Ebeveyn danışmanlığı online olarak nasıl işler? Yurt dışında çocuk yetiştiren Türk aileler için iki kültür, dil, sınırlar ve davranış sorunlarında rehber.
Çocuğunuz okuldan eve geldiğinde sizinle Türkçe değil, okulun dilinde konuşmaya başlıyor. Arkadaşlarının ailesinde geçerli olan kurallar sizin evinizdekilerden farklı ve "Ama onların annesi izin veriyor" cümlesini sık duyuyorsunuz. Büyükanne ve büyükbaba binlerce kilometre uzakta, okul sistemini tam olarak tanımıyorsunuz ve kendi çocukluğunuzdaki ebeveynlik modelinin burada her zaman işe yaramadığını fark ediyorsunuz. Yurt dışında çocuk yetiştirmek, sevgi dolu ama zaman zaman yorucu ve kafa karıştırıcı bir yolculuktur. Ebeveyn danışmanlığı online olarak ve anadilde alınabildiğinde, bu yolculukta kültürel bağlamı bilen biriyle düşünmek bazı aileler için kolaylaştırıcı olabilir. Bu yazıda gurbette ebeveynliğin zorluklarını, ebeveyn danışmanlığının nasıl işlediğini ve evde uygulayabileceğiniz somut adımları ele alacağız.
Ebeveyn Danışmanlığı Nedir? Online Ebeveyn Danışmanlığı Nasıl İşler?
Ebeveyn danışmanlığı, anne ve babaların çocuk yetiştirme sürecinde karşılaştıkları zorlukları bir uzmanla birlikte ele aldığı bir destek sürecidir. Burada amaç, ebeveynleri "yanlış yapıyorsunuz" diye eleştirmek değil, çocuğun gelişim dönemini, ihtiyaçlarını ve davranışlarının arkasındaki anlamı birlikte anlamaktır.
Ebeveyn danışmanlığında genellikle şu konular ele alınır:
- Çocuğun yaşına uygun gelişimsel beklentiler
- Öfke nöbetleri, karşı gelme, uyku ve yemek sorunları gibi davranışsal zorluklar
- Kardeş kıskançlığı
- Okul uyumu ve ders çalışma alışkanlıkları
- Ekran kullanımı
- Ergenlik döneminde iletişim ve sınırlar
- Boşanma, taşınma ya da kayıp gibi büyük değişikliklerin çocuğa anlatılması
Online ebeveyn danışmanlığında görüşmeler görüntülü olarak yapılır. Çoğu zaman yalnızca ebeveynlerle görüşülür; gerektiğinde ve uygun olduğunda çocukla da görüşmeler planlanabilir. Anne ve baba farklı şehirlerde ya da farklı ülkelerdeyse, iki ayrı yerden bağlanmak da mümkündür.
Ebeveynlerin Desteğe İhtiyaç Duyabileceğini Gösteren İşaretler
Her ebeveyn zaman zaman zorlanır, çaresiz hisseder ya da ne yapacağını bilemez. Bu, iyi bir ebeveyn olmadığınız anlamına gelmez. Ancak aşağıdaki işaretler, destek almanın yararlı olabileceğini gösterebilir:
- Çocuğunuzla günlük hayatınız sürekli bir çatışma alanına dönüşmüşse
- Çocuğunuzun öfke nöbetleri, korkuları ya da davranış sorunları yaşına göre beklenenin ötesindeyse
- Okuldan çocuğunuzun davranışları ya da uyumu hakkında tekrarlayan geri bildirimler alıyorsanız
- Eşinizle çocuk yetiştirme konusunda sık ve derin anlaşmazlıklar yaşıyorsanız
- Kendinizi sürekli yorgun, sabırsız ya da suçlu hissediyorsanız
- Ergen çocuğunuzla iletişiminiz neredeyse kopmuşsa
- Çocuğunuz Türkçe konuşmayı reddediyor ve bu durum sizi derinden üzüyorsa
- Ailede bir kayıp, boşanma ya da taşınma gibi büyük bir değişiklik yaşandıysa
Bu işaretler tek başına çocuğunuzda bir sorun olduğu anlamına gelmez. Bazen yalnızca ebeveynlerin bakış açısını ve yaklaşımını gözden geçirmek, evdeki havayı belirgin biçimde değiştirebilir.
Gurbette Ebeveynliği Zorlaştıran Etkenler
İki kültür arasında kalmak
Çocuk evde Türk kültürünü, okulda ve sokakta yaşadığı ülkenin kültürünü öğrenir. Ebeveynler, çocuğun kendi köklerini korumasını isterken aynı zamanda yaşadığı topluma uyum sağlamasını da ister. Bu iki hedef zaman zaman çatışabilir. Örneğin büyüklere saygı, aile içi kararlar, arkadaş evinde yatıya kalma ya da gençlerin özgürlüğü konusunda iki kültürün beklentileri farklı olabilir.
Dil
Çocuklar okul diline hızla hâkim olurken, Türkçeleri zayıflayabilir. Ebeveynler ise yerel dili çocukları kadar iyi bilmeyebilir. Bu durum aile içinde iletişim boşlukları yaratabilir. Bazı ebeveynler çocuklarının Türkçeyi unutmasından endişe ederken, bazıları ise çocuklarının okulda geri kalmasından korkar. Bu konuyu iki dilli çocuklar yazısında ayrıntılı olarak ele aldık.
Destek ağının yokluğu
Türkiye'de çocuk yetiştirmek çoğu zaman bir "köy işi"dir: Anneanne, babaanne, teyze, hala ve komşular devreye girer. Gurbette ise ebeveynler çoğu zaman tek başınadır. Bu yalnızlık, özellikle küçük çocuğu olan ebeveynlerde tükenmişliğe yol açabilir. Hastalık, iş yoğunluğu ya da yeni bir bebeğin doğumu gibi dönemlerde yardım isteyebilecek kimsenin olmaması, ebeveynlerin omuzlarındaki yükü artırır. Bu yükü fark etmek ve yerel ebeveyn grupları, komşular ya da Türk dernekleri aracılığıyla küçük bir destek ağı kurmaya çalışmak, uzun vadede önemli bir fark yaratabilir.
Okul sistemini tanımamak
Yaşanılan ülkenin eğitim sistemi, Türkiye'dekinden farklı işleyebilir. Ebeveynler okulun beklentilerini, değerlendirme biçimini ya da yönlendirme süreçlerini anlamakta zorlanabilir. Bu da kaygıyı ve belirsizliği artırabilir.
Kendi çocukluğumuzdan taşıdıklarımız
Pek çok ebeveyn, kendi anne-babasından gördüğü ebeveynlik modelini farkında olmadan tekrarlar. Bu modelin bazı yönleri değerlidir; bazı yönleri ise yeni ortamda ve bugünün çocuklarıyla işe yaramayabilir. "Benim babam bana böyle yapardı, ben de iyi yetiştim" düşüncesi, bazen yeni yaklaşımları denemeyi zorlaştırabilir.
Gurbetteki Ebeveynlik Sorunlarının Çocuklara Etkisi
Çocuklar, ebeveynlerinin stresini, yalnızlığını ve kaygısını sezer. Sürekli gergin bir ev ortamı, çocuğun kendini güvensiz hissetmesine yol açabilir. Ebeveynler kendi aralarında çocuk yetiştirme konusunda sık anlaşmazlık yaşadığında, çocuk tutarsız mesajlar alır ve hangi kuralın geçerli olduğunu bilemez.
İki kültür arasında kalan çocuklar bazen kendi kimlikleri konusunda karmaşa yaşayabilir. Evde "Türk gibi" davranması beklenirken okulda "yerli gibi" davranmaya çalışan bir çocuk, iki dünya arasında yorulabilir. Ergenlik döneminde bu durum daha belirgin hâle gelebilir; bu konuda ergen danışmanlığı sayfası bilgi verebilir.
Diyelim ki Avusturya'da yaşayan bir ailenin sekiz yaşındaki oğlu, son aylarda sık öfke nöbetleri geçiriyor ve okulda arkadaşlarıyla kavga ediyor. Ebeveynler önce bunu "yaramazlık" olarak görüyor ve cezaları artırıyor. Daha sonra çocuğun okulda adıyla alay edildiğini ve bunu evde anlatamadığını öğreniyorlar. Bu kurgusal örnek, çocuk davranışlarının çoğu zaman anlatılamayan bir duygunun ifadesi olabileceğini gösteriyor.
Öte yandan iki kültürü birlikte taşıyabilen çocuklar, bu deneyimden önemli güçler de kazanabilir: Esneklik, empati, farklı bakış açılarını anlayabilme ve birden fazla dil. Ebeveynlerin bu güçleri görmesi ve desteklemesi, çocuğun kendine güvenini artırır.
Evde Uygulayabileceğiniz Somut Adımlar
1. Her gün kısa bir "özel zaman" ayırın
Her gün on-on beş dakika, telefonlar kapalıyken, çocuğunuzun seçtiği bir etkinlikte ona eşlik edin. Bu sürede yönlendirmeyin, düzeltmeyin, öğretmeye çalışmayın; sadece ilgiyle eşlik edin. Bu küçük alışkanlık, çocukla bağı güçlendirir ve davranış sorunlarını azaltmaya yardımcı olabilir.
2. Duyguları adlandırın
Çocuğunuz öfkeli ya da üzgün olduğunda, önce duygusunu adlandırın: "Çok kızdın, çünkü oyunun bitmesini istemedin." Duygunun kabul edilmesi, davranışın kabul edildiği anlamına gelmez; ama çocuğun sakinleşmesine yardım eder. Bunu Türkçe yapmak, çocuğun duygularla ilgili Türkçe kelime dağarcığını da zenginleştirir.
3. Olumlu davranışı fark edin
Ebeveynler çoğu zaman yalnızca sorunlu davranışlara dikkat eder. Oysa çocuğun iyi davranışlarını fark etmek ve bunu söylemek, o davranışların tekrarlanma olasılığını artırır. "Kardeşine oyuncağını verdiğini gördüm, bu çok güzeldi" gibi somut cümleler kurun.
4. Az ama net kurallar koyun
Evdeki temel kuralları eşinizle birlikte belirleyin. Kurallar az, açık ve çocuğun yaşına uygun olsun. Kurala uyulmadığında ne olacağını önceden söyleyin ve tutarlı davranın. Tutarlılık, sertlikten daha etkilidir.
5. Türkçeyi bir zorunluluk değil, bir bağ olarak sunun
Çocuğunuzu Türkçe konuşmaya zorlamak yerine, Türkçeyi keyifli anlarla ilişkilendirin: Türkçe masallar, şarkılar, oyunlar, büyükanne ve büyükbabayla görüntülü görüşmeler. Çocuğunuz size başka dilde cevap verse bile Türkçe konuşmaya devam edebilirsiniz.
6. Okulla iş birliği kurun
Okul toplantılarına katılmaya çalışın. Dil konusunda zorlanıyorsanız, okula bunu söyleyin; bazı okullar tercüme desteği sunabilir ya da yazılı bilgi verebilir. Öğretmenle düzenli iletişim, sorunları erken fark etmeyi sağlar.
7. Kendinize de iyi bakın
Yorgun ve tükenmiş bir ebeveynin sabırlı olması zordur. Kendinize küçük molalar verin, mümkünse güvendiğiniz başka ailelerle dayanışma kurun. Kendi ihtiyaçlarınıza dikkat etmek bencillik değil, çocuğunuza daha iyi eşlik edebilmenin koşuludur.
8. Ergenle konuşurken önce dinleyin
Ergenlik döneminde gençler ebeveynlerinden çok arkadaşlarına yönelir; bu gelişimin doğal bir parçasıdır. Ergen çocuğunuz bir şey anlattığında hemen öğüt vermek, eleştirmek ya da "Bizim zamanımızda..." diye başlamak, konuşmayı kısa kesebilir. Önce merakla dinleyin, sorular sorun ve onun bakış açısını anlamaya çalışın. Arabada, yürüyüşte ya da birlikte yemek hazırlarken yapılan rahat sohbetler, karşılıklı oturup yapılan "ciddi konuşmalardan" çoğu zaman daha verimlidir. Güvenlikle ilgili konularda net sınırlarınızı korurken, gence yaşına uygun alanlarda seçim yapma fırsatı tanıyın.
9. Ekran kullanımında birlikte kural belirleyin
Ekranlar, gurbetteki ailelerde hem Türkiye'deki akrabalarla bağ kurmanın hem de çatışmanın kaynağı olabilir. Ekran sürelerini, yemek masasında ve yatak odasında ekran kullanımını aile olarak birlikte konuşun. Kuralların ebeveynler için de geçerli olması, çocuğun bunları daha kolay kabul etmesini sağlar.
Mükemmel bir ebeveyn olmak gerekmez. Çocuklar, hata yapan ama sonra onarmayı bilen ebeveynlerden çok şey öğrenir.
Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?
Aşağıdaki durumlarda bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına ya da ebeveyn danışmanına başvurmayı düşünebilirsiniz:
- Çocuğunuzun davranışları ya da duyguları birkaç haftadır belirgin biçimde değişmişse
- Okul, arkadaşlık ya da aile ilişkileri ciddi biçimde etkilenmişse
- Çocuğunuz yoğun korkular, uyku sorunları ya da bedensel şikâyetler yaşıyorsa
- Çocuğunuz okulda zorbalığa ya da dışlanmaya maruz kalıyorsa
- Ailede büyük bir değişiklik ya da kayıp yaşandıysa
- Ebeveyn olarak kendinizi tükenmiş ve çaresiz hissediyorsanız
Çocuğunuzun ya da ergeninizin kendine zarar verme belirtileri gösterdiği ya da yaşamını sonlandırmaktan söz ettiği durumlarda vakit kaybetmeden yerel destek alın. Acil durumlarda bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın: AB ülkelerinde 112, ABD ve Kanada'da 911, İngiltere'de 999 veya 112, Avustralya'da 000. Online danışmanlık acil müdahale hizmeti değildir; ağır risk durumlarında yerel acil servisler ve yerel çocuk psikiyatrisi hizmetleri gereklidir.
Anadilde Online Ebeveyn Danışmanlığında Nasıl Çalışılır?
Ebeveynler, çocuklarıyla ilgili kaygılarını, kendi çocukluk deneyimlerini ve aile içi dinamikleri çoğu zaman en rahat anadilde anlatır. Anadilde ebeveyn danışmanlığı, "Bizde çocuğa böyle davranılır" gibi kültürel bağlamı açıklamak zorunda kalmadan konuşabilmeyi kolaylaştırabilir. Bu destek, çocuğunuzun okulundaki ya da yaşadığınız ülkedeki çocuk hizmetleriyle birlikte de yürütülebilir.
Bilişsel davranışçı temelli bir ebeveyn danışmanlığında genellikle şu adımlar izlenir:
- Değerlendirme: Çocuğunuzun gelişim öyküsü, günlük rutini, okul durumu ve sizin gözlemleriniz konuşulur. Gerekirse okul geri bildirimleri de değerlendirilir.
- Davranışın işlevini anlamak: Sorunlu davranışın ne zaman, nerede ve hangi durumlarda ortaya çıktığı ve neyle sürdürüldüğü birlikte incelenir.
- Ebeveyn becerileri: Olumlu dikkat, net yönergeler, tutarlı sınırlar, duygu koçluğu ve sakin kalma teknikleri üzerinde çalışılır.
- Ebeveyn düşünceleri: "Ben kötü bir anneyim" ya da "Çocuğum beni hiç dinlemiyor" gibi düşünceler ve bunların ebeveynliğe etkisi ele alınır.
- Gerektiğinde çocukla görüşme: Uygun yaş ve durumlarda, çocukla oyun temelli ya da yaşına uygun görüşmeler planlanabilir. Bu konuda çocuk ve oyun terapisi sayfasına göz atabilirsiniz.
Görüşmeler saat farkı ve ailenin günlük programı göz önünde bulundurularak planlanır. Ebeveyn görüşmeleri sırasında çocuğun başka bir odada meşgul olması tercih edilir. Ödeme online yapılır; fiyatlandırma TL üzerindendir ve uluslararası kartla ödeme mümkündür. Sigorta geri ödemesi için yaşadığınız ülkedeki sigorta şartlarını kontrol etmeniz gerekir. Daha fazla bilgi için yurt dışındaki Türkler sayfasına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ebeveyn danışmanlığı online olarak etkili olabilir mi?
Ebeveyn danışmanlığı büyük ölçüde ebeveynlerle yapılan görüşmelere dayandığı için online yürütülmeye uygun bir alandır. Önerilen becerilerin evde uygulanması ve sonuçların seanslarda değerlendirilmesi sürecin önemli bir parçasıdır.
Çocuğumun da görüşmelere katılması gerekir mi?
Her zaman gerekmez. Pek çok durumda ebeveynlerle çalışmak yeterli olabilir. Çocukla görüşme gerekip gerekmediği, çocuğun yaşına ve yaşanan zorluğa göre birlikte değerlendirilir.
Eşimle farklı ebeveynlik anlayışlarımız var, birlikte katılabilir miyiz?
Evet, iki ebeveynin birlikte katılması çoğu zaman yararlıdır. Ortak bir dil ve tutarlı bir yaklaşım geliştirmek, çocuğun kendini daha güvende hissetmesine yardım eder.
Çocuğum Türkçe konuşmak istemiyor, bu konuda da destek alabilir miyim?
Evet. Çocuğun Türkçeye mesafeli durması, gurbetteki ailelerde sık karşılaşılan bir konudur. Bu durumun nedenleri ve Türkçeyi baskı yerine bağ kurma aracı olarak sunmanın yolları ebeveyn görüşmelerinde ele alınabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Yaşadığınız güçlükler için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir. Acil bir durumda lütfen 112'yi arayın.
Eda Erkan Alapala
Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.
Eğitimler