Ölen Yakının Eşyaları: Ne Zaman, Nasıl Ayırmalı?

Ölen yakının eşyaları ne zaman toplanmalı, neler saklanmalı? Dolabı açamamaktan aile içi anlaşmazlıklara kadar bu zor sürece dair yol gösterici öneriler.

Babanızın kapı girişindeki terlikleri hâlâ aynı yerde duruyor. Gözlüğü, son okuduğu gazetenin üzerinde; ceketi askıda, cebinde bir fatura ve yarım bir paket nane şekeri. Aylar geçti, ama o dolabın kapağını açmaya bir türlü cesaret edemiyorsunuz. Ya da tam tersi: Cenazenin ertesi günü bir akraba "Elbiseleri hemen dağıtalım, sevabı ona gitsin" dedi ve siz daha ne olduğunu anlamadan dolap boşaldı. Ölen yakının eşyaları, yas sürecinin en somut ve en duygusal yüklerinden birini taşır. Çünkü bu eşyalar yalnızca nesne değildir; birinin hayatının, alışkanlıklarının ve sizinle olan bağının izlerini taşırlar. Bu yazıda eşyaları ayırmanın neden bu kadar zor olduğunu, bunun için doğru bir zaman olup olmadığını, aile içinde yaşanabilecek anlaşmazlıkları ve bu süreci kendinize özen göstererek nasıl yürütebileceğinizi ele alacağım.

Ölen Yakının Eşyaları Neden Bu Kadar Ağır Gelir?

Eşyalar, kaybedilen kişinin bedeninin yokluğunda onun varlığını hâlâ hissettiren şeylerdir. Bir kazağın kokusu, bir kalemin tutuluş biçimi, bir tespihin aşınmış taneleri, kişinin bu dünyada bıraktığı en dokunulabilir izlerdir. Bu nedenle onları toplamak ya da başkasına vermek, kaybı ikinci kez yaşamak gibi hissettirebilir.

Eşyalarla ilgili zorlanmanın birkaç kaynağı vardır:

• Bağı sürdürme ihtiyacı: Eşyalara dokunmak, onları görmek ya da koklamak, kaybedilen kişiyle bağın devam ettiğini hissettirir.
• Kaybın kesinleşmesi korkusu: Dolabı boşaltmak, "Artık gerçekten geri gelmeyecek" demek gibi gelebilir.
• Suçluluk: "Onun eşyasını atarsam onu unutmuş olurum", "Bunu bana o vermişti, nasıl veririm" gibi düşünceler.
• Karar yorgunluğu: Yasın getirdiği zihinsel yorgunluk, yüzlerce küçük karar vermeyi neredeyse imkânsız kılabilir.
• Anıların seli: Her eşya bir anıyı uyandırır; birkaç dakikalık bir işin saatlerce süren bir duygusal yolculuğa dönüşmesi olağandır.

Bir eşyayı bırakmak, onu sevmekten vazgeçmek değildir; sevgi, nesnede değil, sizde yaşar.

Ölen Yakının Eşyaları Ne Zaman Toplanmalı?

Bu sorunun herkese uyan bir yanıtı yoktur. Bazı kişiler eşyaları birkaç hafta içinde düzenlemek ister; bazıları ise bunu yıllarca erteleyebilir. Her iki tutum da tek başına bir sorun işareti değildir.

Zamanlamayı düşünürken şu noktalar yol gösterici olabilir:

• İlk haftalarda acele etmeyin: Kaybın hemen ardından kişi çoğu zaman şok ve hissizlik içindedir. Bu dönemde verilen kararlar sonradan pişmanlığa yol açabilir. Zorunlu olmadıkça, özellikle kişisel ve duygusal değeri olan eşyalar için zaman tanımak iyi olur.
• Zorunlulukları ayırın: Kiralık bir evin boşaltılması, bir huzurevi odasının teslim edilmesi ya da ev satışı gibi zorunlu durumlarda süreyi siz belirleyemeyebilirsiniz. Bu durumda eşyaları önce "şimdilik saklanacak" bir yere, örneğin birkaç koliye ya da bir akrabanın deposuna taşımak, kararları sonraya bırakmanızı sağlar.
• Hazır olma işaretlerini izleyin: Eşyaları gördüğünüzde yoğun acı yerine daha yumuşak bir özlem hissetmeye başlamak, onlar hakkında konuşabilmek ya da bir eşyayı kullanmayı düşünebilmek, hazır olmaya yaklaştığınızı gösterebilir.
• Kademeli ilerleyin: Her şeyi bir günde bitirmek zorunda değilsiniz. Bir çekmece, bir raf ya da bir kutu ile başlamak süreci daha yönetilebilir kılar.

Kaybedilen kişiyle aynı evi paylaşıyorsanız durum ayrıca zordur. Eşini kaybeden biri her sabah aynı dolabı açar, aynı lavabonun önünde onun diş fırçasını görür. Bu durumda bazı eşyaları yerinde bırakıp bazılarını kaldırmak gibi ara yollar denenebilir. Yasın genel olarak nasıl ilerlediğini, hangi tepkilerin olağan olduğunu merak ediyorsanız yas süreci yazısı da size fikir verebilir.

"Hemen dağıtılmalı" geleneği

Kültürümüzde ölen kişinin elbiselerinin ihtiyaç sahiplerine dağıtılması yaygın bir gelenektir ve pek çok aile için anlamlı bir hayır işidir. Bazı yörelerde bunun hızla yapılması beklenir. Ancak bu beklenti, yasın henüz çok taze olduğu günlerde aile bireylerini, özellikle eşi ve çocukları, hazır olmadıkları bir adıma zorlayabilir. Dağıtım yapılacaksa bile, aile bireylerinin saklamak istedikleri birkaç eşyayı önceden ayırmalarına fırsat tanımak önemlidir. Bir hayır işinin değeri, birkaç hafta ertelendiğinde azalmaz.

Eşyalarla İlgili Zorlanmanın İşaretleri

Eşyaları saklamak ya da elden çıkarmak tek başına bir sorun değildir. Ancak bazı durumlar yasın zorlayıcı bir seyir izlediğine işaret edebilir:

• Sürekli kaçınma: Kaybedilen kişinin odasına hiç girememek, o odanın kapısını yıllarca kapalı tutmak, eşyalarını görmemek için evin belli bölümlerinden uzak durmak.
• Dokunulmaz bir müze: Her şeyin kişinin öldüğü gündeki gibi tutulması, bir bardağın bile yerinden oynatılmasına izin verilmemesi ve bu durumun gündelik hayatı kısıtlaması.
• Aceleyle her şeyi yok etmek: Acıdan kaçmak için tüm eşyaların günler içinde atılması ve ardından derin bir pişmanlık yaşanması.
• Eşyalarla aşırı meşguliyet: Günün uzun saatlerini eşyalar arasında geçirmek, onlardan ayrı kalmaya dayanamamak.

Bu işaretler, kaybı kabullenmekte zorlandığınızı gösterebilir. Bu konuyu ölümü kabullenememek yazısında ayrıca ele aldım. Unutmayın, bu belirtiler tek başına bir tanı anlamına gelmez; kaybın üzerinden ne kadar zaman geçtiği ve bu durumun hayatınızı ne ölçüde etkilediği önemlidir.

Aile İçinde Ölen Yakının Eşyaları Konusunda Anlaşmazlıklar

Eşyalar, aile içinde en sık kırgınlık yaratan konulardan biridir. Aynı kaybı yaşayan aile bireyleri, eşyalar konusunda çok farklı ihtiyaçlar taşıyabilir.

• Bir kardeş her şeyin hemen ayrılmasını isterken diğeri hiçbir şeye dokunulmasını istemeyebilir.
• Annenin yüzüğü, babanın saati ya da dedenin tespihi gibi duygusal değeri yüksek eşyalar için birden fazla kişi istekli olabilir.
• Yalnız kalan eş, çocukların eşyaları düzenleme önerisini "onu evden silmek" gibi algılayabilir.
• Uzakta yaşayan kardeş, evde kalan kardeşin kararlarına dahil edilmediğini hissedebilir.
• Miras paylaşımıyla ilgili gerginlikler, eşyalar üzerinden açığa çıkabilir.

Bu anlaşmazlıklar çoğu zaman eşyaların kendisiyle değil, onların taşıdığı anlamla ilgilidir. "O saati istiyorum" diyen kişi aslında "Babamla olan bağımın görülmesini istiyorum" diyor olabilir.

Aile içinde süreci kolaylaştırmak için:

• Eşyaların ayrılmasına başlamadan önce tüm aile bireylerine haber verin ve mümkünse birlikte bir zaman belirleyin.
• Her bireyin saklamak istediği birkaç özel eşyayı önce seçmesine fırsat tanıyın.
• Birden fazla kişinin istediği eşyalar için sırayla seçim yapmak ya da eşyayı belirli dönemlerle paylaşmak gibi yollar düşünün.
• Kararlarda acele eden ya da hiçbir şeye dokunulmasını istemeyen bireylerin duygularını yargılamadan dinleyin.
• Gerginlik çok yüksekse, tarafsız bir aile büyüğünden aracılık istemek yardımcı olabilir.

Ölen Yakının Eşyalarını Ayırırken İşe Yarayabilecek Yollar

Bu süreçte kendinize nazik davranmak, en az eşyalar kadar önemlidir. Aşağıdaki öneriler süreci biraz daha taşınabilir kılabilir.

Yalnız yapmayın

Güvendiğiniz bir yakınınızın yanınızda olması, hem duygusal hem de pratik açıdan büyük bir destektir. Bazen sadece birinin aynı odada oturması bile yeterlidir. Ancak bu kişinin sizi acele ettirmeyen, eşyaların değerini yargılamayan ve "Bunu niye saklıyorsun ki?" demeyen biri olmasına dikkat edin.

Üç kutu yöntemi

Eşyaları "saklanacak", "verilecek" ve "henüz karar veremediklerim" olarak üçe ayırmak, her eşya için hemen kesin bir karar verme baskısını azaltır. Üçüncü kutu, birkaç ay sonra yeniden açılmak üzere kenara konabilir.

Bir anı kutusu hazırlayın

Kaybedilen kişinin en anlamlı birkaç eşyasını, mektuplarını, fotoğraflarını, el yazısıyla yazılmış notlarını özel bir kutuda toplamak, bağı sürdürmenin somut bir yolu olabilir. Bu kutu, istediğiniz zaman açabileceğiniz bir anı köşesine dönüşür.

Eşyaları dönüştürün

Bazı aileler kaybedilen kişinin gömleklerinden bir yastık kılıfı ya da yorgan diktirir, kravatlarından bir pano yapar ya da takılarını yeniden tasarlatır. Böylece eşya yeni bir biçimde hayatın içinde kalmaya devam eder.

Fotoğraflayın

Saklayamayacağınız ama vedalaşmakta zorlandığınız eşyaları fotoğraflamak, onları elden çıkarırken anılarını korumanızı sağlar.

Anlamlı bir yere verin

Eşyaların kaybedilen kişinin değer verdiği bir amaca ulaşması süreci anlamlı kılabilir. Öğretmen olan babanın kitaplarını bir köy okuluna bağışlamak, terzi olan annenin dikiş makinesini bir meslek kursuna vermek gibi.

Dijital eşyaları unutmayın

Günümüzde eşyalar yalnızca dolaplarda değil, telefonlarda da durur. Sesli mesajlar, fotoğraflar, mesajlaşma geçmişi ve sosyal medya hesapları da birer anı eşyasıdır. Telefonu sıfırlamadan önce bu kayıtları yedeklemek, ileride çok değerli olabilir. Sosyal medya hesaplarının kapatılması ya da anma hesabına dönüştürülmesi gibi kararlar için de aceleye gerek yoktur.

Duygulara yer bırakın

Bir kazağı katlarken ağlamaya başlamak, bir mektubu okurken gülmek, bir eşya karşısında öfkelenmek... Bu süreçte her türlü duygu ortaya çıkabilir. İşi yarıda bırakıp ertesi gün devam etmekte hiçbir sakınca yoktur.

Deprem gibi afetlerde ise pek çok aile, kaybettikleri yakınlarıyla birlikte onların eşyalarını da kaybetti. Hatırlatıcı hiçbir nesnenin kalmaması, yası ayrıca zorlaştırabilir. Böyle durumlarda başka akrabalarda kalan fotoğrafları toplamak, kaybedilen kişiyle ilgili anıları yazıya dökmek ya da sesli kaydetmek, bağı sürdürmenin değerli yolları olabilir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Eşyaları ayırmak zor bir süreçtir ve çoğu insan bunu kendi hızında, zamanla gerçekleştirir. Ancak şu durumlarda bir uzmanla görüşmek yararlı olabilir:

• Kaybın üzerinden uzun zaman geçmesine rağmen eşyalara ya da odaya hiç yaklaşamıyorsanız,
• Eşyalar konusundaki anlaşmazlıklar aile ilişkilerinde kalıcı kopuşlara yol açıyorsa,
• Eşyalar arasında geçirdiğiniz zaman işinizi, ilişkilerinizi ve gündelik sorumluluklarınızı belirgin biçimde etkiliyorsa,
• Eşyaları elden çıkardıktan sonra yoğun ve uzun süren bir pişmanlık ve suçluluk yaşıyorsanız,
• Yasınız, sürekli umutsuzluk, değersizlik ve hayattan zevk alamama ile birlikte seyrediyorsa.

Uyku ve duygu durumundaki bozulma belirginse ilaç desteğinin gerekip gerekmediği bir psikiyatri hekiminin değerlendirmesiyle belirlenir. Kaybettiğiniz kişiye kavuşmak için yaşamınıza son verme ya da kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız lütfen bunları yalnız taşımayın; acil durumlarda 112'yi arayın.

Terapide Eşyalarla İlgili Zorlanma Nasıl Ele Alınır?

Terapide eşyalarla ilgili güçlükler, yasın daha geniş bağlamı içinde ele alınır. Eşyaların kişi için ne anlama geldiği, hangi duyguları harekete geçirdiği ve kaybedilen kişiyle bağın nasıl sürdürülmek istendiği birlikte konuşulur.

Bilişsel davranışçı terapi (BDT) yaklaşımında "Eşyalarını verirsem onu unuturum" ya da "Odasına girersem dayanamam" gibi düşünceler incelenir. Kaçınmanın kısa vadede rahatlatırken uzun vadede yası nasıl dondurabileceği fark edilir. Kişinin hazır olduğu ölçüde, adım adım ilerleyen bir plan yapılabilir: Önce odanın kapısını açmak, sonra kısa süre içeride kalmak, ardından tek bir çekmeceyi düzenlemek gibi. Bu süreç zorlamayla değil, kişinin kendi hızına saygı gösterilerek yürütülür.

Terapide ayrıca eşyalar dışında bağı sürdürmenin yolları üzerinde de çalışılır. Kaybedilen kişinin değerlerini, öğrettiklerini ve anılarını hayata taşımanın yeni biçimleri bulunabilir. Yetişkinlerle yürütülen yas çalışmaları hakkında bireysel terapi sayfasından bilgi alabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Ölen yakının eşyalarını kullanmak doğru mu?

Bu tamamen kişisel bir tercihtir. Bazı kişiler kaybettikleri kişinin saatini takmayı ya da kazağını giymeyi teselli edici bulur; bu, bağı sürdürmenin bir yoludur. Bazıları ise bunu yapmakta zorlanır. Kullanmak da kullanmamak da sağlıklı olabilir; önemli olan sizin ne hissettiğinizdir.

Eşyalarını hiç ayırmadım, aradan iki yıl geçti; bu normal mi?

Eşyaları ayırmak için kesin bir süre yoktur ve bazı kişiler için bu adım yıllar alabilir. Önemli olan, bu durumun gündelik hayatınızı ne kadar etkilediğidir. Eşyaları görmekten yoğun biçimde kaçınıyor ve bu sizi kısıtlıyorsa, bu konuda bir uzmanla konuşmak yararlı olabilir.

Çocuğumun kaybettiği babasından bir eşya saklamalı mıyım?

Çocuklar için kaybedilen ebeveynden kalan bir eşya, ileride çok değerli bir bağ olabilir. Saati, bir kitabı, el yazısı bir notu ya da bir fotoğrafı onun için saklamak, büyüdüğünde babasını tanımasına yardımcı olur. Çocuğa hangi eşyayı saklamak istediğini sormak da onu sürece katmanın güzel bir yoludur.

Kayıptan sonra bir eşyayı atmaktan çok pişman oldum, ne yapabilirim?

Yasın ilk dönemlerinde verilen kararlar sonradan pişmanlık yaratabilir ve bu çok yaygın bir deneyimdir. Kendinizi suçlamak yerine o anki koşullarınızı ve duygularınızı hatırlamaya çalışın. O eşyanın taşıdığı anıyı yazarak, anlatarak ya da başka bir anma biçimiyle sürdürmek mümkündür.

• #yas
• #kayıp
• #anı eşyaları
• #aile
• #yasla baş etme

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler