Çocuk Hep Aynı Resmi Çiziyor: Tekrarın Anlamı Ne Olabilir?

Çocuk hep aynı resmi çiziyor diye endişeleniyor musunuz? Tekrarın gelişimsel anlamlarını, resimden neden tanı konamayacağını ve ne yapabileceğinizi okuyun.

Buzdolabının kapağı, salonun duvarı, ana sınıfından gelen dosya... Hepsinde aynı çizim var: yine o kırmızı kamyon, yine o iki katlı ev, yine o gülümseyen güneş. Pek çok anne baba bir noktada kendine şu soruyu sorar: Çocuğum neden hep aynı şeyi çiziyor, bunda bir sorun var mı? Çocuk hep aynı resmi çiziyor diye endişelenmek anlaşılır bir tepkidir; çünkü resimler çoğu zaman çocuğun iç dünyasına açılan bir pencere gibi görülür. Bu yazıda tekrarın gelişimsel olarak ne anlama gelebileceğini, bir resimden neden tanı konamayacağını, anne babaların bu süreçte nasıl eşlik edebileceğini ve hangi durumlarda bir uzmana danışmanın yararlı olabileceğini sakin bir dille ele alıyoruz.

Çocuk Hep Aynı Resmi Çiziyor: Bu Normal mi?

Kısa cevap: Çoğu zaman evet. Tekrar, çocukluğun doğal bir parçasıdır. Çocuklar aynı masalı yüzlerce kez dinlemek ister, aynı oyunu her gün oynar, aynı şarkıyı tekrar tekrar söyler. Resimde de durum farklı değildir.

Tekrar, çocuk için birkaç işlev görebilir:

• Ustalaşma: Çocuk bir şekli çizmeyi öğrendiğinde, onu tekrar tekrar çizerek bu beceriyi pekiştirir. Bir yetişkinin yeni öğrendiği bir yemeği birkaç kez yapması gibi düşünebilirsiniz.
• Güven duygusu: Bildiği bir şeyi çizmek, çocuğa "bunu yapabiliyorum" duygusu verir. Özellikle yeni bir ortamda, kreşe yeni başladığında ya da evde bir değişiklik olduğunda bu tanıdık çizim bir dayanak işlevi görebilir.
• İlgi alanı: Çocuk o dönemde dinozorlara, arabalara, prenseslere ya da futbolculara ilgi duyuyor olabilir. Çizdiği şey, aklını meşgul eden konunun bir yansımasıdır.
• Kendi "imzası": Bazı çocuklar belirli bir figürü adeta kendi işaretleri hâline getirir. Bu çizim, onların kimliğinin küçük bir parçasıdır.

Diyelim ki altı yaşındaki bir çocuk aylardır yalnızca çöp kamyonu çiziyor. Annesi biraz endişeli. Ama biraz konuştuğunda öğreniyor ki çocuk her sabah servis beklerken mahalleye gelen çöp kamyonunu izliyor, şoförle el sallaşıyor ve kamyonun arkasındaki mekanizmayı çok merak ediyor. Bu tekrar, bir sorunun değil, canlı bir merakın işaretidir.

Bir Resimden Tanı Konamaz

Anne babaların en sık karşılaştığı kaygı kaynaklarından biri, internette dolaşan "resim yorumlama" listeleridir: "Siyah renk kullanıyorsa üzgündür", "Eli olmayan insan çiziyorsa bir şey saklıyordur", "Güneşi köşeye çiziyorsa babasıyla sorunu vardır" gibi. Bu kalıp yorumlar bilimsel olarak desteklenmez.

Bu konuda yapılan kapsamlı bir değerlendirme (Lilienfeld, Wood ve Garb, 2000), projektif testler içinde insan figürü çizimlerinin geçerlilik kanıtı en sınırlı olan araçlar arasında yer aldığını ortaya koymuştur. Çocuk istismarını resimlerden saptamaya yönelik araçlarda ise bağımsız araştırmacılar tarafından tekrarlanmış bulgu yok denecek kadar azdır. Bir başka çalışma (Imuta ve arkadaşları, 2013), "Bir İnsan Çiz" testinden elde edilen puanların zekâ ölçekleriyle yalnızca zayıf ile orta düzeyde ilişkili olduğunu ve zekâ ölçümünde bu çizimlere güvenilmemesi gerektiğini göstermiştir.

Bunun nedeni basittir: Bir çocuğun resmi pek çok şeyden etkilenir. O günkü motivasyonu, ilgi alanı, ince motor becerisi, yorgunluğu, elindeki boyaların renkleri, hatta yanında oturan arkadaşının ne çizdiği bile resmi değiştirebilir. Kırmızı kalem kaybolduğu için siyahla boyamış bir çocuğu "üzgün" diye yorumlamak, hem yanlış hem de gereksiz bir kaygı kaynağıdır.

Çocuğun resmi bir tanı aracı değil, konuşmayı açan bir kapıdır; o kapıdan geçmenin yolu da yorumlamak değil, merakla sormaktır.

Çocuk resimleri hakkında doğru bilinen yanlışları çocuk resimleri analizi yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Çocuk Hep Aynı Resmi Çiziyor: Tekrarın Olası Anlamları

Tekrarın çoğu zaman masum olduğunu söyledik. Ancak bazı durumlarda tekrar, çocuğun bir şeyi anlamaya ya da sindirmeye çalıştığını da düşündürebilir. Burada önemli olan, tek başına resme değil, resmin içinde yer aldığı genel tabloya bakmaktır.

Tekrarın farklı anlamları olabilir:

1. Merak ve ilgi: En yaygın olanıdır. Çocuğun hayatında ilgisini çeken bir şey vardır ve onu çizerek keşfetmeye devam eder.
2. Beceri pratiği: Çocuk bir şekli ya da tekniği geliştirmeye çalışıyordur; her yeni çizimde küçük farklar olabilir.
3. Güvende kalma isteği: Yeni bir şey denemekten çekinen, hata yapmaktan korkan çocuklar bildikleri çizimde kalmayı tercih edebilir.
4. Bir deneyimi işleme: Çocuk yaşadığı zor bir olayı, örneğin bir kaybı, bir hastane deneyimini ya da korkutucu bir olayı tekrar tekrar çizebilir. Bu, çocukların zor deneyimleri anlamlandırmaya çalıştığı doğal yollardan biri olabilir.

Son maddeye bir örnek verelim: 6 Şubat 2023 depremleri gibi büyük bir afetten sonra çocukların yıkık binalar, çadırlar ya da ambulanslar çizmesi şaşırtıcı değildir. Diyelim ki sekiz yaşında bir çocuk, depremden aylar sonra bile her resminde çatlak duvarlar çiziyor. Bu çizimler kendi başına bir "tanı" değildir; çocuğun yaşadıklarını ifade etmesinin bir yolu olabilir. Ancak bu tekrar, uyku sorunları, yalnız kalamama, ani irkilmeler ya da okula gitmek istememe gibi başka işaretlerle birlikte görülüyorsa, çocuğun bir uzmandan destek alması yararlı olabilir.

Anne Babalar Ne Yapabilir?

Çocuğunuz aynı resmi tekrar tekrar çiziyorsa, ilk önerimiz endişelenmek yerine merak etmektir. Bazı pratik öneriler:

• Yorumlamak yerine sorun: "Bu neden hep aynı?" yerine "Bana bu resmi anlatır mısın?" diye sorun. "Bu kamyon nereye gidiyor?", "Bu evde kimler yaşıyor?" gibi açık uçlu sorular, çocuğun kendi hikâyesini anlatmasına alan açar.
• Betimleyin, yargılamayın: "Çok güzel olmuş" demek yerine gördüğünüzü betimleyin: "Bu kez kamyonun tekerleklerini çok büyük çizmişsin." Bu, çocuğa resminin gerçekten görüldüğünü hissettirir.
• Çeşitlilik sunun, zorlamayın: Yeni malzemeler (sulu boya, kil, renkli kâğıt, yapıştırıcı) bırakın, ama "Hep aynı şeyi çizme" demeyin. Çocuk hazır olduğunda kendiliğinden yeni şeyler deneyebilir.
• Birlikte çizin: Yanına oturup kendi resminizi yapın. Bazen siz farklı bir şey çizdiğinizde çocuk da merak edip katılabilir.
• Hikâyeyi genişletin: "Bu kamyon bir gün başka bir şehre gitseydi neler görürdü?" gibi sorular, aynı figürle yeni hikâyeler kurmaya davet eder.
• Karşılaştırmayın: "Ablan senin yaşındayken insan çiziyordu" gibi karşılaştırmalar, çocuğun bildiği alanda daha da çok kalmasına yol açabilir.
• Resimleri izinsiz paylaşmayın: Çocuğunuzun resmini "Sizce bu ne anlatıyor?" diye sosyal medyada ya da aile grubunda yorumlatmayın. Resim çocuğa aittir; onun rızası olmadan başkalarının değerlendirmesine açılmamalıdır.

Türkiye'de pek çok ailede çocuğun resmi geniş aile içinde de yorum konusu olur. Bir bayram ziyaretinde teyzenin "Bu çocuk hep aynı şeyi çiziyor, bir sorun mu var?" demesi, anne babanın kaygısını artırabilir. Böyle durumlarda sakin kalmak ve çocuğun yanında onun resmi hakkında olumsuz konuşmamak önemlidir.

Bugün pek çok çocuğun çizdiği figürler, izlediği çizgi filmlerden ya da oynadığı dijital oyunlardan gelir. Bir çocuk aylarca aynı çizgi film kahramanını ya da oyun karakterini çiziyorsa, bu çoğu zaman o karaktere duyduğu hayranlığın, onunla özdeşleşmesinin bir yansımasıdır. Burada da yasaklamak ya da küçümsemek yerine, "Bu karakterin en sevdiğin özelliği ne?", "Sen onun yerinde olsan ne yapardın?" gibi sorularla sohbet açmak, çocuğun hem hayal dünyasını hem de değerlerini tanımanıza fırsat verir. Ekran süresiyle ilgili kaygılarınız varsa, bunu resimden ayrı bir konu olarak ele almak daha sağlıklıdır.

Hata Yapmaktan Korkan Çocuk ve Bilinen Çizimde Kalmak

Bazı çocuklar için tekrar, merakın değil, temkinin bir ifadesidir. Yeni bir şey çizmeyi denediğinde "olmadı" diye kâğıdı buruşturan, silgiyi bırakmayan, başkasının resmine bakıp kendi resmini beğenmeyen çocuklar, bildikleri ve "doğru" yapabildikleri çizimde kalmayı seçebilir. Bu durumda çocuk hep aynı resmi çiziyor gibi görünse de asıl konu resim değil, hata yapma kaygısıdır.

Diyelim ki yedi yaşında bir kız çocuğu, okulda her resim etkinliğinde aynı çiçeği çiziyor. Öğretmen "Bugün denizi çizelim" dediğinde ağlamaya başlıyor. Evde de ödevlerinde küçük bir yanlış yaptığında sayfayı yırtmak istiyor. Burada çiçeğin kendisinden çok, çocuğun "yapamazsam ne olur" kaygısına bakmak gerekir.

Böyle bir çocukla şunlar yardımcı olabilir:

• Sonuçtan çok çabayı fark edin: "Bugün yeni bir renk denemişsin" gibi.
• Kendi hatalarınızı rahatça gösterin: "Ben de burada çizgiyi kaçırdım, olsun, böyle de ilginç oldu."
• Silgisiz çizim ya da parmak boyası gibi "doğrusu olmayan" etkinlikler sunun.
• Çizimi bir yarışmaya ya da notlandırmaya dönüştürmeyin.

Hata yapma kaygısı resmin dışında da, örneğin ödevlerde, oyunlarda ya da yeni ortamlarda belirgin biçimde görülüyorsa, bu konuyu bir uzmanla konuşmak yararlı olabilir. Erken dönemde fark edilen mükemmeliyetçi eğilimler, ailenin tutumuyla birlikte ele alındığında çoğu zaman yumuşayabilir.

Tekrar Ne Zaman Dikkat Gerektirir?

Tekrar kendi başına bir sorun işareti değildir. Ancak şu durumlarda daha dikkatli bakmak ve gerekirse bir uzmana danışmak yararlı olabilir:

• Çizimdeki tekrar, belirgin bir sıkıntı ya da gerginlikle birlikte görülüyorsa (örneğin çocuk resmi tamamlayamazsa ya da bozulursa yoğun öfke ya da kaygı yaşıyorsa)
• Çocuk aynı korkutucu sahneyi sürekli çiziyor ve bu çizimler sırasında belirgin şekilde huzursuzlanıyorsa
• Çizimin yanı sıra uyku, iştah, okul uyumu ya da arkadaş ilişkilerinde değişiklikler varsa
• Çocuğun ilgi alanları çok dar ve yoğunsa, bu ilgi dışındaki etkinliklere hiç katılmıyorsa ve iletişim ya da sosyal etkileşimde de farklılıklar dikkat çekiyorsa
• Çocuk, yaşadığı zor bir olaydan sonra oyununda ve resimlerinde aylarca aynı temaya takılı kalıyorsa

Bu listeye bakarken çocuğunuzu bir bütün olarak düşünmeye çalışın. Resim, çocuğun gününün yalnızca küçük bir parçasıdır; oyunu, uykusu, arkadaşlıkları ve sizinle ilişkisi çok daha fazla bilgi verir. Bu işaretler tek başına herhangi bir tanı anlamına gelmez. Değerlendirme, yalnızca resme bakarak değil, çocuğu gözlemleyerek, aileyle görüşerek ve gerektiğinde standart testlerle çok yönlü olarak yapılır.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Çocuğunuzun hep aynı resmi çizmesi tek başına bir başvuru nedeni olmayabilir. Ancak yukarıdaki işaretlerden bazılarını fark ediyorsanız ya da içinizden bir şeylerin yolunda gitmediği duygusu geçmiyorsa, bir çocuk ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek hem sizi rahatlatabilir hem de çocuğunuzun ihtiyaçlarını daha iyi anlamanıza yardımcı olabilir.

Bir değerlendirme sürecinde uzman, çocuğun gelişim öyküsünü, aile ortamını, okul hayatını ve son dönemde yaşanan değişiklikleri sizinle konuşur. Çocukla yapılan görüşmelerde resim ve oyun, çocuğun kendini rahat ifade etmesine yardımcı olan araçlar olarak kullanılabilir. Ancak bu araçlar, tanı koymak için değil, çocukla ilişki kurmak ve onun dünyasını anlamak için kullanılır.

Çocuk merkezli oyun terapisi gibi yaklaşımlarda çocuk, oyuncaklar ve sanat malzemeleriyle kendini ifade eder; uzman ise onun duygularını yansıtır ve güvenli bir alan sağlar. Bu yöntemin nasıl işlediğini oyun terapisi nedir yazımızda anlattık. Çocuğunuz için destek almayı düşünüyorsanız çocuk ve oyun terapisi sayfamızdan sürecin nasıl ilerlediği hakkında bilgi alabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuğum aylardır aynı şeyi çiziyor, bu takıntı olabilir mi?

Aynı şeyi uzun süre çizmek çoğu zaman bir ilgi alanının ya da ustalaşma isteğinin yansımasıdır. Bunu tek başına takıntı olarak değerlendirmek doğru değildir. Ancak tekrar yoğun sıkıntıyla ya da başka davranış değişiklikleriyle birlikte görülüyorsa bir uzmana danışmak yararlı olabilir.

Çocuğumu farklı şeyler çizmeye yönlendirmeli miyim?

Zorlamak yerine davet etmek daha uygundur. Yeni malzemeler sunabilir, birlikte farklı konularda resim yapabilir ya da aynı figürle yeni hikâyeler kurmasını önerebilirsiniz. Çocuk kendini güvende hissettiğinde genellikle kendiliğinden çeşitlenir.

Deprem ya da kayıp sonrası hep aynı sahneyi çizmesi zararlı mı?

Zor bir deneyimi çizmek, çocuğun onu anlamlandırma çabası olabilir ve kendi başına zararlı değildir. Ancak çizim sırasında belirgin şekilde huzursuzlanıyorsa ya da uyku, okul ve oyun hayatında değişiklikler varsa destek almak yararlı olur.

Öğretmenim çocuğumun resmine bakarak bir yorum yaptı, ne yapmalıyım?

Tek bir resme dayanan yorumlar güvenilir değildir. Öğretmenin gözlemlerini dinlemek değerlidir; ancak endişe varsa değerlendirmenin resim üzerinden değil, bir uzman tarafından çok yönlü olarak yapılması gerekir.

• #çocuk resimleri
• #çocuk gelişimi
• #ebeveynlik
• #çocuklarda kaygı

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler