Görümce Sorunu: Eşin Kız Kardeşiyle Gerginlik Neden Büyür?

Görümce sorunu yaşıyorsanız gerginliğin kökenlerini, arada kalan eşin rolünü ve ilişkiyi yumuşatacak somut adımları bu yazıda bulabilirsiniz.

Ailenin mesajlaşma grubuna bayram sabahı bir fotoğraf atıyorsunuz; herkes görüyor, kimse yanıt vermiyor. Birkaç hafta sonra, sizin olmadığınız ikinci bir grubun varlığını tesadüfen öğreniyorsunuz ve o grubu kuranın görümceniz olduğunu fark ediyorsunuz. Görümce sorunu çoğu zaman böyle sessiz işaretlerle başlar: Açık bir kavga yoktur ama bir dışarıda bırakılma hissi, bir soğukluk, bir "sen bizden değilsin" mesajı vardır. Eşin kız kardeşiyle yaşanan bu gerginlik, kayınvalide ilişkisi kadar çok konuşulmaz; ama gelinin aileye ait hissetmesini en çok zorlayan ilişkilerden biri olabilir. Bu yazıda görümceyle gerginliğin nasıl ortaya çıktığını, neden büyüdüğünü, eşin bu tabloda nerede durduğunu ve ilişkiyi yumuşatmak için neler yapılabileceğini ele alıyoruz.

Görümce Sorunu Nedir, Nasıl Ortaya Çıkar?

Görümce, eşin kız kardeşidir. Halk kültüründe görümceye dair pek çok mani, tekerleme ve şaka bulunması, bu ilişkideki gerginliğin yeni olmadığını gösterir. Ancak her görümce ilişkisi sorunlu değildir; pek çok gelin, görümcesinde bir kız kardeş, bir dert ortağı bulur. Sorundan söz edebilmek için gerginliğin süreklilik kazanması ve ilişkiyi belirgin biçimde yıpratması gerekir.

Bu sorun genellikle şu biçimlerde kendini gösterir:

• Soğukluk ve mesafe: Selamın kısa tutulması, sohbete dahil edilmemek, sorulara tek kelimeyle yanıt almak.
• İğneleyici sözler: Yemek, giyim, çocuk bakımı ya da işle ilgili, şaka kılıfında ama kırıcı yorumlar.
• Dışlama: Aile planlarından son anda haberdar edilmek, ortak buluşmalara çağrılmamak, ayrı sohbet grupları.
• Anneyle ittifak: Kayınvalideyle görümcenin birlikte hareket etmesi, gelinin karşısında iki kişilik bir cephe oluşması.
• Eşin üzerinden müdahale: Görümcenin doğrudan size değil, ağabeyine ya da erkek kardeşine söylemesi; sizin de eşiniz aracılığıyla dolaylı mesajlar almanız.
• Kıyaslama: Görümcenin evi, çocukları, yemekleri ya da kayınvalideyle ilişkisi üzerinden sürekli bir karşılaştırma.

Bu davranışların bir kısmı tek tek bakıldığında küçük görünebilir. Ama birikimli etkileri büyüktür, çünkü ait olma ihtiyacına doğrudan dokunurlar.

Görümceyle Gerginlik Neden Büyür?

Görümceyle yaşanan gerginliği yalnızca "kıskançlık" ya da "kötü niyet" ile açıklamak, hem eksik hem de çözümü zorlaştıran bir bakıştır. Gerginliğin altında çoğu zaman birkaç farklı dinamik bir arada bulunur.

Kardeşini kaybetme duygusu

Özellikle yaşları yakın, birlikte büyümüş kardeşlerde ağabeyin ya da erkek kardeşin evlenmesi, görümce için gerçek bir kayıp yaşantısı olabilir. Eskiden her şeyi paylaştığı, ilk aradığı kişi artık önce eşini düşünmektedir. Bu kaybın yası tutulmadığında, öfke ve kırgınlık bu değişimin sembolü olan kişiye, yani yeni gelen gelin üzerine yönelebilir.

Ailedeki rolün sarsılması

Pek çok ailede "evin kızı" özel bir yere sahiptir: annenin sırdaşı, babanın gözdesi, bayram sofrasını kuran kişi. Yeni bir kadının aileye katılması, bu rolün paylaşılması anlamına gelir. Görümce bunu bilinçli olarak düşünmese de, kendi yerinin daraldığı hissi savunmacı bir tavra yol açabilir.

Anne-kız ittifakı ve üçgenleşme

Aile sistemleri yaklaşımında "üçgenleşme" denen bir kavram vardır: İki kişi arasındaki gerilim, üçüncü bir kişiyi araya alarak dengelenir. Kayınvalide gelinle doğrudan konuşamadığı rahatsızlıklarını kızına anlattığında, görümce farkında olmadan annesinin duygularının taşıyıcısı olur. Gelinin karşısına çıkan öfke, aslında başka bir ilişkiden devşirilmiş olabilir.

Görümcenin kendi hayatı

Kendi evliliğinde mutsuz olan, istediği hayatı kuramamış, iş ya da çocuk konusunda hayal kırıklıkları yaşayan bir görümce için, ağabeyinin yeni ve görece mutlu hayatı acı verici bir kıyas noktası olabilir. Bu durum davranışını haklı çıkarmaz, ama anlamayı kolaylaştırır.

Gerginliği alevlendiren dönemler

Görümceyle ilişki yıllarca sakin seyredip belirli dönemlerde birden sertleşebilir. Düğün hazırlığı bu dönemlerin ilkidir: Kına gecesinin nasıl yapılacağı, kimin hangi takıyı takacağı, gelin tarafının nasıl ağırlanacağı gibi kararlar, görümcenin aile içindeki sözünün ilk kez sınandığı anlardır. İlk bebeğin doğumu bir diğer kırılma noktasıdır; özellikle görümcenin de çocukları varsa, bakım konusundaki her farklı tercih bir eleştiri gibi algılanabilir. Kayınvalidenin ya da kayınpederin hastalanması da gerginliği artırır, çünkü "Kim bakacak, kim daha çok fedakârlık yapıyor?" sorusu kardeşler ve gelinler arasında yeni bir hesaplaşma alanı açar. Aile evinin satılması, mirasın paylaşılması ya da ebeveynlerin birine maddi yardım yapılması gibi konular ise eski kırgınlıkların para üzerinden yeniden konuşulmasına yol açabilir. Bu dönemleri önceden fark etmek, gerginliğin kişisel değil durumsal olduğunu görmenizi ve hazırlıklı olmanızı kolaylaştırır.

İki tarafın da payı

Dürüst bir bakış için şunu da eklemek gerekir: Bazen gelin de, görümcesinin ilk soğuk tavrını kesin bir yargıya dönüştürüp mesafesini korumaya başlar. "Zaten beni sevmiyor" düşüncesiyle kurulan her mesafe, karşı tarafta "Zaten bizi beğenmiyor" düşüncesini besler. Böylece iki taraf da birbirini haklı çıkaran bir döngüye girer.

Arada Kalan Eş: Kardeş mi, Eş mi?

Bu tabloda en zor konumda olan kişilerden biri eştir. Bir yanda çocukluğunu paylaştığı, belki küçükken koruduğu kız kardeşi; öbür yanda hayatını birleştirdiği eşi vardır. Pek çok erkek bu durumda iki yoldan birini seçer: Ya sorunu görmezden gelir ("Siz kadınlar kendi aranızda halledin") ya da her iki tarafa farklı şeyler söyleyerek ortalığı yatıştırmaya çalışır. İki yol da kısa vadede rahatlatır, uzun vadede gerginliği büyütür.

Eşin bu süreçte yapabileceği en değerli şey, kardeşiyle ilişkisini korurken eşinin aile içindeki yerini açıkça desteklemektir. Bu, kardeşini karşısına almak anlamına gelmez. "Eşim bu ailenin bir parçası, ona da benimle konuşur gibi konuşmanı istiyorum" demek, hem kardeşine hem eşine net bir mesaj verir. Kardeşinin bir yorumu eşini kırdığında, bunu aile önünde değil baş başa konuşmak ise kimsenin yüzünün kızarmadan meselenin ele alınmasını sağlar.

Eşinizden bunu isterken, onun da kardeşini kaybetme korkusu taşıyabileceğini unutmayın. Kardeşler arasındaki eski kırgınlıklar ve yetişkinlikte değişen ilişkiler üzerine daha fazlasını yetişkin kardeşler arasındaki kırgınlıklar yazısında bulabilirsiniz.

Görümce Sorunu Gelini Nasıl Etkiler?

Sürekli dışarıda bırakıldığını hisseden biri için aile toplantıları birer sınava dönüşür. Gelinler bu süreçte şunları yaşadıklarını sıklıkla anlatır:

• Bayram, düğün ya da doğum günü gibi kalabalık buluşmalardan günler önce gerilmek
• Her cümleyi önceden tartıp kendini olduğundan daha sessiz biri gibi sunmak
• Eve döndükten sonra saatlerce yaşananları zihinde tekrar tekrar oynatmak
• Eşine karşı, kardeşini savunduğu her an biraz daha yalnız hissetmek
• "Bende bir sorun mu var?" diye kendi değerini sorgulamaya başlamak

Bu yük uzun sürdüğünde, kişinin genel kaygı düzeyi yükselebilir, uyku ve iştah etkilenebilir, eşle ilişkide de sürekli bir gerginlik zemini oluşabilir.

Görümce Sorunu İçin Ne Yapılabilir? İlişkiyi Yumuşatmanın Yolları

Görümcenizi değiştirme gücünüz sınırlıdır; ama ilişkinin nasıl ilerleyeceği üzerinde düşündüğünüzden fazla etkiniz olabilir.

Aracısız bir ilişki kurmayı deneyin

Görümceyle iletişim yalnızca eş ya da kayınvalide üzerinden yürüdüğünde, her mesaj yolda biraz değişir. Mümkünse onunla doğrudan, küçük bir ilişki kurmayı deneyin: Doğum gününde kısa bir mesaj, çocuğuyla ilgili samimi bir soru, birlikte yapılabilecek küçük bir iş. Amaç hemen yakınlaşmak değil, aranızdaki kanalı aracılardan kurtarmaktır.

İğneleyici sözlere sakin ve kısa yanıtlar verin

Laf sokulduğunda iki tuzak vardır: hiç yanıt vermeden içe atmak ya da aynı sertlikle karşılık vermek. Üçüncü bir yol, sakin, kısa ve kendinden emin yanıtlardır:

• "Ben böyle yapmayı tercih ediyorum, ama önerin için sağ ol."
• "Bunu söylerken ne demek istediğini tam anlamadım, açar mısın?"
• "Bu konuda farklı düşünüyoruz galiba, sorun değil."

İkinci cümle özellikle işe yarar: İğneleyici bir yorumu açık bir soruya çevirmek, çoğu zaman karşı tarafın geri adım atmasını sağlar.

Dedikodu döngüsünü beslemeyin

Görümcenizle ilgili kırgınlıklarınızı kayınvalidenize ya da diğer akrabalara anlatmak, kısa süreli bir rahatlama sağlasa da çoğu zaman size geri döner. Dertleşmek için aile dışından birini seçmek, döngünün büyümesini engeller. Akrabalar arasında laf taşınmasının nasıl yönetilebileceğini aile içinde dedikodu yazısında ayrıca ele alıyoruz.

Ortak bir zemin arayın

Çocuklar, bir hobi, bir yemek tarifi, hatta ortak bir dizi bile iki kişi arasında küçük bir köprü kurabilir. Diyelim ki görümcesiyle yıllardır mesafeli olan bir kadın, görümcesinin el işlerine meraklı olduğunu fark etti ve yeni doğan bebeği için ondan bir hırka örmesini rica etti. Görümce önce şaşırdı, sonra iki hafta boyunca renk ve model için defalarca aradı. İlişki bir anda düzelmedi, ama ilk kez konuşacak bir konuları oldu.

Gerçekçi bir hedef belirleyin

Her görümce ilişkisi yakın bir dostluğa dönüşmek zorunda değildir. Bazı durumlarda en sağlıklı hedef, saygılı ve sakin bir mesafedir. Bu hedefi kabul etmek, sürekli onay arama yorgunluğundan sizi kurtarabilir.

Herkesin sizi sevmesi gerekmez; ama kimsenin sizi küçümsemesine de izin vermek zorunda değilsiniz.

Kendi değerinizi ilişkinin dışında besleyin

Görümcenizin size nasıl davrandığı, kim olduğunuzun ölçüsü değildir. Arkadaşlıklarınızı, işinizi, ilgi alanlarınızı canlı tutmak, aile içindeki gerginliğin tüm benliğinizi kaplamasını önler. Aile buluşmalarından sonra kendinize küçük bir toparlanma alanı bırakmak da işe yarar: eve dönünce yaşananları hemen eşinizle didiklemek yerine kısa bir yürüyüş yapmak, sevdiğiniz biriyle konuşmak ya da duygularınızı birkaç satırla yazmak, zihnin aynı sahneleri tekrar tekrar oynatmasını hafifletebilir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Şu durumlardan biri sizi zorluyorsa destek almayı düşünebilirsiniz:

• Görümcenizle ilgili gerginlik, eşinizle aranızda tekrarlayan ve çözümsüz kalan kavgalara dönüştüyse
• Aile toplantılarından önce yoğun kaygı, mide ağrısı, uykusuzluk gibi belirtiler yaşıyorsanız
• Kendinizi aile içinde sürekli yalnız, değersiz ya da yabancı hissediyorsanız
• Yaşadıklarınız sizi çökkün, isteksiz ya da ağlamaklı bir ruh hâline sürüklediyse
• Davranışlar hakaret, tehdit ya da açık bir aşağılama boyutuna ulaştıysa

Bu belirtiler tek başına bir tanı anlamına gelmez; ama yükü tek başınıza taşımak zorunda olmadığınızı hatırlatır.

Terapide Görümce Sorunu Nasıl Ele Alınır?

Görümce sorunu, kişinin neyi yaşadığına göre farklı biçimlerde ele alınabilir. Bireysel terapide önce gelinin kendi deneyimi merkeze alınır: Hangi davranışlar onu en çok yaralıyor, bu yaralar geçmişteki hangi deneyimlerle bağlantılı, kendini korurken hangi tepkiler ona hizmet ediyor, hangileri döngüyü besliyor?

Bilişsel Davranışçı Terapi çerçevesinde "Beni hiç kabul etmeyecekler", "Söylediği her şeyin altında bir kötülük var" gibi düşünceler, kanıtlarıyla birlikte değerlendirilir. Zihin okuma ve felaketleştirme gibi düşünce eğilimleri fark edildiğinde, kişi aynı olaya daha dengeli tepki vermeye başlayabilir. Şema terapisi bakış açısı ise dışlanma ya da kusurluluk gibi erken dönem şemalarının, görümceyle yaşanan sıradan bir soğukluğu neden bu kadar yıkıcı hissettirdiğini anlamaya yardımcı olur.

Sorun eşle ilişkiyi de belirgin biçimde etkiliyorsa, çiftin birlikte çalışması yararlı olabilir. Bu çalışmada eşin kardeşiyle ilişkisini koruyarak nasıl net durabileceği ve çiftin geniş aileye karşı ortak bir tutum geliştirmesi ele alınır.

Sıkça Sorulan Sorular

Görümcem bana neden düşman gibi davranıyor?

Bunun tek bir nedeni yoktur. Kardeşini kaybetme duygusu, aile içindeki rolünün değişmesi, annesinin duygularını taşıması ya da kendi hayatındaki hayal kırıklıkları gibi pek çok etken rol oynayabilir. Davranışın arkasındaki nedeni anlamak onu kabul etmek anlamına gelmez, ama nasıl yanıt vereceğinizi seçmenize yardım eder.

Eşim kız kardeşini hep haklı buluyor, ne yapmalıyım?

Konuyu bir taraf tutma sınavına çevirmemeye çalışın. "Kardeşin mi, ben mi?" yerine "Bu konuşmada kendimi yalnız hissettim, senden bunu duymaya ihtiyacım vardı" demek, eşinizin savunmaya geçmeden sizi duymasını kolaylaştırır. Bu döngü uzun süredir devam ediyorsa, birlikte bir uzmana başvurmak yararlı olabilir.

Görümcemle hiç görüşmemek bir çözüm mü?

Bazı ağır durumlarda mesafe gerekli olabilir. Ancak görümcenin eşinizin kardeşi olduğu ve bu bağın sürdüğü unutulmamalıdır. Çoğu durumda tamamen kopmak yerine, görüşmelerin sıklığını ve biçimini sizin için katlanılabilir bir düzeye çekmek daha sürdürülebilir bir yoldur.

Görümcem bekâr ve sık sık bize kalmaya geliyor, bu konuda nasıl konuşabilirim?

Bu konuyu önce eşinizle konuşun ve ziyaretlerin sıklığı ile süresi konusunda ortak bir öneri geliştirin. Ardından konuyu eşinizin kardeşine sıcak bir dille iletmesi, sizin söylemenizden daha kolay karşılanabilir. Ziyaretleri tamamen kesmek yerine haber verilerek ve belirli günlerde gelinmesini önermek, ilişkiyi korurken evinizin düzenini de korur.

• #görümce
• #geniş aile
• #kardeş ilişkisi
• #evlilik

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler