Online terapi nedir, yüz yüze terapi kadar etkili mi? Online psikolog görüşmesinin nasıl işlediğini, avantajlarını ve sınırlarını hemen öğrenin.
İş çıkışı trafikte bir saat geçirdikten sonra terapi seansına yetişmeye çalışmak, küçük bir çocuğu evde bırakamamak, yaşadığınız şehirde aradığınız alanda çalışan bir uzman bulamamak ya da yurt dışında yaşarken kendi dilinizde konuşabileceğiniz birini aramak... Bu durumların hepsi, son yıllarda ekran üzerinden yürütülen görüşmeleri pek çok kişi için gerçek bir seçenek hâline getirdi. Online terapi, psikolojik desteği bulunduğunuz yere taşıyan bir görüşme biçimidir. Peki gerçekten işe yarar mı, yüz yüze görüşmenin yerini tutabilir mi, kimler için uygundur? Bu yazıda online psikolog görüşmesine dair en çok merak edilen soruları ele alıyoruz.
Online Terapi Nedir?
Bu görüşme biçimi, psikoterapi seanslarının görüntülü görüşme aracılığıyla, danışan ve terapistin farklı mekânlarda bulunduğu bir ortamda yürütülmesidir. Görüşmeler genellikle yüz yüze seanslarla aynı sürede, yaklaşık elli dakika olarak yapılır ve aynı etik ilkelere bağlıdır. Değişen tek şey odanın kendisidir: Terapistin ofisi yerine siz kendi seçtiğiniz güvenli ve sakin bir alanda bulunursunuz.
Uzaktan psikoterapi yeni bir fikir değildir; ancak pandemi döneminde yaygınlaşması hem danışanların hem de terapistlerin bu görüşme biçimine alışmasını hızlandırdı. Bugün pek çok uzman, yüz yüze ve online görüşmeleri birlikte sunuyor; bazı danışanlar ise iki yöntemi dönemsel olarak birleştiriyor. Örneğin yoğun iş seyahati dönemlerinde online, diğer zamanlarda yüz yüze görüşmeler yapılabiliyor.
Burada önemli bir ayrımı da belirtmek gerekir. Görüntülü psikoterapi, mesajlaşma uygulamaları üzerinden kısa tavsiyeler almak, sosyal medyada genel içerikler izlemek ya da yapay zekâ temelli sohbet araçlarıyla konuşmak anlamına gelmez. Gerçek bir uzaktan terapi süreci, eğitimli bir ruh sağlığı uzmanıyla yürütülen, değerlendirmeye ve hedeflere dayanan, düzenli ve yapılandırılmış bir çalışmadır.
Online Terapi İşe Yarar mı?
Bu, en sık sorulan sorudur ve yanıtı umut vericidir. Son yıllarda yapılan pek çok araştırma, özellikle kaygı bozuklukları, depresyon ve stresle ilgili yakınmalarda görüntülü görüşmeyle yürütülen psikoterapinin yüz yüze terapiye benzer sonuçlar verebildiğini göstermektedir. Bilişsel Davranışçı Terapi gibi yapılandırılmış yaklaşımlar, düşünce kayıtları, ev ödevleri ve psikoeğitim gibi araçlar sayesinde online ortama oldukça kolay uyarlanabilir.
Terapinin etkisini belirleyen en önemli etkenlerden biri, danışan ile terapist arasındaki güvene dayalı ilişkidir. Pek çok kişi başlangıçta ekran üzerinden bu ilişkinin kurulamayacağını düşünse de, deneyimler çoğu zaman bunun tersini gösterir. Hatta bazı danışanlar, kendi evlerinin tanıdık ortamında daha rahat açılabildiklerini ifade eder.
Yine de görüntülü görüşmelerin herkes için ve her durumda aynı derecede uygun olduğunu söylemek doğru olmaz. Etkililik; kişinin yaşadığı sorunun türüne, teknik koşullara, görüşme yapacağı ortamın uygunluğuna ve terapistin bu görüşme biçimindeki deneyimine bağlıdır. Bu nedenle uygunluk, ilk değerlendirmede birlikte ele alınmalıdır.
Kimler İçin Daha Uygun Olabilir?
Görüntülü görüşmeler; hafif ve orta düzeydeki kaygı, stres, uyku sorunları, depresif yakınmalar, ilişki güçlükleri, iş ve okul hayatına uyum sorunları gibi pek çok alanda rahatlıkla tercih edilebilir. Sosyal kaygı yaşayan, yeni bir ortama girmeyi zorlayıcı bulan ya da ilk adımı atmakta çekingen davranan kişiler için de iyi bir başlangıç noktası olabilir. Bunun yanında evden çıkmakta zorlanan, örneğin yoğun panik ataklar nedeniyle dışarı çıkmaktan kaçınan kişiler için ilk görüşmelerin ekran üzerinden yapılması, süreci başlatmayı kolaylaştırabilir. Elbette terapide zamanla kaçınılan durumlara yaklaşmak da hedeflerden biri olacaktır.
Ergenler ise çoğu zaman ekran üzerinden iletişime yetişkinlerden daha alışkındır. Bazı gençler, kendi odalarında, tanıdık bir ortamda konuşmayı daha az tehditkâr bulur. Ancak bu durumda ergenin konuşmalarının ailesi tarafından duyulmayacağı bir düzenin kurulması ve gizlilik sınırlarının hem gençle hem de ebeveynlerle açıkça konuşulması büyük önem taşır.
Terapide asıl iyileştirici olan şey odanın kendisi değil, o odada, hatta ekranın iki ucunda kurulan güvenli ilişkidir.
Online Görüşmenin Avantajları Nelerdir?
Görüntülü seansların sunduğu kolaylıklar, özellikle Türkiye'nin büyük şehirlerinde yaşayanlar ve özel koşulları olan kişiler için belirgin bir fark yaratabilir.
Zaman ve Ulaşım Kolaylığı
İstanbul, Ankara ya da İzmir gibi büyük şehirlerde elli dakikalık bir seans için gidiş geliş iki üç saati bulabiliyor. Online görüşmeler bu yükü ortadan kaldırarak terapinin düzenli sürdürülmesini kolaylaştırır. Terapide süreklilik, ilerlemenin önemli koşullarından biridir.
Coğrafi Erişim
Küçük bir ilçede yaşayan biri, çocuk ve ergenlerle çalışan ya da çift terapisi gibi alanlarda eğitim almış bir uzmana yakın çevrede ulaşamayabilir. Online terapi, bulunduğunuz yerden bağımsız olarak ihtiyacınıza uygun uzmana ulaşmanızı sağlar. Yurt dışında yaşayan ve kendi ana dilinde, kendi kültürel bağlamını bilen biriyle konuşmak isteyenler için de değerli bir imkândır.
Gizlilik ve Rahatlık
Küçük yerleşim yerlerinde "Psikoloğa giderken biri görürse" kaygısı hâlâ yaygındır. Online görüşme, bu çekinceyi azaltabilir. Ayrıca sosyal kaygı yaşayan ya da yeni bir ortama girmekte zorlanan kişiler için ilk adımı atmak online görüşmede daha kolay olabilir.
Özel Yaşam Koşullarına Uyum
Yeni doğum yapmış anneler, yaşlı ya da hasta bir yakınına bakım veren kişiler, hareket kısıtlılığı olanlar, vardiyalı çalışanlar ve sık seyahat edenler için ekran üzerinden yapılan seanslar, desteğe ulaşmanın gerçekçi bir yolu olabilir. 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından başka şehirlere taşınmak zorunda kalan ve yeni bir düzen kurmaya çalışan kişiler için de online görüşmeler, süreklilik sağlamada önemli bir rol oynadı.
Görüntülü Terapinin Sınırları ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Her yöntemin olduğu gibi uzaktan çalışmanın da sınırları vardır. Bunları bilmek, gerçekçi beklentilerle başlamanıza yardımcı olur.
- Kriz ve acil durumlar: Yoğun kendine zarar verme ya da intihar düşüncelerinin olduğu, güvenliğin sağlanmasının öncelikli olduğu durumlarda yüz yüze değerlendirme ve psikiyatri hekimi desteği gerekebilir. Acil durumlarda 112'yi aramanız ya da en yakın acil servise başvurmanız gerekir.
- Bazı ağır ruhsal durumlar: Gerçeklikle bağın zayıfladığı durumlar ya da yoğun madde kullanımı gibi tablolarda görüntülü görüşme tek başına yeterli olmayabilir.
- Mahremiyet sorunları: Evde kendinizi rahatça ifade edebileceğiniz bir alan yoksa, örneğin kalabalık bir ailede yaşıyorsanız ya da konuşmalarınız başkaları tarafından duyulabiliyorsa, bu durum görüşmenin verimini azaltabilir.
- Teknik aksaklıklar: Zayıf internet bağlantısı, görüntü ve ses kopmaları görüşmenin akışını bozabilir. Bu nedenle önceden bir yedek plan konuşmak önemlidir.
- Beden dilinin sınırlı görünmesi: Ekranda yalnızca yüz ve omuzların görünmesi, bazı ipuçlarının kaçırılmasına neden olabilir. Deneyimli terapistler bunu daha fazla soru sorarak ve duyguları sözel olarak ifade etmeyi teşvik ederek telafi eder.
Çocuklarla yapılan çalışmalarda, özellikle küçük yaş gruplarında, oyun terapisi gibi yaklaşımların yüz yüze yürütülmesi çoğu zaman daha uygundur. Bununla birlikte ebeveyn görüşmeleri ve bazı ergen danışmanlığı süreçleri online olarak da sağlıklı biçimde sürdürülebilir.
Online Seansa Nasıl Hazırlanılır? Pratik Öneriler
Görüntülü seanslardan daha fazla verim almak için birkaç basit hazırlık büyük fark yaratır:
- Sessiz ve özel bir alan seçin: Görüşme sırasında kimsenin içeri girmeyeceği, konuşmalarınızın duyulmayacağı bir oda tercih edin. Evde böyle bir alan bulamıyorsanız park hâlindeki bir araba bile bazen işe yarayabilir.
- Kulaklık kullanın: Kulaklık, hem sesin daha net duyulmasını hem de konuşulanların başkaları tarafından duyulmamasını sağlar.
- Teknik kontrolü önceden yapın: İnternet bağlantınızı, kameranızı ve mikrofonunuzu görüşmeden birkaç dakika önce kontrol edin. Cihazınızın şarjlı olduğundan emin olun.
- Bildirimleri kapatın: Telefon ve bilgisayar bildirimleri dikkatinizi dağıtabilir. Seans süresince bunları sessize almanız yararlı olur.
- Seans öncesi ve sonrası için zaman ayırın: Yüz yüze terapide yol, seansa hazırlanmak ve seansı sindirmek için doğal bir ara sağlar. Online görüşmede bu ara kaybolabilir. Seanstan önce birkaç dakika kendinizi toparlamak, sonrasında da hemen bir toplantıya ya da ev işine geçmemek iyi bir fikir olabilir.
- Gündeminizi düşünün: Seans öncesinde konuşmak istediğiniz konuları kısaca not almak, görüşmeyi daha verimli kılar.
- Yedek planı konuşun: Bağlantı koparsa kimin kimi arayacağını, görüşmenin telefonla devam edip etmeyeceğini terapistinizle baştan belirleyin.
Diyelim ki iki çocuklu bir ebeveynsiniz ve evde sessiz bir an bulmak neredeyse imkânsız. Seans saatinizi çocukların okulda ya da uykuda olduğu bir zamana denk getirmek, eşinizle ya da bir yakınınızla bu saat için önceden anlaşmak, size ait elli dakikayı korumanın pratik bir yolu olabilir.
Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?
Online ya da yüz yüze, destek almayı düşünmeniz için aşağıdaki işaretlere dikkat edebilirsiniz:
- Kaygı, üzüntü, öfke ya da gerginlik birkaç haftadır sürüyor ve günlük yaşamınızı zorlaştırıyorsa,
- Uyku düzeniniz, iştahınız ya da enerjiniz belirgin biçimde değiştiyse,
- İlişkilerinizde tekrarlayan çatışmalar ya da kopukluklar yaşıyorsanız,
- Önemli bir yaşam değişikliğinin, örneğin taşınma, göç, ayrılık ya da kaybın ardından uyum sağlamakta zorlanıyorsanız,
- İş ya da okul performansınız düşmüş, odaklanmakta güçlük çekiyorsanız.
Bu belirtiler tek başına bir tanı anlamına gelmez. Ancak bir uzmanla konuşmak, yaşadıklarınızı anlamlandırmanıza ve size uygun destek biçimini belirlemenize yardımcı olabilir. Yoğun belirtiler yaşıyorsanız ya da ilaç tedavisinin gerekip gerekmediğini merak ediyorsanız bir psikiyatri hekimi değerlendirmesi de düşünülebilir.
Terapide Online Görüşme Süreci Nasıl Ele Alınır?
Uzaktan yürütülen süreç, genel hatlarıyla yüz yüze terapiyle aynı aşamalardan geçer. İlk görüşmede terapist başvuru nedeninizi, yaşadığınız güçlüklerin geçmişini ve şu anki yaşam koşullarınızı anlamaya çalışır. Bu görüşmede bu yöntemin sizin için uygun olup olmadığı da birlikte değerlendirilir: Görüşme yapacağınız ortam yeterince özel mi, teknik koşullar uygun mu, acil bir durumda nasıl bir yol izlenecek?
Ardından hedefler belirlenir ve uygun terapi yaklaşımı planlanır. Örneğin kaygı ya da depresyonla ilgili yakınmalarda sıklıkla kullanılan Bilişsel Davranışçı Terapi, ekran paylaşımıyla çalışma kâğıtlarının birlikte incelenmesine, düşünce kayıtlarının dijital olarak tutulmasına ve seanslar arası uygulamaların planlanmasına çok uygundur. Çift terapisi süreçlerinde her iki eşin aynı ekran karşısında oturması ya da gerektiğinde ayrı bağlantılarla katılması mümkündür.
Gizlilik, ekran üzerinden yapılan çalışmada da en temel ilkedir. Görüşmelerin güvenli platformlar üzerinden yapılması, kayıt alınmaması ve kişisel verilerin korunması terapistin sorumlulukları arasındadır. Siz de görüşme bağlantılarını başkalarıyla paylaşmamaya ve ortak kullanılan cihazlarda oturumunuzu kapatmaya özen gösterebilirsiniz.
Bir diğer konu da seans düzenidir. Ekran üzerinden görüşmeler bazen daha "kolay ertelenebilir" gibi algılanabilir; yolda olmadığınız için son dakikada iptal etmek cazip gelebilir. Oysa düzenli seanslar, terapideki ilerlemenin temelidir. Bu nedenle seans saatini takviminizde bir toplantı kadar ciddiye almak ve değişiklik gerektiğinde terapistinizle önceden konuşmak, sürecin sağlıklı ilerlemesine yardımcı olur.
Online görüşmelerin nasıl planlandığını ayrıntılı öğrenmek isterseniz online terapi sayfamıza göz atabilirsiniz. Uzman seçerken nelere dikkat etmeniz gerektiğini ise psikolog nasıl seçilir yazımızda bulabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Online terapi yüz yüze terapi kadar etkili mi?
Araştırmalar, kaygı, depresyon ve stres gibi pek çok yakınmada görüntülü psikoterapinin yüz yüze terapiye benzer sonuçlar verebildiğini göstermektedir. Ancak etkililik kişiye, soruna ve koşullara göre değişir; bu nedenle uygunluk ilk görüşmede birlikte değerlendirilir.
Online görüşmede gizliliğim nasıl korunur?
Terapist, görüşmeleri güvenli bir platform üzerinden yapar, seansları kayıt altına almaz ve paylaştığınız bilgileri meslek etiği çerçevesinde gizli tutar. Sizin de görüşme sırasında başkalarının duyamayacağı bir ortamda bulunmanız gizliliği güçlendirir.
Yurt dışında yaşıyorum, online psikolog ile görüşebilir miyim?
Evet, yurt dışında yaşayan pek çok kişi Türkçe ve kendi kültürel bağlamını bilen bir uzmanla online olarak çalışmayı tercih eder. Saat farkı ve acil durumlarda bulunduğunuz ülkedeki destek kaynakları ilk görüşmede konuşulmalıdır.
Online seanslara başladıktan sonra yüz yüze görüşmeye geçebilir miyim?
Çoğu durumda bu mümkündür. Bazı danışanlar süreci online başlatıp daha sonra yüz yüze devam eder ya da iki yöntemi dönemsel olarak birleştirir; hangi biçimi seçerseniz seçin, ihtiyacınıza uygun bir destek bulmanız mümkündür.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Yaşadığınız güçlükler için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir. Acil bir durumda lütfen 112'yi arayın.
Eda Erkan Alapala
Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.
Eğitimler