsizliğe tahammül

İnsan zihni belirsizlikten hoşlanmaz. Görücü usulünde, karşınızdaki kişi hakkında bilmediğiniz çok şey vardır ve zihin bu boşlukları iki yoldan biriyle doldurmaya çalışır: Ya en kötü senaryoları üretir ("Ya evlendikten sonra bambaşka biri çıkarsa?"), ya da kişiyi idealleştirir ("Ailesi bu kadar iyiyse o da mükemmeldir"). Her iki eğilim de gerçekçi bir değerlendirmeyi zorlaştırır.

İdealleştirme ve yansıtma

Kısa süreli tanışmalarda, karşı tarafı gerçekte olduğundan çok, olmasını istediğimiz kişi olarak görmeye eğilimliyizdir. Birkaç buluşmada gösterilen nezaket, bir ömür boyu sürecek bir kişilik özelliği gibi algılanabilir. Evliliğin ilk aylarında bu idealleştirme yerini gerçekliğe bıraktığında hayal kırıklığı yaşanabilir.

Aile onayının gölgesi

Görücü usulünde aileler sürecin merkezindedir. Bu durum bir yandan güven verir, öte yandan kişinin kendi duygularını duymasını zorlaştırabilir. "Ailem bu kadar istiyorsa vardır bir bildikleri" düşüncesi, kendi içinizdeki tereddüdü bastırabilir. Bu baskı, daha genel bir evlilik baskısı ile birleştiğinde, karar sizin değil, zamanın ve çevrenin kararı hâline gelebilir.

Sevgi sonradan gelir mi?

Pek çok kişi "Sevgi sonradan gelir" sözüyle büyümüştür. Bu cümlenin bir doğruluk payı vardır: Saygı, güven, ortak deneyimler ve karşılıklı özen üzerine kurulan ilişkilerde zamanla derin bir bağ oluşabilir. Ancak bu bağın oluşması için temel bir saygı, güven ve hoşlanma duygusunun en başta var olması gerekir. Hiçbir çekim, rahatlık ya da saygı hissetmediğiniz biriyle bu bağın kendiliğinden oluşmasını beklemek gerçekçi değildir.

Görücü Usulü Evliliğin Güçlü Yanları

Görücü usulü evlilik çoğu zaman yalnızca riskleriyle konuşulur. Oysa bu yolun bazı güçlü yanları da vardır:

• Değer uyumu: Aileler genellikle benzer değerlere, yaşam tarzına ve dünya görüşüne sahip kişileri tanıştırır. Bu, evlilikteki temel çatışma alanlarının bir kısmını azaltabilir.
• Aile desteği: Ailelerin baştan sürece dahil olması, evlilikteki zor dönemlerde güçlü bir destek ağı anlamına gelebilir.
• Gerçekçi beklentiler: Romantik idealleştirme yerine, ortak bir hayat kurma hedefiyle yola çıkan çiftler, evliliğe daha pratik bir zihinle başlayabilir.
• Bilinçli seçim: Bazı kişiler için görücü usulü, duygusal karmaşadan uzak, ihtiyaçlarını ve önceliklerini netleştirerek eş seçme imkânı sunar.

Bu güçlü yanların işe yarayabilmesi için en önemli koşul, kararın özgür iradeyle ve yeterli bilgiyle verilmesidir.

Görücü Usulü Evlilikte Karşılaşılabilecek Zorluklar

Öte yandan, bu yolun kendine özgü riskleri de vardır.

Aceleyle verilen kararlar: Ailelerin ya da çevrenin "Daha ne bekliyorsunuz?" baskısı, kişinin kendini hazır hissetmeden karar vermesine neden olabilir.

Yüzeysel tanışma: Aile ortamında yapılan görüşmelerde, kişiler genellikle kendilerini olabildiğince olumlu gösterir. Zor durumlarda nasıl davrandıkları, öfkelerini nasıl ifade ettikleri ya da gündelik hayattaki alışkanlıkları görülmez.

Konuşulmayan beklentiler: Kısa tanışmalarda, çocuk, para, iş, aile ziyaretleri ve ev işleri gibi temel konular yeterince konuşulmadan evliliğe geçilebilir.

Gizlenen bilgiler: Aracıların ya da ailelerin "evlilik bozulmasın" diye önemli bilgileri (geçmiş ilişkiler, sağlık durumu, borçlar, bağımlılıklar) aktarmaması mümkündür.

Hayır deme zorluğu: Aileler arasında bir ilişki kurulmaya başladıktan sonra "Ben bu kişiyle evlenmek istemiyorum" demek, kişiye aracıyı ya da aileleri mahcup etmek gibi gelebilir.

Dikkat edilmesi gereken uyarı işaretleri

Görüşme sürecinde bazı davranışlar, kısa bir tanışmada bile ciddiye alınmalıdır:

• Sorularınıza sürekli kaçamak yanıtlar verilmesi ya da önemli konuların "evlenince konuşuruz" diye ertelenmesi,
• Sizin fikirlerinizin, işinizin ya da ailenizin küçümsenmesi,
• Henüz evlenmeden giyiminize, arkadaşlıklarınıza ya da telefonunuza karışılması,
• Kararın hızlandırılması için size ya da ailenize yoğun baskı yapılması,
• Aracının ya da ailelerin anlattıkları ile kişinin kendi anlattıkları arasında belirgin çelişkiler olması,
• Garsona, aile büyüklerine ya da kendinden "güçsüz" gördüğü kişilere karşı kaba ya da aşağılayıcı bir tutum.

Bu işaretlerden birini fark ettiğinizde hemen bir sonuca varmak zorunda değilsiniz; ama bunları "zamanla düzelir" diyerek görmezden gelmek de doğru değildir. Konuyu doğrudan sormak, verilen yanıta ve tepkiye dikkat etmek, size çok şey anlatır.

İyi bir aileden gelmek, iyi bir eş olmanın ön koşulu olabilir ama kanıtı değildir; tanımak için zamana ve doğru sorulara ihtiyaç vardır.

Görüşmelerde Sorulabilecek Sorular

Az tanıyarak sağlıklı bir karar vermenin en önemli yolu, görüşme sürecini bilinçli kullanmaktır. Aşağıdaki başlıklar, konuşmaları yüzeysel sohbetten anlamlı bir tanışmaya taşımanıza yardımcı olabilir.

Gündelik hayat ve beklentiler

• Gündelik hayatın nasıl görünmesini istiyorsun? Hafta sonların nasıl geçer?
• Ev işleri ve sorumluluklar konusunda nasıl bir paylaşım düşünüyorsun?
• Çalışma hayatı konusunda benden ve kendinden beklentilerin neler?

Aile ve sınırlar

• Evlendikten sonra ailelerimizle nasıl bir ilişki kurmayı düşünüyorsun? Aynı evde mi, yakında mı, uzakta mı yaşamak istiyorsun?
• Ailen hangi kararlarında söz sahibi? Bir konuda ailenle farklı düşündüğünde ne yaparsın?

Değerler ve gelecek

• Çocuk sahibi olmak istiyor musun? İstiyorsan ne zaman?
• Din, gelenekler ve bayramlar hayatında nasıl bir yer tutuyor?
• Para senin için ne anlama geliyor? Birikim mi, harcama mı, aileye destek mi?

Çatışma ve duygular

• Kızdığında ne yaparsın? Bir tartışmadan sonra nasıl barışırsın?
• Zor bir dönem geçirdiğinde neye ihtiyaç duyarsın?

Bu soruları bir sınav gibi değil, birbirinizi merak ederek sormak önemlidir. Karşınızdaki kişinin verdiği yanıtlar kadar, sorulara nasıl yaklaştığı da size çok şey anlatır: Açık mı, kaçamak mı, savunmacı mı, meraklı mı?

Kendi İç Sesinizi Nasıl Dinlersiniz?

Görücü usulünde karar verirken çevreden gelen seslerin çokluğu, kendi sesinizi duymanızı zorlaştırabilir. Aşağıdaki adımlar bu konuda yardımcı olabilir.

Görüşmelerden sonra not alın. Her buluşmadan sonra, birkaç cümleyle ne hissettiğinizi yazın: Rahat mıydım? Kendim olabildim mi? Konuşmak keyifli miydi, yoksa zorlama mıydı? Birkaç görüşme sonra bu notlar, duygularınızın yönünü daha net gösterir.

"Kötü biri değil" ile "Onunla bir hayat istiyorum" arasındaki farkı ayırın. Karşınızdaki kişinin kibar, saygılı ve iyi biri olması önemlidir; ama tek başına evlilik kararı için yeterli değildir. Kendinize "Onunla zaman geçirmek istiyor muyum? Ona merak duyuyor muyum?" diye sorun.

Aile görüşlerini kendi görüşünüzden ayırın. Bir kâğıda iki sütun açın: "Ailemin onun hakkında düşündükleri" ve "Benim onun hakkında hissettiklerim." İki sütunun ne kadar örtüştüğüne bakın.

Kendinize zaman tanıyın. Bir karar için baskı hissediyorsanız, ailenize ve karşı tarafa "Birbirimizi biraz daha tanımak istiyoruz" demek tamamen meşrudur. Doğru kişiyle geçirilen birkaç ek hafta, bir ömürlük kararın sağlamlığını artırır.

Farklı ortamlarda görüşün. Hep aynı salonda, aynı aile büyüklerinin yanında yapılan görüşmeler, karşınızdaki kişinin yalnızca bir yüzünü gösterir. Kalabalık bir çarşıda yürümek, bir işi birlikte halletmek, trafikte beklemek ya da bir planın aksadığı bir günü birlikte geçirmek, onun stres altında nasıl davrandığını görmenizi sağlar. Ailelerin onayıyla, kısa ve güvenli ortamlarda yapılacak bu tür buluşmalar, evlilik öncesi tanışmanın en öğretici anları olabilir.

Diyelim ki üç görüşme sonrasında karşınızdaki kişiyi saygılı ve düşünceli buldunuz, ama birlikte olduğunuzda kendinizi sürekli bir mülakattaymış gibi gergin hissediyorsunuz. Bu gerginliğin tanışmanın doğal tedirginliğinden mi, yoksa gerçek bir uyumsuzluktan mı kaynaklandığını anlamak için aile ortamı dışında, daha rahat bir yerde birkaç kez daha görüşmeyi önerebilirsiniz.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

• Ailenizin ya da çevrenizin baskısı nedeniyle kendi isteğinizi duyamadığınızı hissediyorsanız,
• Görücü usulüyle tanıştığınız biriyle ilgili ciddi şüpheleriniz var ama bunları kimseyle paylaşamıyorsanız,
• Karar verme sürecinde yoğun kaygı, uykusuzluk ya da çökkünlük yaşıyorsanız,
• Evlendikten sonra eşinizle bağ kurmakta zorlanıyor ve yalnız hissediyorsanız,
• Sizi istemediğiniz bir evliliğe zorlayan bir durumla karşı karşıyaysanız.

Terapide Görücü Usulü Evlilik Kararı Nasıl Ele Alınır?

Bireysel terapi sürecinde, görücü usulüyle evlenip evlenmemeye karar vermeye çalışan kişiler kendi değerlerini, beklentilerini ve kaygılarını keşfetme fırsatı bulur. Terapistin rolü kararı vermek değil, kişinin kendi kararını vermesine alan açmaktır.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) çerçevesinde, "Bu fırsatı kaçırırsam bir daha karşıma kimse çıkmaz" ya da "Ailemi hayal kırıklığına uğratamam" gibi düşünceler incelenir. Bu düşüncelerin kararı nasıl etkilediği ve daha dengeli bakış açılarının neler olabileceği birlikte değerlendirilir.

Bağlanma kuramı açısından, kişinin yakınlık ve güvenle ilişkisi de ele alınabilir. Örneğin yakınlıktan kaçınma eğilimi olan biri, görücü usulünün mesafeli yapısını rahatlatıcı bulabilir; kaygılı bağlanma eğilimi olan biri ise belirsizliği dayanılmaz hissedebilir. Bu konuda daha fazla bilgi için bağlanma stilleri yazımıza göz atabilirsiniz.

Görücü usulüyle evlenmiş çiftlerde ise süreç, birbirini tanıma, ortak bir dil geliştirme ve evliliğin ilk dönemindeki uyum zorluklarını aşma üzerine yoğunlaşabilir. Bu çiftler için ilk aylar, aslında sevgililik döneminin evlilikle birlikte yaşandığı bir zamandır; birbirinin alışkanlıklarını, sevgi gösterme biçimlerini ve kırılganlıklarını keşfetmek için sabır ve merak gerekir. Gerekirse bu keşif sürecine çift görüşmeleriyle destek verilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Görücü usulü evliliklerde sevgi sonradan gelir mi?

Saygı, güven ve karşılıklı özen üzerine kurulan ilişkilerde zamanla derin bir bağ oluşabilir. Ancak bunun için başlangıçta en azından temel bir hoşlanma ve rahatlık hissinin olması önemlidir. Sevginin gelişmesi, iki tarafın da birbirini tanımaya ve ilişkiye emek vermeye istekli olmasına bağlıdır.

Kaç görüşmeden sonra karar vermek gerekir?

Herkes için geçerli bir sayı yoktur. Önemli olan temel konuları konuşabilmeniz, birbirinizi farklı ortamlarda görebilmeniz ve kararınızın baskıdan değil kendi isteğinizden kaynaklandığını hissetmenizdir. Bu bazı kişiler için birkaç hafta, bazıları için birkaç ay sürebilir.

İçimde bir şey yok ama kötü biri de değil; ne yapmalıyım?

Birinin iyi biri olması, onunla evlenmek istemeniz için tek başına yeterli değildir. Bu his tanışmanın tedirginliğinden kaynaklanıyor olabilir; bunu görmek için birkaç görüşme daha yapmak işe yarayabilir. Ancak zaman geçtikçe bu boşluk hissi devam ediyorsa, bunu ciddiye almak sizin ve karşınızdakinin hakkıdır.

• #görücü usulü
• #evlilik kararı
• #aile
• #tanışma

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler