Çocukla Birlikte Resim Yapmak: Yönlendirmeden Eşlik Etmek

Çocukla birlikte resim yapmak isteyip nasıl davranacağınızı bilemiyor musunuz? Yönlendirmeden eşlik etmenin yollarını ve yaşa göre önerileri okuyun.

Pazar sabahı, kahvaltı masası toplandıktan sonra dört yaşındaki kızınız elinde boya kalemleriyle yanınıza gelir: "Benimle resim yapar mısın?" Oturursunuz, ama birkaç dakika sonra kendinizi onun çizdiği ağacı düzeltirken, "Gökyüzü mavi olur, mor değil" derken ya da kendi çiziminizi özenle tamamlamaya çalışırken bulursunuz. Kızınız ise çoktan sıkılıp kalkmıştır. Pek çok anne baba bu sahneyi tanır. Çocukla birlikte resim yapmak, kulağa kolay gelen ama nasıl yapılacağı pek konuşulmayan bir paylaşımdır. Bu yazıda çocuğunuzla resim yaparken onu yönlendirmek yerine nasıl eşlik edebileceğinizi, neler söyleyebileceğinizi, nelerden kaçınabileceğinizi ve yaşa göre küçük önerileri ele alıyoruz.

Çocukla Birlikte Resim Yapmak Neden Değerlidir?

Çocuklar için resim, oyunun bir uzantısıdır. Çizerken hem eğlenir hem de iç dünyalarındaki düşünce, duygu ve hayalleri dışarıya taşırlar. Bir yetişkinin bu sürece eşlik etmesi ise ona ayrı bir anlam katar.

Çocukla birlikte resim yapmak şu açılardan değerli olabilir:

• Bağ kurmanın sakin bir yolu: Ekranların, yetişkin işlerinin ve koşuşturmanın arasında, çocuğunuzla aynı masada, aynı kâğıdın başında geçirilen on beş dakika, onun için "Annem ya da babam şu an benimle" demektir.
• Kendini ifade etme alanı: Çocuk, sözcüklerle anlatamadığı bir şeyi çizerek gösterebilir. Yanında yargılamadan duran bir yetişkin, bu ifadeye güvenli bir zemin hazırlar.
• Özgüven: Çizdiği şeyin düzeltilmeden kabul edilmesi, çocuğa kendi fikirlerinin değerli olduğu mesajını verir.
• Dikkat ve sabır: Bir şeyi başından sonuna kadar yapmak, renk seçmek, karar vermek gibi beceriler, oyunun içinde doğal olarak gelişir.

Bunun bir terapi olmadığını baştan söyleyelim. Evde çocuğunuzla resim yapmak, onunla kurduğunuz ilişkinin bir parçasıdır; bir değerlendirme ya da tedavi aracı değildir. Ama iyi kurulmuş bir paylaşım, çocuğun duygusal dünyasına iyi gelebilir.

Yönlendirmek ile Eşlik Etmek Arasındaki Fark

Çocuğuyla resim yapan yetişkinlerin çoğu iyi niyetle yönlendirir. Çocuğa "doğru" çizmeyi öğretmek, ona yardım etmek, güzel bir sonuç çıkarmak isteriz. Ancak bu yardım, farkında olmadan çocuğun kendi ifadesinin önüne geçebilir.

Yönlendirmek şöyle görünür:

• "Bir ev çizelim, önce kare yapıyoruz."
• "İnsanın kolu bu kadar uzun olmaz."
• "Şuraya bir güneş koy, boş kalmasın."
• Çocuğun kalemini alıp "Bak, böyle yapılır" diye göstermek.

Eşlik etmek ise şöyle görünür:

• Çocuğun ne çizmek istediğini beklemek ve izlemek.
• Onun yanında kendi kâğıdınızda bir şeyler çizmek ama onunkini düzeltmemek.
• "Ne yapıyorsun?" yerine "Burada neler oluyor?" diye merakla sormak.
• Çocuk bir şey istediğinde, örneğin "Bana bir kedi çizer misin?" dediğinde, isteğine yanıt vermek ama sonra kalemi ona bırakmak.

Çocuğun resmi sizin onayınızı değil, ilginizi bekler; düzeltilmek yerine fark edilmek ister.

Eşlik etmek hiçbir şey yapmamak anlamına gelmez. Yanında olmak, malzemeyi hazırlamak, ilgiyle bakmak, çocuğun anlattığını dinlemek ve gerektiğinde sınır koymak eşlik etmenin parçasıdır. Fark şudur: Resmin sahibi çocuktur.

Mükemmel olmayan bir model olmak

Bazı ebeveynler "ben çizemem" diye çocuğun yanında kalem almaktan çekinir. Oysa yanınızda çöp adamlar, eğri ağaçlar çizmeniz çocuğa değerli bir mesaj verir: Resim yapmak için iyi çizmek gerekmez, eğlenmek ve denemek yeterlidir. Kendi çiziminiz için "Bu çok kötü oldu" demek yerine "Bu kedi biraz komik oldu, ama hoşuma gitti" demek, çocuğa hatalarla barışık olmayı da gösterir.

Ne Söylemeli, Ne Söylememeli?

Çocukla resim yaparken kurduğumuz cümleler, en az malzemeler kadar önemlidir. Birkaç küçük değişiklik, paylaşımın havasını değiştirebilir.

Övgü yerine betimleme

"Çok güzel olmuş!" demek doğal bir tepkidir ve kötü bir şey değildir. Ancak çocuk her resmine aynı yanıtı aldığında, bu sözler zamanla anlamını yitirebilir ya da çocuk yalnızca beğeni için çizmeye başlayabilir. Bunun yerine gözleminizi paylaşmayı deneyebilirsiniz:

• "Burada çok fazla sarı kullanmışsın."
• "Bu çizgiler çok hızlı hareket ediyor gibi."
• "Bu kısmı yaparken çok dikkatliydin."

Bu cümleler, çocuğa resmine gerçekten baktığınızı gösterir ve isterse daha fazlasını anlatmasına kapı açar. Çocuğu övmenin incelikleri hakkında daha fazla bilgi için çocuğu övmek yazımıza göz atabilirsiniz.

Sorgulamak yerine davet etmek

"Bu ne?", "Bu kim?", "Neden bu kadar karanlık?" gibi sorular, çocuğu açıklama yapmaya zorlayabilir. Özellikle küçük çocuklar çoğu zaman bir şeyi temsil etmek için değil, renk ve hareketin keyfi için çizer. "Bana bu resmi anlatmak ister misin?" diye sormak, anlatıp anlatmamaya çocuğun karar vermesine olanak tanır.

Yorum dayatmamak

"Bu sensin, değil mi? Neden bu kadar küçüksün?" ya da "Kırmızı kullandığına göre kızgınsın" gibi yorumlar, çocuğa kendi resminin anlamını dışarıdan biçmek olur. Çocuğun resminin ne anlattığını yalnızca kendisi bilir; o da bazen bilmeyebilir ve bu da sorun değildir. Bir resim, çoğu zaman yalnızca bir resimdir; her çizginin arkasında gizli bir anlam aramak, hem çocuğu hem de sizi gereksiz yere yorabilir.

Karşılaştırma yapmamak

"Ablan senin yaşındayken daha düzgün çiziyordu" ya da "Arkadaşının resmi ne kadar renkli" gibi karşılaştırmalar, çocuğun resim yapma isteğini kolayca söndürebilir.

Ortam ve Malzeme: Sade Bir Başlangıç

Çocukla birlikte resim yapmak için pahalı malzemelere ya da özel bir odaya gerek yoktur. Önemli olan, çocuğun özgürce deneyebileceği, kirlenmekten korkmayacağı bir ortamdır.

• Az ama çeşitli malzeme: Birkaç kalın boya kalemi, pastel, sulu boya, büyük boş kâğıtlar ve oyun hamuru çoğu zaman yeterlidir.
• Boş kâğıt: Boyama kitapları da eğlenceli olabilir; ama boş bir kâğıt çocuğun kendi fikirlerini ortaya koymasına daha fazla alan tanır.
• Kirlenebilecek bir köşe: Masanın üstüne eski bir gazete ya da muşamba sermek, "Halıya dökme!" uyarılarını azaltır.
• Ekransız zaman: Telefon ve televizyon kapalıyken yapılan kısa bir resim saati, uzun ama bölünmüş bir saatten daha değerli olabilir.
• Bitiş için sınır: "Yemekten önce on dakikamız var" gibi önceden belirlenen bir süre, bitişi kolaylaştırır.

Apartman dairesinde yaşayan, kalabalık bir aile içinde zaman bulmakta zorlanan ebeveynler için de kısa ve düzenli paylaşımlar yeterlidir. Hafta sonu kahvaltısından sonra ya da akşam yatmadan önce yapılan on beş dakikalık bir resim saati bir alışkanlığa dönüşebilir.

Birlikte oynanabilecek küçük resim oyunları

Ne çizeceğinizi bilemediğiniz günlerde basit oyunlar, paylaşımı başlatmayı kolaylaştırabilir:

• Sırayla çizgi: Biriniz bir çizgi çizer, diğeri ona bir şey ekler. Sonunda ortaya ne çıktığına birlikte bakarsınız.
• Karalamadan resim: Gözlerinizi kapatıp kâğıda serbestçe karalarsınız; sonra karalamanın içinde bir hayvan, bir yüz ya da bir nesne bulmaya çalışırsınız.
• Müzikle boyamak: Hızlı ve yavaş iki farklı müzik açıp çizgilerin müziğe göre nasıl değiştiğini denersiniz.
• Duygu renkleri: "Bugün hangi renk gibi hissediyorsun?" diye sorup o renkle küçük bir leke yaparsınız. Çocuk istemezse açıklama yapmak zorunda değildir.
• Ortak hikâye: Bir kâğıdı dört kareye bölüp her karede hikâyenin bir parçasını sırayla çizersiniz.

Bu oyunların amacı bir şey öğretmek değil, birlikte keyifli bir zaman geçirmektir. Çocuk oyunu değiştirmek ya da bırakmak isterse ona uymak, oyunun ruhuna da uygundur.

Çocukla Birlikte Resim Yapmak: Yaşa Göre Öneriler

Her yaşın kendine özgü bir resim dili vardır. Bu öneriler kesin kurallar değil, fikir vermesi için hazırlanmıştır.

2–3 yaş

Bu yaşta çocuklar daha çok karalar, kâğıda vurur, boyayı hissetmekten keyif alır. Kalın kalemler, parmak boyası ve büyük kâğıtlar uygundur. Amaç bir şey "çizmek" değil, hareket ve rengin tadını çıkarmaktır. Siz de onunla birlikte karalayabilir, "Bu çizgi döne döne gidiyor" gibi basit gözlemlerde bulunabilirsiniz.

4–6 yaş

Çocuklar bu dönemde insan, ev, güneş gibi tanıdık figürler çizmeye başlar. Çizdiklerine bir hikâye eklemeyi severler. "Sonra ne oldu?" diye sorarak hikâyeyi birlikte sürdürmek, hayal gücünü destekler. Okul öncesi dönem için farklı fikirler arıyorsanız okul öncesi sanat etkinlikleri yazımızdan yararlanabilirsiniz.

7–10 yaş

Çocuklar daha gerçekçi çizmeye çalışır ve kendi resimlerini daha eleştirel değerlendirmeye başlar. "Ben güzel çizemiyorum" cümlesi bu dönemde sıkça duyulur. Kolaj, karalama oyunları ya da çizgi roman kareleri gibi "doğru çizme" baskısını azaltan etkinlikler işe yarayabilir. Sırayla bir çizgi ekleyerek birlikte bir resim oluşturmak da keyifli bir oyun olabilir.

11 yaş ve sonrası

Ergenliğe yaklaşan çocuklar resimlerini daha mahrem görebilir. Defterine çizdiği şeyi göstermek istemeyebilir. Bu, saygı gösterilmesi gereken bir sınırdır. Birlikte bir sergiye gitmek, ortak bir duvar resmi ya da kartpostal tasarlamak gibi daha "yetişkince" etkinlikler önermek ilgi çekebilir.

Resimde Endişe Verici Bir Şey Görürseniz

Bazen çocuğun çizdiği bir resim, ebeveyni kaygılandırabilir: karanlık renkler, ağlayan figürler, kavga sahneleri ya da ölümle ilgili temalar. Bu durumda önce sakin kalmak önemlidir.

Tek bir resimden çocuğun ruh hâline ya da yaşadıklarına dair sonuç çıkarılamaz. Bilimsel incelemeler, çizimlerden tanı koymaya yönelik yöntemlerin geçerlilik kanıtının oldukça sınırlı olduğunu gösterir. Çocuğun resmi, o gün izlediği bir çizgi filmden, okulda duyduğu bir hikâyeden ya da yalnızca elindeki boyanın renginden etkilenmiş olabilir. Bu konuyu çocuk resimleri analizi yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Yapabileceğiniz şey, çocuğa sakin bir merakla yaklaşmaktır: "Bu resimde neler oluyor, anlatmak ister misin?" Ardından resme değil, çocuğun genel hâline bakın. Uykusunda, iştahında, oyununda, arkadaş ilişkilerinde ya da okul hayatında belirgin ve süren bir değişiklik var mı?

Şu durumlarda bir çocuk ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek yararlı olabilir:

• Haftalardır süren mutsuzluk, içe kapanma ya da huzursuzluk
• Uyku, yeme ya da tuvalet alışkanlıklarında belirgin değişiklik
• Okula gitmeyi reddetme ya da arkadaşlardan uzaklaşma
• Kendine zarar verme davranışı ya da ölümle ilgili tekrarlayan sözler

Kendine zarar verme ya da intihar düşüncesi söz konusuysa beklemeden 112'yi arayın.

Terapide Resim ve Oyun Nasıl Kullanılır?

Evde çocuğunuzla resim yapmak bir paylaşımdır; terapide ise resim ve oyun, çocuğun duygularını ifade etmesine yardımcı olan araçlar olarak, belirli bir çerçevede kullanılır. Çocuk ve oyun terapisi sürecinde boya, oyun hamuru, kum tepsisi ve oyuncaklar oyun odasının doğal parçalarıdır. Çocuk, sözle anlatamadığını oyunla ya da resimle gösterebilir; uzman bunu yorum dayatmadan, çocuğun hızına saygı göstererek izler.

Bu süreçte ebeveynlerle düzenli görüşmeler yapılır. Bu görüşmelerde evde çocuğa nasıl eşlik edilebileceği, çocuğun duygularına nasıl alan açılabileceği gibi konular da konuşulabilir. Yani evde çocukla birlikte resim yapmak, terapinin yerini tutmaz; ama terapi sürecini destekleyen, ebeveyn ile çocuk arasındaki bağı güçlendiren bir alışkanlık olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuğum hep benim çizmemi istiyor, ne yapmalıyım?

Bu, özellikle küçük çocuklarda sık görülür ve çoğu zaman "yapamam" kaygısından ya da sizinle vakit geçirme isteğinden kaynaklanır. İsteğine yanıt verip ardından "Şimdi sen bu kediye bir arkadaş çizer misin?" diyerek kalemi ona bırakabilirsiniz. Böylece hem yanında olur hem de kendi ifadesine alan açarsınız.

Ortalığı çok dağıtıyor, sınır koymalı mıyım?

Evet, sınır koymak eşlik etmenin bir parçasıdır. "Boya kâğıdın ve masanın üstünde kalır, duvara sürmüyoruz" gibi açık ve sakin kurallar çocuğun güvenle oynamasını sağlar. Kirlenebilecek bir alan hazırlamak, sürekli uyarı yapma ihtiyacını azaltır.

Boyama kitabı mı, boş kâğıt mı daha iyi?

İkisinin de yeri vardır. Boyama kitapları dikkat ve el becerisi için eğlenceli olabilir; boş kâğıt ise çocuğun kendi fikirlerini ortaya koymasına daha fazla alan tanır. Dengeli bir kullanım, çocuğun ilgisine göre ikisine de yer vermektir.

Kardeşler birlikte çizerken sürekli tartışıyor, ne yapabilirim?

Her çocuğa kendi kâğıdını ve malzemesini vermek, paylaşım kaynaklı tartışmaları azaltabilir. Ortak bir resim yapılacaksa kâğıdı bölmek ya da sırayla çizmek gibi basit kurallar işe yarar. Karşılaştırma yapmamak, kardeşler arasındaki rekabeti büyütmemek açısından önemlidir.

• #çocukla birlikte resim yapmak
• #ebeveyn çocuk ilişkisi
• #çocuk resimleri
• #yaratıcı oyun

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler