Yurt dışında boşanma, aileden uzakta ve iki hukuk sistemi arasında yaşanan yorucu bir süreçtir. Duygusal yükü, çocukları korumayı ve desteği okuyun.
Boşanma her yerde zor bir süreçtir. Ama Türkiye'den binlerce kilometre uzakta, annenizin size bir tabak çorba getiremeyeceği, kardeşinizin kapınızı çalamayacağı bir şehirde boşanmak, bu zorluğa bambaşka katmanlar ekler. Avukatla yabancı bir dilde konuşmak, iki ülkenin kurallarının nasıl işleyeceğini anlamaya çalışmak, çocukların hangi ülkede yaşayacağı sorusuyla uykusuz geceler geçirmek ve bütün bunları çoğu zaman tek başına taşımak... Yurt dışında boşanma, duygusal, pratik ve kimliksel düzeyde aynı anda yaşanan bir kriz olabilir. Bu yazıda yurt dışında boşanmanın psikolojik yükünü, çocuklar üzerindeki etkisini, kültürel baskıları ve bu süreçte kendinize ve çocuklarınıza nasıl destek olabileceğinizi ele alıyoruz. Yazı hukuki bilgi ya da danışmanlık içermez; hukuki konularda mutlaka yaşadığınız ülkede ve gerekiyorsa Türkiye'de yetkin bir avukattan bilgi almanız gerekir.
Yurt Dışında Boşanma Neden Daha Ağır Hissettirebilir?
Boşanma, psikolojide en stresli yaşam olayları arasında sayılır. Bir ilişkinin bitmesi, ortak bir hayatın, gelecek planlarının ve çoğu zaman bir kimliğin de sona ermesi demektir. Gurbette bu sürecin üzerine ek yükler biner:
- Destek ağının yokluğu: Türkiye'de boşanan biri genellikle ailesinin yanına dönebilir, arkadaşlarından destek alabilir. Yurt dışında ise bu ağ çoğu zaman uzaktadır. Bazı kişilerin yaşadıkları ülkedeki sosyal çevresi büyük ölçüde eski partnerle ortak olduğu için, boşanmayla birlikte bu çevre de dağılabilir.
- Hukuki belirsizlik: Hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı, kararların diğer ülkede nasıl tanınacağı, velayet ve çocuğun yaşadığı ülke gibi konular karmaşık olabilir. Bu belirsizlik, sürecin kaygısını artırır.
- Dil engeli: Hukuki, mali ve resmi süreçleri yabancı bir dilde takip etmek, kişide kontrol kaybı ve çaresizlik hissi yaratabilir.
- Oturum ve ekonomik kaygılar: Bazı durumlarda kişinin yaşadığı ülkedeki oturum hakkı, işi ya da konutu evlilikle bağlantılı olabilir. Bu konudaki belirsizlik, "burada kalabilecek miyim?" kaygısını doğurur. Bu tür konularda kesin bilgi için yetkili kurumlara ve bir avukata danışmak gerekir.
- Kalmak mı, dönmek mi? Boşanma, çoğu zaman bu soruyu yeniden ve çok daha acil biçimde gündeme getirir. Çocuklar varsa bu soru daha da karmaşık hale gelir.
Yurt Dışında Boşanma Sürecinde Sık Yaşanan Duygular
Boşanma süreci, yas sürecine benzer biçimde dalgalı duygular içerir. Bu duyguların hiçbiri "yanlış" değildir.
Yas ve kayıp
Boşanmayı siz isteseniz bile, kaybedilen şeylerin yasını tutmak doğaldır: birlikte kurulan hayat, aile resmi, gelecek hayalleri, ortak arkadaşlıklar. Yurt dışında bu yasa, göçle birlikte yaşanan kayıpların yası da eklenebilir. Ayrılığın duygusal yükünü daha ayrıntılı merak ediyorsanız ayrılık acısı yazımıza göz atabilirsiniz.
Öfke ve kırgınlık
Aldatılma, ihanet, haksızlığa uğrama hissi ya da yıllarca biriken kırgınlıklar boşanma sürecinde yoğun bir öfkeyle ortaya çıkabilir. Öfke doğal bir duygudur; ancak çocukların önünde ya da hukuki süreçlerde kontrolsüz biçimde ifade edildiğinde zarar verebilir.
Kaygı ve belirsizlik
"Nerede yaşayacağım?", "Geçimimi nasıl sağlayacağım?", "Çocuklarımla ne kadar zaman geçirebileceğim?", "Türkiye'deki ailem ne diyecek?" soruları, zihni sürekli meşgul edebilir.
Utanç ve başarısızlık hissi
Türk kültüründe boşanma, özellikle bazı ailelerde ve topluluklarda hâlâ bir "başarısızlık" ya da "ayıp" olarak görülebilir. Bu bakış açısı, kişinin kendini suçlamasına ve yardım istemekten kaçınmasına yol açabilir.
Yalnızlık
Boşanma sonrası boş bir evde, özellikle çocukların diğer ebeveynde olduğu günlerde, yalnızlık hissi çok yoğun olabilir. Gurbette bu yalnızlık, "dünyada tek başımayım" duygusuna dönüşebilir.
Dikkat edilmesi gereken işaretler
- Haftalarca süren yoğun keyifsizlik, umutsuzluk ya da boşluk hissi
- Uyku ve iştahın ciddi biçimde bozulması
- İşe gidememe, günlük sorumlulukları yerine getirememe
- Alkol ya da başka maddelere giderek daha fazla başvurma
- Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleri
Kültürel Baskılar ve Türkiye'deki Ailenin Tepkisi
"Çocuklar için katlan" baskısı: Pek çok Türk ailesinde, mutsuz bir evliliği "çocuklar için" sürdürmek bir erdem olarak görülebilir. Boşanmaya karar veren kişi, ailesinden bu yönde baskı ya da suçlama duyabilir.
Kadınlara yönelik ek baskılar: Boşanan kadınlar, bazı çevrelerde daha fazla yargılanabilir, "dul" ya da "boşanmış kadın" etiketine maruz kalabilir. Gurbetteki küçük Türk toplulukları içinde dedikodu korkusu, kişinin toplulukla bağını koparmasına neden olabilir.
Erkeklere yönelik baskılar: Boşanan erkekler ise duygularını ifade etmekte zorlanabilir. "Erkek adam ağlamaz" kalıbı, yaşanan yasın bastırılmasına ve öfke, aşırı çalışma ya da alkol gibi yollarla dışa vurulmasına yol açabilir.
İki ailenin dahil olması: Türkiye'deki aileler, boşanma sürecine telefonla, ziyaretlerle ya da tavsiyelerle dahil olabilir. İyi niyetli olsa bile bu müdahaleler, kişinin kendi kararlarını vermesini zorlaştırabilir.
"Dön gel" çağrısı: Aile, boşanmanın ardından kişiden hemen Türkiye'ye dönmesini isteyebilir. Ancak çocukların durumu, iş, oturum ve hukuki koşullar bu kararı karmaşık hale getirebilir. Böyle büyük bir kararı yoğun duyguların ortasında değil, bilgi toplayarak ve zaman tanıyarak vermek önemlidir.
Yurt Dışında Boşanma ve Çocuklar
Çocuklar için ebeveynlerin ayrılığı, dünyalarının temelden sarsılması anlamına gelebilir. Yurt dışında yaşayan çocuklar için ek sorular gündeme gelir: Hangi ülkede yaşayacağım? Babamı ya da annemi ne sıklıkla göreceğim? Türkiye'deki büyükannemle büyükbabamla ilişkim ne olacak?
Çocukların yaşına göre tepkiler: Küçük çocuklarda uyku sorunları, alt ıslatma, ayrılık kaygısı ve öfke nöbetleri görülebilir. Okul çağındaki çocuklarda üzüntü, kendini suçlama ve okul başarısında düşüş olabilir. Ergenlerde ise öfke, içe kapanma ya da ebeveynlerden birine karşı yoğun tepki ortaya çıkabilir.
Çocukları korumak için temel ilkeler:
- Çocuğa boşanmayı yaşına uygun, sade ve dürüst bir dille, mümkünse iki ebeveyn birlikte anlatın. Bu konuda boşanma çocuğa nasıl anlatılır yazımız ayrıntılı rehberlik sunuyor.
- "Bu senin suçun değil" mesajını açıkça ve tekrar tekrar verin.
- Çocuğu ebeveynler arasında haberci, tercüman ya da taraf yapmaktan kaçının.
- Diğer ebeveyn hakkında çocuğun yanında olumsuz konuşmayın.
- Okul, arkadaşlar ve günlük rutin gibi çocuğun hayatındaki sabit noktaları olabildiğince koruyun.
- Türkçe ve Türk kültürüyle bağın sürmesi sizin için önemliyse, bunu çocuğun diğer ebeveyniyle ilişkisini zedelemeyecek biçimde destekleyin.
Çocuğunuzda uzun süren davranış değişiklikleri, okul sorunları ya da yoğun kaygı görüyorsanız, bir çocuk ruh sağlığı uzmanından destek almak yararlı olabilir. Çocuklarla çalışma hakkında çocuk ve oyun terapisi sayfasına göz atabilirsiniz.
Yurt Dışında Boşanma Sürecinde Kendinize Nasıl Destek Olabilirsiniz?
- Hukuki bilgiyi doğru kaynaktan alın. İnternetteki forumlar ya da tanıdıkların deneyimleri yerine, yaşadığınız ülkede aile hukuku alanında çalışan bir avukattan bilgi alın. Türkiye ile ilgili konular varsa, Türkiye'deki bir avukata da danışmanız gerekebilir. Doğru bilgi, belirsizlik kaygısını azaltır.
- Duygusal ve pratik kararları ayırın. Öfkeli ya da çok üzgün olduğunuz anlarda önemli hukuki ve mali kararlar vermemeye çalışın. Bir gün bekleyin, güvendiğiniz biriyle konuşun.
- Bir destek listesi oluşturun. Yaşadığınız ülkede ve Türkiye'de zor anlarda arayabileceğiniz üç-beş kişinin listesini yapın. Kriz anlarında kimi arayacağınızı bilmek güven verir.
- Günlük rutini koruyun. Uyku, beslenme, hareket ve iş düzeni, boşanma sürecinin kaosunda size bir dayanak sağlar. Özellikle çocukların diğer ebeveynde olduğu günler için önceden plan yapın.
- Duygularınıza alan açın. Günlük tutmak, yürüyüş yapmak, güvendiğiniz bir arkadaşla konuşmak ya da ağlamaya izin vermek, duyguların birikmesini önler.
- Eski partnerle iletişimi yapılandırın. Mümkünse iletişimi çocuklarla ilgili pratik konularla sınırlayın, yazılı ve sakin bir dil kullanın. Gerekirse yaşadığınız ülkedeki arabuluculuk hizmetleri hakkında bilgi alın.
- Türkiye'deki aileyle sınır koyun. Aileye neyi, ne zaman ve ne kadar anlatacağınıza siz karar verin. "Kararımı verdim, şu an desteğinize ihtiyacım var, tavsiyeye değil" demek meşru bir sınırdır.
- Yeni bir sosyal çevre kurmaya zaman tanıyın. Boşanma sonrası ortak arkadaşlıklar dağılabilir. Yeni bağlar kurmak için hobiler, spor, gönüllülük ya da destek grupları yararlı olabilir.
- "Kalmak mı, dönmek mi?" kararını aceleye getirmeyin. Bu karar, çocukların durumu ve hukuki koşullar dahil pek çok etkene bağlıdır. Kendinize zaman tanıyın ve kararı sakin bir dönemde, bilgi toplayarak verin.
Boşanma bir ilişkinin sonu olabilir; ama sizin hikâyenizin sonu değildir. Bu süreçte kendinize gösterdiğiniz şefkat, yeni sayfanın ilk satırıdır.
Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?
Boşanma sürecinde destek almak için "çok kötü" olmayı beklemenize gerek yoktur. Ancak şu durumlarda bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek özellikle yararlı olabilir:
- Keyifsizlik, umutsuzluk ya da yoğun kaygı iki haftadan uzun sürüyorsa
- Günlük işlevlerinizi, işinizi ya da çocuklarınızın bakımını sürdürmekte zorlanıyorsanız
- Öfkenizi kontrol etmekte güçlük çekiyorsanız
- Alkol ya da madde kullanımınız artıyorsa
- Çocuklarınızda uzun süreli davranış ya da duygu değişiklikleri gözlemliyorsanız
İlişkide ya da boşanma sürecinde şiddet, tehdit, takip ya da çocukların güvenliğine yönelik bir risk varsa, öncelik güvenliktir. Yaşadığınız ülkedeki polis, yerel destek hizmetleri ve sosyal hizmet kurumları bu konuda yardımcı olabilir. Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleri yaşıyorsanız lütfen hemen bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın: AB ülkelerinde 112, ABD ve Kanada'da 911, İngiltere'de 999 veya 112, Avustralya'da 000. Online terapi acil müdahale hizmeti değildir; ağır risk durumlarında yerel acil servisler ve yerel psikiyatri hizmetleri gereklidir.
Anadilde Online Terapide Boşanma Süreci Nasıl Ele Alınır?
Boşanma süreci, en derin duyguların, aile ilişkilerinin ve kimlik sorularının yeniden gündeme geldiği bir dönemdir. Bu duyguları anadilde ifade edebilmek, özellikle ailenin tepkisi, utanç, "elâlem" ve fedakârlık gibi kültürel temalar söz konusu olduğunda, bazı kişiler için büyük bir rahatlık sağlayabilir. Anadilde terapi, yaşadığınız ülkedeki hukuki, sosyal ve psikolojik destek hizmetlerinin yerine değil, onlarla birlikte kullanılabilecek bir seçenektir.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) temelli bir süreçte şu alanlarda çalışılabilir:
- Yas ve kabul: İlişkinin, ortak hayatın ve gelecek planlarının kaybı için yas sürecine alan açılır.
- Düşünce kalıpları: "Ben başarısız oldum", "Çocuklarımın hayatını mahvettim", "Bir daha kimseyle mutlu olamam" gibi düşünceler incelenir ve daha dengeli yorumlar geliştirilir.
- Duygu düzenleme: Öfke, kaygı ve yoğun üzüntüyle baş etmek için pratik beceriler üzerinde çalışılır.
- Ebeveynlik: Çocuklarla iletişim, diğer ebeveynle iş birliği ve çocukları çatışmanın dışında tutma konularında rehberlik edilir.
- Yeni hayatın yapılandırılması: Sosyal çevre, günlük rutin ve gelecek kararları adım adım ele alınır.
Online seanslar için çocukların duymayacağı, sessiz ve mahrem bir ortam seçmek, kulaklık kullanmak, saat farkına uygun bir zaman belirlemek ve güvenli bir bağlantı tercih etmek önemlidir. Ödeme online yapılabilir; TL fiyatlandırma ve uluslararası kartla ödeme mümkündür. Yurt dışında yaşayanlara yönelik genel bilgiler için yurt dışındaki Türkler sayfasına göz atabilirsiniz. Sigorta kapsamı için yaşadığınız ülkedeki sigorta şartlarını kontrol etmenizi öneririz.
Sıkça Sorulan Sorular
Yurt dışında boşanırken hangi ülkenin hukuku geçerli olur?
Bu soru, eşlerin vatandaşlığı, yaşadıkları ülke, evliliğin nerede yapıldığı ve ilgili ülkelerin kuralları gibi pek çok etkene bağlıdır ve kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Bu nedenle genel bir yanıt vermek mümkün değildir. Yaşadığınız ülkede ve gerekirse Türkiye'de aile hukuku alanında çalışan bir avukattan bilgi almanız en doğru yoldur.
Boşanmayı çocuklarıma nasıl anlatmalıyım?
Yaşlarına uygun, sade ve dürüst bir dille, mümkünse iki ebeveyn birlikte anlatmak önerilir. Çocuğa boşanmanın onun suçu olmadığını, iki ebeveyninin de onu sevmeye devam edeceğini ve günlük hayatında nelerin değişip nelerin aynı kalacağını açıkça söylemek, belirsizlik kaygısını azaltır.
Boşandıktan sonra Türkiye'ye dönmeli miyim?
Bu karar çocuklarınızın durumu, iş, maddi koşullar, hukuki düzenlemeler ve kendi değerleriniz gibi pek çok etkene bağlıdır. Çocuklarla ilgili taşınma kararlarının hukuki sonuçları olabileceğinden, karar vermeden önce mutlaka bir avukattan bilgi alın. Duygusal açıdan ise bu büyük kararı yoğun duyguların ortasında değil, zaman tanıyarak vermek önemlidir.
Boşanma sürecinde terapi almak süreci uzatır mı?
Hayır, terapi hukuki süreci etkilemez. Terapinin amacı, bu zor dönemde duygularınızla baş etmenize, daha sakin kararlar vermenize ve çocuklarınıza destek olmanıza yardımcı olmaktır. Pek çok kişi için terapi, boşanma sürecini daha az yıpratıcı biçimde geçirmenin bir yolu olabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Yaşadığınız güçlükler için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir. Acil bir durumda lütfen 112'yi arayın.
Eda Erkan Alapala
Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.
Eğitimler