Gurbet Suçluluğu: Gidenin Suçluluğu ve Ailemi Bıraktım Hissi

Gurbet suçluluğu nedir, yurt dışına gittiğiniz için neden kendinizi suçlu hissedersiniz? Gidenin suçluluğunun nedenlerini ve baş etme adımlarını okuyun.

Yurt dışında güzel bir gün geçirirken içinizde ani bir sızı mı beliriyor? Bir restoranda otururken, çocuğunuzla parkta oynarken ya da bir terfi haberi aldığınızda aklınıza Türkiye'de kalan anneniz, babanız, kardeşleriniz geliyor ve "Ben burada keyif yaparken onlar orada..." diye düşünüyor musunuz? Bu duygunun yaygın bir adı var: gurbet suçluluğu, ya da daha sade bir ifadeyle gidenin suçluluğu. Gurbet suçluluğu, yurt dışına göç ettiğiniz için aileye, memlekete ya da geride kalanlara karşı bir borç, ihanet ya da eksiklik hissetmektir. Bu yazıda gurbet suçluluğunun nereden geldiğini, nasıl işaretler verdiğini, ilişkilerinizi nasıl etkileyebildiğini ve bu duyguyla nasıl daha sağlıklı bir ilişki kurabileceğinizi anlatmaya çalışacağım.

Gurbet Suçluluğu Nedir?

Suçluluk, bir değeri ya da kuralı çiğnediğimizi düşündüğümüzde ortaya çıkan bir duygudur. Sağlıklı dozda suçluluk, ilişkilerimizi korumamıza ve hatalarımızı onarmamıza yardım eder. Ancak bazen suçluluk, gerçekte yanlış bir şey yapmadığımız halde ortaya çıkar ve uzun süre bizi bırakmaz.

Gurbet suçluluğu tam da böyle bir duygudur. Daha iyi bir iş, eğitim, güvenlik, çocuklarınızın geleceği ya da kişisel özgürlük için yurt dışına gitmiş olabilirsiniz. Bu kararlar çoğu zaman meşru ve anlaşılırdır. Yine de içinizde bir ses "Onları yalnız bıraktın", "Sen kendini kurtardın" diyebilir. Özellikle Türkiye'deki ekonomik zorlukları, deprem gibi toplumsal travmaları ya da aile içindeki hastalıkları uzaktan izlediğinizde bu ses daha da yükselebilir.

Gurbet suçluluğu farklı biçimlerde yaşanabilir:

• Aileye karşı suçluluk: Yaşlanan ebeveynlerin bakımına katılamamak, kardeşlerin yükü üstlenmesi
• Hayatta kalan suçluluğu: Türkiye'de yaşanan zorlukları uzaktan izlerken kendinin daha iyi koşullarda olduğunu düşünmek
• Kimlik suçluluğu: Türkçeyi unutmaya başlamak, yeni kültürün alışkanlıklarını edinmek ve bunu bir ihanet gibi algılamak
• Ebeveyn suçluluğu: Çocuklarını büyükanne ve büyükbabadan uzakta büyütmek

Gurbet Suçluluğunun İşaretleri

Gurbet suçluluğu her zaman "suçlu hissediyorum" cümlesiyle ortaya çıkmaz. Çoğu zaman davranışlarda ve düşüncelerde kendini gösterir:

• Yurt dışındaki güzel anları sosyal medyada paylaşmaktan çekinmek, "Görürlerse üzülürler" diye düşünmek
• Türkiye'ye düzenli para göndermek ve bunu bir "kefaret" gibi hissetmek, kendinize harcama yaptığınızda rahatsızlık duymak
• Aile aramalarında hayatınızın zorluklarını abartmak, iyi giden şeyleri saklamak
• Her izni, her tatili Türkiye ziyaretine ayırmak ve kendi dinlenme ihtiyacınızı görmezden gelmek
• Türkiye'deki her olumsuz haberden kişisel olarak sorumlu hissetmek
• "Ben bencilim", "Kötü bir evladım" gibi kendini eleştiren düşünceler
• Kendi başarılarınızdan keyif alamamak
• Mutlu olduğunuz anlarda ani bir hüzün ya da huzursuzluk

Bu işaretler tek başına bir tanı anlamına gelmez. Ancak suçluluk, hayatınızın büyük bir bölümünü renklendiriyor, kararlarınızı yönlendiriyor ve sizi tükenmiş hissettiriyorsa, onu daha yakından tanımak faydalı olabilir.

Gurbet Suçluluğu Neden Olur? Kültürel Bağlam

Birlik ve sadakat değerleri

Türk kültüründe aile çoğu zaman bireyin üzerinde bir değer olarak konumlanır. Ailenin bir arada olması, büyüklerin yanında kalınması, bayramlarda bir araya gelinmesi önemlidir. Bu değerlerle büyüyen biri için göç, kendi değer sistemiyle çelişen bir karar gibi hissedilebilir. Göç etmek, bir yanıyla "aileden kopmak" anlamına gelir; bu da sadakatle ilgili derin inançları harekete geçirir.

Aileden gelen mesajlar

Bazen aile açıkça suçluluk yükleyen cümleler kurar: "Bizi bıraktın gittin", "Sen orada rahatsın tabii". Bazen ise suçluluk hiç söylenmeden, bir iç çekişte, bir sessizlikte hissedilir. Ebeveynlerin iyi niyetli "Biz iyiyiz, sen bizi düşünme" cümlesi bile, uzaktaki evlatta "Aslında iyi değiller, benden saklıyorlar" düşüncesini tetikleyebilir. Bu dinamikleri gurbette aile baskısı yazısında daha ayrıntılı ele alıyorum.

İçselleştirilmiş kurallar

Çocuklukta öğrendiğimiz bazı kurallar yetişkinlikte de bizimle birlikte yaşar: "Önce aile gelir", "İyi evlat fedakârlık yapar", "Kendini düşünen bencildir." Bu kurallar katı biçimde benimsendiğinde, kendi ihtiyaçlarımızı gözeten her karar bir suç gibi algılanabilir. Şema terapi literatüründe bu, kendini feda etme ve aşırı sorumluluk temalarıyla ilişkilendirilir. Uzun süre kendi ihtiyaçlarını geri plana atmayı öğrenmiş kişiler, göç gibi büyük bir "kendi için" kararından sonra yoğun suçluluk yaşayabilir.

Karşılaştırma ve eşitsizlik algısı

Yaşadığınız ülkedeki imkânlar ile Türkiye'deki ailenizin koşulları arasında belirgin bir fark varsa, bu fark suçluluğu besleyebilir. "Ben burada sağlık hizmetine kolayca ulaşıyorum, annem orada sıra bekliyor" gibi karşılaştırmalar, kişiyi kontrol edemeyeceği eşitsizliklerden sorumlu hissettirebilir.

Toplumsal olayları uzaktan izlemek

6 Şubat 2023 depremleri gibi büyük toplumsal travmalar, yurt dışındaki birçok Türk için gurbet suçluluğunun en yoğun yaşandığı anlar olmuştur. Haberleri ekrandan izlemek, yardım için koşturamamak ve aynı anda gündelik hayatına devam etmek zorunda kalmak, "Ben güvendeyim, onlar enkaz altında" düşüncesini doğurabilir. Benzer bir duygu ekonomik kriz dönemlerinde de görülebilir.

Diyelim ki Kanada'da yaşayan bir mühendis, deprem haberlerini aldığı gün işe gitti, toplantılara katıldı ve akşam çocuğunu yüzmeye götürdü. Gece yatağa girdiğinde içini kaplayan suçluluk, "Nasıl normal davranabildim?" sorusuna dönüştü. Oysa onun o gün yaptıkları, bir felaket karşısında hayatın devam etme zorunluluğunu yansıtıyordu; bir duyarsızlığı değil. Böyle anlarda bağış yapmak, gönüllü çalışmalara katılmak ya da yakınlarıyla iletişimde kalmak gibi küçük ama anlamlı adımlar, çaresizlik hissini azaltabilir.

Gurbet Suçluluğunun İlişkilere ve Aileye Etkisi

Gurbet suçluluğu yalnızca bir iç his olarak kalmaz; ilişkilerinizi de etkiler.

Ailenizle ilişki: Suçluluk, sınır koymayı zorlaştırır. Ailenizin her isteğine "evet" demek, maddi ya da duygusal kapasitenizin üzerinde sorumluluk almak ve sonunda öfke ve tükenmişlik yaşamak sık görülen bir döngüdür. Suçluluk ile öfke çoğu zaman birlikte gider: Hem kendinize hem de size bu yükü yükleyen aile üyelerine kızabilirsiniz.

Eşinizle ilişki: Türkiye'ye gönderilen paralar, tatillerin hepsinin aile ziyaretine ayrılması ya da sürekli "dönsek mi" tartışmaları, eşinizle aranızda gerginliğe yol açabilir. Eşiniz kendini ve kurduğunuz aileyi ikinci planda hissedebilir. Bu konuda gurbette evlilik sorunları yazısı ek bir bakış açısı sunabilir.

Çocuklarınızla ilişki: Suçluluk, ebeveynliğe de yansıyabilir. Çocuklarınızın büyükanne ve büyükbabasıyla yeterince vakit geçirmediğini düşünmek, sizi aşırı telafi etmeye yönlendirebilir. Bazen de farkında olmadan çocuklara "Senin yüzünden buradayız" mesajı verilebilir; bu da çocukta kendi suçluluk duygusunun tohumlarını atabilir.

Kendinizle ilişki: En önemli etki belki de budur. Sürekli suçluluk, kişinin kendi hayatına "izin vermemesine", başarılarını küçümsemesine ve kendi değerinden şüphe etmesine yol açabilir.

Gurbet Suçluluğuyla Baş Etmek İçin Somut Adımlar

Suçluluğu bir anda yok etmek gerçekçi bir hedef değildir. Amaç, onu anlamak ve hayatınızı yönetmesine izin vermemektir.

1. Suçluluğu adlandırın. Suçluluk hissettiğiniz anları bir hafta boyunca not alın. Ne oldu, ne düşündünüz, ne hissettiniz, ne yaptınız? Bu kayıt, suçluluğun hangi durumlarda tetiklendiğini görmenizi sağlar.

2. Gerçek ve orantısız suçluluğu ayırın. Kendinize sorun: "Gerçekten birine zarar veren bir şey yaptım mı, yoksa yalnızca kendi ihtiyacım için bir karar mı aldım?" Birine söz verip tutmadıysanız onarım için adım atabilirsiniz. Ama yurt dışında yaşamak tek başına bir zarar değildir.

3. Gitme nedenlerinizi hatırlayın. Göç kararınızı neden verdiğinizi yazın. O dönemki koşullarınızı, umutlarınızı ve kaygılarınızı hatırlamak, bugünkü suçluluğun geçmişteki kararı haksız yere yargılamasını engelleyebilir.

4. Kurallarınızı esnetin. "İyi evlat her zaman yanında olur" kuralını "İyi evlat sevgisini ve desteğini farklı biçimlerde gösterebilir" diye yeniden yazmayı deneyin. Yeni cümle ilk başta inandırıcı gelmeyebilir; tekrarladıkça zihniniz ona alışabilir.

5. Katkınızı görünür kılın. Ailenize uzaktan neler sağladığınızı listeleyin: düzenli aramalar, maddi destek, resmi işlerde yardım, sağlık konularında araştırma, duygusal destek. Çoğu zaman suçluluk, yaptıklarımızı görmezden gelip yalnızca yapamadıklarımıza odaklanır.

6. Sağlıklı sınırlar belirleyin. Maddi destek için gerçekçi bir bütçe belirleyin, aramalar için sürdürülebilir bir düzen kurun, tatillerin bir kısmını kendinize ayırın. Sınır koymak sevgisizlik değil, ilişkiyi uzun vadede korumanın yoludur.

7. Ailenizle açık konuşun. "Burada olmak benim için de kolay değil, sizi çok özlüyorum" demek, sessiz suçluluğu karşılıklı anlayışa dönüştürebilir. Bazen aileler de çocuklarının bu yükü taşıdığını bilmez.

8. Kendinize şefkatle yaklaşın. Aynı durumdaki en yakın arkadaşınıza ne söylerdiniz? Muhtemelen onu suçlamaz, anlamaya çalışırdınız. Aynı şefkati kendinize göstermek, öğrenilebilir bir beceridir.

9. Mutluluğa izin verin. Güzel bir anı yaşarken suçluluk geldiğinde, onu fark edip "Ben de mutlu olmayı hak ediyorum, mutluluğum ailemi sevmediğim anlamına gelmez" diye kendinize hatırlatın.

Gitmek, sevmeyi bırakmak değildir; sevginin mesafeyle birlikte yeni bir dil öğrenmesidir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Gurbet suçluluğu birçok kişi için zaman zaman gelip giden bir duygudur. Ancak şu durumlarda bir uzmandan destek almak faydalı olabilir:

• Suçluluk duygusu neredeyse her gün ve uzun süredir devam ediyorsa
• Kendi hayatınızdan, başarılarınızdan ya da ilişkilerinizden keyif alamıyorsanız
• Ailenizin taleplerine hayır diyemediğiniz için maddi ya da duygusal olarak tükeniyorsanız
• Suçluluk, eşinizle ya da çocuklarınızla ilişkilerinizde sürekli çatışmaya yol açıyorsa
• Değersizlik, umutsuzluk ya da derin mutsuzluk hissi eşlik ediyorsa; bu durumda yurt dışında depresyon belirtilerini de gözden geçirmek iyi olabilir
• Kendinizi cezalandırma ya da kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız

Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa lütfen bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın (AB ülkelerinde 112, ABD ve Kanada'da 911, İngiltere'de 999 veya 112, Avustralya'da 000). Online terapi bir acil müdahale hizmeti değildir; ağır risk durumlarında yerel acil servisler ve psikiyatri hizmetleri gereklidir.

Anadilde Online Terapide Nasıl Çalışılır?

Gurbet suçluluğu, kültürel değerlerle çok yakından bağlantılıdır. "Hakkını helal et", "Evlat borcu", "Ana-baba hakkı" gibi kavramlar, başka bir dile çevrildiğinde anlamlarını ve duygusal yüklerini kolayca kaybedebilir. Türkçe yürütülen bir terapide bu kavramları açıklamak yerine doğrudan sizin için ne anlama geldiklerine odaklanılabilir. Yaşadığınız ülkedeki ruh sağlığı hizmetleri de değerli bir kaynaktır; anadilde terapi bunlarla birlikte ya da onların yerine tercih edilebilecek bir seçenektir.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ve şema odaklı bakış açısıyla yapılan bir çalışmada şu konular ele alınabilir:

• Suçluluk döngüsünü tanımak: Hangi durumların suçluluğu tetiklediği, hangi düşüncelerin onu büyüttüğü ve hangi davranışların (aşırı telafi, kaçınma) onu sürdürdüğü incelenir.
• Kuralları ve inançları değerlendirmek: "Kendimi düşünürsem bencilim" gibi temel inançlar fark edilir ve daha esnek alternatifler geliştirilir.
• Sınır koyma becerileri: Aileyle sevgiyi koruyarak ama kendi kapasitenizi de gözeterek konuşma yolları çalışılır.
• Öz şefkat: Kendini eleştiren iç sesin yerine daha anlayışlı bir iç ses geliştirmeye yönelik egzersizler yapılır.
• Değerlere dayalı yaşam: Hem ailenize bağlılık hem de kendi gelişiminiz gibi değerlerin birlikte nasıl yaşanabileceği planlanır.

Görüşmeler saat farkı gözetilerek planlanabilir; sessiz bir oda, kulaklık ve güvenli bir bağlantı yeterlidir. Daha fazla bilgi için Yurt Dışındaki Türkler sayfasını inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yurt dışına gittiğim için suçlu hissetmem normal mi?

Evet, birçok göçmenin yaşadığı yaygın bir duygudur. Özellikle aile bağlarının güçlü olduğu kültürlerden gelenlerde sık görülür. Önemli olan, bu duygunun hayatınızı ne ölçüde etkilediği ve onunla nasıl bir ilişki kurduğunuzdur.

Türkiye'ye dönersem suçluluk geçer mi?

Bazı kişiler için dönüş rahatlama sağlayabilir, ancak suçluluğun kaynağı çoğu zaman katı iç kurallardadır. Bu kurallar değişmezse dönüş sonrası da başka konularda suçluluk yaşanabilir. Dönüş kararını yalnızca suçluluk üzerinden değil, tüm koşulları değerlendirerek vermek önemlidir.

Aileme para göndermezsem kötü bir evlat mı olurum?

Hayır. Maddi destek, birçok aile için anlamlı bir yardımdır; ancak sevginin ve bağlılığın tek ölçüsü değildir. Kendi ekonomik dengenizi koruyarak gerçekçi bir bütçe belirlemek hem size hem de ailenize uzun vadede daha iyi gelir.

Suçluluk ile sorumluluk arasındaki fark nedir?

Sorumluluk, yapabileceklerinizi fark edip harekete geçmenizi sağlar. Suçluluk ise çoğu zaman yapamadıklarınıza odaklanır ve sizi felç edebilir. Sağlıklı bir bakış, sorumluluklarınızı üstlenirken kontrolünüz dışındaki şeyler için kendinizi cezalandırmamaktır.

• #gurbet suçluluğu
• #gidenin suçluluğu
• #aile
• #göç
• #yurt dışında yaşam

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler