Çocuk Babasına Gitmek İstemiyor: Boşanma Sonrası Görüş Günleri

Çocuk babasına gitmek istemiyor mu? Boşanma sonrası görüş günlerinde direnç gösteren çocuğun olası nedenleri ve iki ebeveynin de yapabilecekleri bu yazıda.

Cuma akşamı saat altı. Baba her zamanki gibi apartmanın önüne geldi, kornaya hafifçe bastı. Yukarıda ise sekiz yaşındaki oğlu ayakkabılarını giymeyi reddediyor, odasına kapanmış ağlıyor: "Gitmek istemiyorum!" Anne bir yandan mahkeme kararını, bir yandan oğlunun gözyaşlarını düşünerek ne yapacağını bilemiyor. Aşağıda bekleyen baba ise her geçen dakika biraz daha kırılıyor, biraz daha öfkeleniyor. Boşanma sonrası pek çok ailenin yaşadığı bu sahnede herkes acı çeker: çocuk, anne ve baba. Çocuk babasına gitmek istemiyor dediğinde ebeveynlerin aklına hemen en kötü ihtimaller ya da karşı tarafın çocuğu etkilediği düşüncesi gelebilir. Oysa bu direncin arkasında çok farklı nedenler olabilir ve bu nedenleri anlamadan yapılan her hamle, durumu daha da zorlaştırabilir. Bu yazıda görüş günlerinde direnç gösteren çocuğu anlamanın yollarını ve iki ebeveynin de çocuğun iyiliği için neler yapabileceğini ele alıyoruz. Aynı durumun anneye gitmek istemeyen çocuklar için de geçerli olduğunu belirtelim.

Çocuk Babasına Gitmek İstemiyor: Olası Nedenler

Çocuğun diğer ebeveyne gitmeyi reddetmesi tek bir nedene bağlı değildir. Çoğu zaman birkaç etken bir arada rol oynar.

Geçişin kendisi zordur

Boşanmış ailelerde çocuk, iki ev arasında gidip gelir. Her geçiş, bir ebeveynden ayrılmak demektir. Pek çok çocuk babasıyla vakit geçirmekten hoşlansa da anneden ayrılma anında zorlanır. Aynı çocuk, babasının evine vardıktan yarım saat sonra keyifle oynuyor olabilir. Bu durumda sorun babada değil, geçiş anının yarattığı ayrılık duygusundadır.

Sadakat çatışması

Çocuk, bir ebeveyninin yanında mutlu olmanın diğerini üzeceğinden korkabilir. Annesinin hafta sonları yalnız kaldığını, üzgün olduğunu fark eden bir çocuk, "Ben gidersem annem yalnız kalır" diye düşünerek gitmeyi reddedebilir. Ebeveynlerden biri ya da ikisi karşı taraf hakkında olumsuz konuştuğunda bu çatışma daha da derinleşir.

Rutin ve yaşam düzeni farklılıkları

İki ev arasındaki farklı kurallar, farklı yemekler, farklı uyku düzeni çocuğu yorabilir. Babanın evinde kendi odası, oyuncakları ya da arkadaşları yoksa, çocuk orada sıkılabilir ya da kendini yabancı hissedebilir. Hafta sonu kendi mahallesindeki doğum günü partisini kaçırmak istemeyen bir çocuk da gitmeye direnç gösterebilir.

Babanın evindeki yeni düzen

Babanın yeni bir eşi, yeni bir partneri ya da yeni çocukları varsa, çocuk bu yeni aile düzeninde kendini dışlanmış ya da kıskanç hissedebilir. Babasını paylaşmak zorunda kalmak, gitme isteğini azaltabilir.

İlişkideki kırgınlık

Boşanma sürecinde yaşananlar, babanın sözlerini tutmaması, randevulara gelmemesi ya da çocukla yeterince ilgilenmemesi çocukta kırgınlık yaratabilir. Bu kırgınlık zamanla gitmeme isteği olarak ortaya çıkabilir.

Yaşa bağlı ihtiyaçlar

Ergenlik dönemindeki çocuklar için arkadaşlar, okul etkinlikleri ve kişisel alan çok önemlidir. Bir ergenin "Bu hafta sonu babama gitmek istemiyorum" demesi, babasıyla ilişkisinden çok kendi sosyal hayatıyla ilgili olabilir.

Güvenlik kaygısı

Bazı durumlarda çocuğun direnci, gerçek bir güvenlik sorununa işaret edebilir. Babanın evinde şiddet, aşırı alkol kullanımı, ihmal ya da çocuğu korkutan başka bir durum yaşanıyorsa, çocuğun gitmeyi reddetmesi bir korunma çabasıdır. Bu ihtimal her zaman dikkatle değerlendirilmelidir.

Çocuğun Ne Hissettiğini Anlamak

Çocuğun neden gitmek istemediğini anlamak için ona sakin ve yargısız bir ortamda soru sormak gerekir. Ancak doğrudan "Neden babana gitmek istemiyorsun?" sorusu, çocuğu savunmaya geçirebilir ya da bir taraf seçmeye zorlayabilir.

Bunun yerine şu yaklaşımlar işe yarayabilir:

• Açık uçlu sorular sorun: "Babanın evinde en çok neyi seviyorsun? Orada seni zorlayan bir şey var mı?"
• Oyun ve resim yoluyla anlatmasına izin verin: Küçük çocuklar duygularını oyuncak bebeklerle ya da resimlerle daha kolay ifade eder.
• Zamanlamaya dikkat edin: Geçiş anında, ağlama krizinin ortasında yapılan konuşmalar verimli olmaz. Sakin bir akşam, yatmadan önce sohbet etmek daha uygundur.
• Tepkinizi kontrol edin: Çocuğun anlattıkları karşısında öfkelenmek ya da "Biliyordum zaten" demek, çocuğun bir daha anlatmamasına yol açabilir.
• Çocuğu bilgi kaynağı yapmayın: Çocuğu diğer ebeveynin hayatı hakkında sorguya çekmek, onu iki ebeveyn arasında aracı konumuna sokar.

Diyelim ki on yaşındaki bir kız çocuğu, babasının yeni eşiyle aynı evde kalmayı istemediğini söylüyor. Yapılan sakin bir konuşmada asıl sorunun, babasının artık hiçbir şeyi yalnız onunla yapmaması olduğu ortaya çıkıyor. Baba her ziyarette birkaç saatini yalnızca kızıyla geçirmeye başladığında, gitme isteği de yavaş yavaş geri geliyor.

Çocuğun "gitmek istemiyorum" sözü bir son değil, bir mesajdır; bu mesajı anlamak, onu bastırmaktan çok daha fazla işe yarar.

Çocuk Babasına Gitmek İstemiyorsa Ne Yapılabilir?

Çocuğun yaşadığı ebeveyn için öneriler

• Görüşmeyi destekleyin. Çocuğun babasıyla ilişkisini sürdürmesi, güvenlik sorunu olmadığı sürece onun iyiliği içindir. "Babanla güzel vakit geçireceksin, ben de seni burada bekliyor olacağım" gibi destekleyici ifadeler, sadakat çatışmasını hafifletir.
• Kendi duygularınızı çocuğa yüklemeyin. Hafta sonu yalnız kalacağınız için üzgün olabilirsiniz; ancak bunu çocuğa göstermek, onun gitme konusunda suçluluk duymasına neden olur. Bu duygularla baş etmek için kendinize destek bulun.
• Geçişi kolaylaştırın. Çantayı birlikte hazırlamak, sevdiği oyuncağı yanına koymak, kısa ve sıcak bir vedalaşma yapmak geçiş anını yumuşatır.
• Diğer ebeveyn hakkında olumsuz konuşmayın. Çocuğun yanında babası hakkında yapılan eleştiriler, onu iki sevdiği insan arasında seçim yapmaya zorlar.

Babanın yapabilecekleri

• Sabırlı olun ve kişiselleştirmeyin. Çocuğun direnci, her zaman size duyduğu sevginin azaldığı anlamına gelmez. Öfke ya da kırgınlıkla tepki vermek, durumu daha da zorlaştırır.
• Tutarlı olun. Söz verdiğiniz saatte gelin, planlarınızı son anda iptal etmeyin. Tutarlılık, çocuğun size güvenmesinin temelidir.
• Evinizde çocuğa yer açın. Küçük de olsa ona ait bir alan, kendi diş fırçası, kendi oyuncakları ve yatağı, çocuğun kendini misafir değil, evin bir parçası gibi hissetmesini sağlar.
• Birebir zaman ayırın. Yeni bir aileniz varsa bile çocuğunuzla yalnız geçireceğiniz zamanlar planlayın.
• Çocuğun dünyasına ilgi gösterin. Okulundaki gelişmeleri, arkadaşlarını, ilgi alanlarını takip etmek, aradaki mesafeyi azaltır.

Ortak ebeveynlik ilkeleri

İki ebeveynin aynı yönde hareket etmesi, çocuğun iki ev arasında güvenle gidip gelmesini kolaylaştırır. Temel kurallar (uyku saati, ekran süresi, ödev düzeni) konusunda mümkün olduğunca uzlaşmak, çocuğun iki ayrı dünya arasında sıkışmasını önler. Farklı kuralların çocuk üzerindeki etkisi hakkında anne baba farklı kurallar yazısı yol gösterici olabilir.

Bayramlar ve tatiller bu açıdan özellikle hassas dönemlerdir. Bayramın ilk gününü kimin evinde geçireceği, hangi büyüklerin ziyaret edileceği gibi konular önceden ve çocuğun yanında tartışılmadan planlanmalıdır. Babaanne ve dedeyle ilişkinin sürmesi de çoğu çocuk için önemli bir destek kaynağıdır.

Ebeveynler arasında iletişim çok zorsa, geçişlerin okul gibi tarafsız bir yerde yapılması ya da yazılı iletişim gibi çatışmayı azaltan yöntemler tercih edilebilir. Çocuğun ebeveynler arasında mesaj taşıyıcısı olmaması gerekir.

Zorlamak mı, Beklemek mi?

Ebeveynler çoğu zaman şu ikilemle karşı karşıya kalır: Çocuğu zorla göndermek mi, yoksa isteğine saygı gösterip bekletmek mi? Bu sorunun tek bir doğru yanıtı yoktur; çocuğun yaşına, direncin nedenine ve yoğunluğuna bağlıdır.

• Küçük çocuklarda geçiş anındaki ağlama çoğu zaman kısa sürer. Bu durumda sakin ama kararlı bir vedalaşma ile görüşmenin sürdürülmesi genellikle uygundur.
• Okul çağındaki çocuklarda direncin nedenini anlamak ve ona göre düzenlemeler yapmak (örneğin görüşmenin süresini kısaltmak ya da çocuğun önemli bir etkinliğine babanın da katılması) faydalı olabilir.
• Ergenlerde görüşme planının ergenle birlikte konuşulması ve onun görüşlerinin dikkate alınması, ilişkinin sürdürülebilirliği açısından önemlidir.

Uzun süre görüşme yapılmamış durumlarda kademeli bir geçiş de düşünülebilir. Önce parkta ya da bir kafede birkaç saatlik buluşmalar, ardından günübirlik ziyaretler, en sonunda da yatılı kalışlar planlanabilir. Bu adımlar, çocuğun babasıyla ilişkisini kendi hızında yeniden kurmasına olanak tanır. Her adımın ardından çocukla nasıl geçtiğini konuşmak ve iki ebeveynin bu değerlendirmeyi çocuğu ortaya koymadan paylaşması, sürecin sağlıklı ilerlemesine yardımcı olur.

Çocuk ne söylerse söylesin bir güvenlik kaygısı varsa, öncelik her zaman çocuğun korunmasıdır. Çocuk babasının evinde şiddet, ihmal ya da kendisini korkutan bir durumla karşılaştığını anlatıyorsa, bunu ciddiye alın ve hukuki danışmanlık ile ilgili kurumlardan destek isteyin. Acil bir tehlike varsa 112'yi arayın.

Boşanma Sonrası Çocuğun Uyumunu Desteklemek

Görüş günlerindeki zorluklar, çoğu zaman boşanmanın çocuk üzerindeki genel etkisinin bir parçasıdır. Boşanmanın ilk yılı çocuklar için en zorlayıcı dönemdir. Bu süreçte:

• Çocuğa boşanmanın onun suçu olmadığını tekrar tekrar hatırlatın
• Her iki evde de olabildiğince öngörülebilir rutinler oluşturun
• Çocuğun özlemini ve öfkesini ifade etmesine izin verin
• Ebeveynler arası çatışmayı çocuğun gözü önünde yaşamaktan kaçının
• Önemli günlerde (doğum günü, bayram, okul gösterisi) çocuğun iki ebeveyniyle de vakit geçirebileceği planlar yapın

Boşanma haberinin çocuğa nasıl verileceği ve ilk dönemde yapılabilecekler hakkında daha fazla bilgi için boşanma çocuğa nasıl anlatılır yazısını okuyabilirsiniz.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Görüş günlerindeki direnç bazen kısa sürede çözülür; bazen ise profesyonel destek gerektirir. Şu durumlarda bir uzmana danışmak faydalı olabilir:

• Çocuk uzun süredir ve tutarlı biçimde diğer ebeveyne gitmeyi reddediyorsa
• Geçiş öncesinde ve sonrasında yoğun kaygı, bedensel şikâyetler ya da uyku sorunları yaşıyorsa
• Çocuk ebeveynlerden biri hakkında, kendi deneyimine dayanmayan, yetişkin diliyle ifade edilmiş olumsuz görüşler dile getiriyorsa
• Ebeveynler arasındaki çatışma çocuğu doğrudan etkileyecek düzeydeyse
• Çocukta içe kapanma, okul başarısında düşüş ya da öfke patlamaları belirgin biçimde artmışsa
• Çocuğun güvenliğiyle ilgili herhangi bir şüphe varsa

Bu belirtiler tek başına bir tanı anlamına gelmez; ancak çocuğun ve ailenin desteğe ihtiyaç duyabileceğini gösterir.

Terapide Boşanma Sonrası Uyum Nasıl Ele Alınır?

Boşanma sonrası görüş günlerinde zorlanan çocuklarla çalışırken, çocuğun duygularını güvenli bir ortamda ifade edebilmesi ilk hedeftir. Küçük çocuklarda çocuk ve oyun terapisi önemli bir araçtır. Oyun odasında iki ev, iki aile, gidip gelen figürler ve ayrılık temaları ortaya çıkabilir. Çocuk bu temalar üzerinden sadakat çatışmasını, özlemini ve öfkesini işler.

Okul çağındaki çocuklar ve ergenlerle bilişsel davranışçı yaklaşımdan yararlanılabilir. Çocuk, "Babama gidersem annem üzülür" gibi düşüncelerini fark etmeyi ve duygularını sağlıklı biçimde ifade etmeyi öğrenir.

Ebeveyn görüşmeleri, sürecin vazgeçilmez bir parçasıdır. Mümkün olduğunda her iki ebeveynle de ayrı ayrı görüşülerek çocuğun ihtiyaçları ortak bir zeminde ele alınır. Çocuk babasına gitmek istemiyor olsa bile amaç, çocuğun her iki ebeveyniyle de sağlıklı bir ilişki sürdürebilmesine destek olmaktır. Uzman, ebeveynlerden birinin tarafını tutmaz; odak noktası her zaman çocuğun iyiliğidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuk babasına gitmek istemezse mahkeme kararına rağmen göndermemek doğru mu?

Mahkeme kararlarına ilişkin konular hukuki danışmanlık gerektirir. Psikolojik açıdan ise önce direncin nedenini anlamak önemlidir. Güvenlik sorunu yoksa, çocuğu destekleyerek görüşmenin sürdürülmesi genellikle onun yararınadır. Güvenlik şüphesi varsa ilgili kurumlarla ve bir hukukçuyla görüşmek gerekir.

Çocuğum babasından döndükten sonra çok huysuz oluyor, bu ne anlama gelir?

İki ev arasındaki geçiş, birçok çocuk için duygusal olarak yorucudur. Dönüşten sonraki huysuzluk çoğu zaman geçiş stresinin bir göstergesidir. Dönüş günlerini sakin geçirmek ve çocuğa uyum için zaman tanımak yardımcı olur.

Yeni eşimin çocuğumla ilişkisi görüş günlerini nasıl etkiler?

Yeni eşlerin çocukla ilişkiyi yavaş ve zorlamadan kurması önemlidir. Başlangıçta ebeveynlik rolünü üstlenmek yerine arkadaşça ve destekleyici bir tutum benimsemek, çocuğun bu yeni kişiyi kabul etmesini kolaylaştırır.

Çocuğumun bana anlattıklarını diğer ebeveyne iletmeli miyim?

Çocuğun güvenliği söz konusuysa gerekli adımları atmak gerekir. Bunun dışında çocuğun anlattıklarını, onun güvenini sarsmadan ve suçlayıcı olmayan bir dille, çocuğun yararına olacak şekilde paylaşmak önemlidir.

• #boşanma
• #görüş günleri
• #ortak ebeveynlik
• #çocuk ve boşanma

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler