Terapide ne konuşacağımı bilmiyorum diyorsanız yalnız değilsiniz. Konusuz seansların ve sessizliğin anlamını, seansa nasıl başlayabileceğinizi okuyun.
Seans gününün sabahı, servis camından dışarıyı izlerken içinizde bir tedirginlik var: "Bu hafta anlatacak hiçbir şey yok." Ya da tam tersi; yol boyunca neyi anlatacağınızı kafanızda prova ediyorsunuz ama terapistin karşısına oturup "Evet, nasılsınız?" sorusunu duyduğunuz an zihniniz bomboş kalıyor. "Terapide ne konuşacağımı bilmiyorum" duygusu, terapiye yeni başlayanlarda da, aylardır devam edenlerde de sık görülür. Kimi danışan bu yüzden seansı iptal etmeyi düşünür, kimi terapistin vaktini boşa harcadığından utanır, kimi de bunun terapinin artık bittiğinin işareti olduğunu sanır. Oysa konusuz gelinen seanslar, çoğu zaman en beklenmedik ve en verimli seanslara dönüşür. Bu yazıda konusuz hissetmenin olası nedenlerini, seanstaki sessizliğin ne anlama geldiğini, bir seansa "hiçbir şey yokken" nasıl başlanabileceğini ve bu durumun hangi koşullarda ayrıca üzerinde durulmayı hak ettiğini anlatıyorum.
"Terapide Ne Konuşacağımı Bilmiyorum" Hissi Neden Olur?
Konusuz hissetmenin tek bir nedeni yoktur. Aynı his, farklı danışanlarda ve farklı dönemlerde bambaşka şeyler anlatabilir.
Hayat gerçekten sakinleşmiştir
Terapide ilerleme kaydettiğiniz bir dönemde kriz anları azalır. Önceden her seansa getirilen acil bir mesele varken, artık hafta olaysız geçmiştir. Bu, terapinin işe yaradığının bir işareti olabilir; ama aynı zamanda yeni bir aşamaya geçildiğini, belki de daha derin ve daha az acil konulara alan açıldığını gösterir.
"Yeterince önemli" bir konu arayışı
Pek çok danışan, terapide yalnızca büyük sorunların konuşulması gerektiğini düşünür. Hafta içinde yaşanan küçük bir kırgınlık, bir sıkıntı anı ya da garip bir rüya "bunu anlatmaya değmez" diye elenir. Sonuçta elde anlatmaya "layık" hiçbir şey kalmaz.
Çok fazla şey vardır
Paradoks gibi görünse de konusuzluk bazen konu bolluğundan doğar. Aklınızda o kadar çok şey vardır ki hangisinden başlayacağınızı bilemez, hiçbirini seçemezsiniz. Zihin bu karmaşa karşısında boşalmayı tercih eder.
Bir konudan kaçınılıyordur
Bazen "hiçbir şey yok" hissi, aslında konuşulması zor bir şeyin üzerini örter. Zihin, yaklaşmak istemediği bir konunun etrafında boşluk yaratır. Geçen seansta açılan ağır bir mesele, terapiste karşı söylenmemiş bir kırgınlık ya da utanç verici bir olay, bu boşluğun arkasında duruyor olabilir.
Duygusal donukluk
Depresif dönemlerde insan çoğu zaman hiçbir şey hissetmediğini, hayatının gri ve tekdüze olduğunu söyler. Bu durumda konusuzluk, ruh hâlinin kendisinin bir yansımasıdır ve başlı başına konuşulmaya değerdir.
Duyguları sözcüklere dökmekte zorlanmak
Bazı insanlar ne hissettiklerini adlandırmakta genel olarak zorlanır. Bir şeyler olup bittiğini sezerler ama bunu anlatacak kelimeleri bulamazlar. Bu durum hakkında daha fazla bilgiyi duygularımı ifade edemiyorum yazısında bulabilirsiniz.
Gençlerde "bilmiyorum" cevabı
Ergenlerle yapılan seanslarda "bilmiyorum" ve "hiç" kelimeleri neredeyse bir klasiktir. "Okul nasıl?" "Bilmiyorum, normal." "Bu hafta ne yaptın?" "Hiç." Bu cevaplar çoğu zaman ilgisizlikten değil, gencin terapiye ailesi tarafından getirilmiş olmasından, kendini anlatmaya henüz alışmamış olmasından ya da yetişkinlerin onu yargılayacağından çekinmesinden kaynaklanır. Bu durumda terapist doğrudan sorular yerine gencin ilgi alanlarından, dinlediği müzikten, oynadığı oyundan ya da LGS ve YKS hazırlığının temposundan söz açabilir. Konusuzluk, gencin kendi diliyle konuşabileceği bir alan bulunduğunda çoğu zaman kendiliğinden çözülür.
Seanstaki Sessizlik Ne Anlama Gelir?
Gündelik sohbetlerde sessizlik genellikle rahatsız edicidir. Birkaç saniyelik bir duraksama bile "bir şey söylemem lazım" baskısı yaratır. Terapide ise sessizliğin bambaşka bir yeri vardır.
Seanstaki sessizlik şunlardan biri olabilir:
- Düşünme alanı: Bir soru ya da yorumdan sonra zihin onu işler. Bu sessizlik, bir şeylerin içeride olgunlaştığını gösterir.
- Duygunun yükselmesi: Bazen konuşmak yerine bir duyguyu hissetmek için zaman gerekir. Sessizlik, o duygunun kendine yer bulmasıdır.
- Takılma ya da donma: Bazen de sessizlik, kişinin ne diyeceğini bilememesinden, bir duvara çarpmasından kaynaklanır.
- Direnç: Konuşulması zor bir konuya yaklaşıldığında sessizlik, bir tür kendini koruma olabilir.
Terapist sessizliği genellikle hemen doldurmaz. Bu, size ilgisiz olduğu ya da sizi sınadığı anlamına gelmez; size düşünme ve hissetme alanı bırakmaya çalışır. Sessizlik uzadığında ve sizin için rahatsız edici hâle geldiğinde terapist çoğu zaman nazikçe devreye girer: "Şu an aklınızdan neler geçiyor?" ya da "Bu sessizlik size nasıl geliyor?" gibi.
Terapide sessizlik boşluk değildir; söylenmemiş olanın odada beklediği, kendine söz aradığı bir andır.
Konusuz Bir Seansa Nasıl Başlanır?
"Terapide ne konuşacağımı bilmiyorum" diye düşündüğünüz bir günde, aşağıdaki kapılardan biri size bir başlangıç noktası sunabilir. Bunların hiçbiri "doğru" konu değildir; yalnızca konuşmayı başlatmanın yollarıdır.
Konusuzluğun kendisini söyleyin
En basit ve çoğu zaman en etkili başlangıç budur: "Bugün ne konuşacağımı bilmiyorum." Bu cümle bir kaçış değil, gerçek bir bilgidir. Terapist bunu merakla karşılar: Bu his ne zaman başladı, sizde nasıl bir duygu uyandırıyor, seansa gelirken neler hissettiniz? Pek çok danışan, bu cümleyi söyledikten birkaç dakika sonra aslında aklında bir şeyler olduğunu fark eder; çünkü "bir şey bulmak zorundayım" baskısı kalktığında zihin daha serbest dolaşmaya başlar.
Şu anki hâlinizden başlayın
Şu anda bedeninizde ne hissediyorsunuz? Yorgun musunuz, gergin misiniz, huzurlu musunuz? Buraya gelirken yolda neler düşündünüz? Bazen seansa nasıl geldiğiniz, haftanın nasıl geçtiğinden daha çok şey anlatır.
Haftanın küçük anlarına bakın
Büyük olaylar yerine küçük anları düşünün: Sizi gülümseten bir şey, canınızı sıkan bir an, aklınızda takılı kalan bir cümle. Diyelim ki biri "Bu hafta olağan geçti, anlatacak bir şey yok" diyor, sonra laf arasında üst kattaki komşunun haftalardır süren tadilatından söz ediyor. Matkap sesine her sabah nasıl öfkelendiğini, ama komşuya bir türlü bir şey söyleyemediğini anlatırken, konu hayatının pek çok alanında "hayır" diyememeye, sınır koyamamaya bağlanıyor. "Olaysız" hafta, seansın en verimli malzemesini sunmuştur.
Kaçındığınız bir konuyu düşünün
Kendinize şunu sorun: "Bugün konuşmak istemediğim bir şey var mı?" Bu soruya verilen cevap, çoğu zaman asıl konuşulması gereken konuyu gösterir. Onu hemen anlatmak zorunda değilsiniz; sadece varlığını söylemek bile bir başlangıçtır.
Terapi ilişkisini konuşun
Terapiye nasıl gittiğinizi, terapistle ilişkinizi, seanslardan neler beklediğinizi konuşmak da bir seansın başlangıcı olabilir. "Son birkaç seanstır sanki bir yerde takıldık gibi geliyor" demek, sürecin gözden geçirilmesine kapı aralar.
Geçmişe ya da geleceğe bakın
Bugünün konusuz olduğu bir günde geçmişten bir anıya, bir çocukluk sahnesine ya da önünüzdeki bir karara bakmak da mümkündür. Bayram yaklaşırken aile ziyaretlerine dair bir tedirginlik, bir yıl dönümü, yaklaşan bir doğum günü gibi.
"Terapide Ne Konuşacağımı Bilmiyorum" Dediğinizde Terapist Ne Yapar?
Bu cümleyi duyduğunda terapistin aklından geçen, "Eyvah, seans boşa gidecek" değildir. Konusuzluk, terapist için de bir bilgi kaynağıdır ve bu anda başvurulabilecek pek çok yol vardır.
Merakla sormak: Terapist önce konusuzluğun kendisini anlamaya çalışır. "Bu boşluk hissi size tanıdık mı? Başka yerlerde de oluyor mu?" gibi sorular, beklenmedik bağlantılar kurabilir. Örneğin toplantılarda, aile sofrasında ya da arkadaş ortamında da "söyleyecek bir şeyim yok" hissini yaşayan biri için bu deneyim, kendini ifade etmekle ilgili daha geniş bir temaya işaret edebilir.
Hedeflere dönmek: Terapist, başlangıçta birlikte belirlenen hedefleri hatırlatabilir: "Uyku düzeninizle ilgili ne durumdasınız?" ya da "Annenizle telefon görüşmeleri nasıl gidiyor?" Bu küçük kontroller, unutulmuş ama hâlâ önemli konuları yeniden gündeme getirir.
Yapı sunmak: Bilişsel davranışçı terapide seansların başında kısa bir duygu durumu değerlendirmesi ve gündem belirleme yaygındır. Konusuz hissedilen günlerde bu yapı, bir tutamak işlevi görür: "Bu haftayı sıfırdan ona kadar puanlasanız kaç verirdiniz? Neden o sayı, neden bir eksiği değil?"
Düşünceyi incelemek: "Anlatacak bir şeyim yok" cümlesinin arkasında çoğu zaman bir inanç vardır: "Benim sorunlarım önemsiz", "Terapistin vaktini almamalıyım" ya da "Sadece büyük şeyler anlatılmaya değer." Terapist bu düşünceleri birlikte incelemenizi önerebilir. Şema terapi açısından bakıldığında, kendi ihtiyaçlarını hep geri plana atmayı öğrenmiş biri için "konusuzluk", aslında kendine yer açamamanın seanstaki yansıması olabilir.
Şimdi ve buraya odaklanmak: Terapist bazen dikkatinizi seans anına çeker: "Şu an burada benimle otururken neler hissediyorsunuz?" Bu soru, geçmiş haftanın olaylarından bağımsız olarak, o an odada canlı olan bir şeyi görünür kılar.
Seanslar Arasında Hazırlık Yapmak İşe Yarar mı?
Bazı danışanlar için seanslar arasında küçük bir hazırlık, konusuzluk kaygısını belirgin biçimde azaltır. Ama hazırlık bir zorunluluk ya da sınav çalışması gibi düşünülmemelidir.
İşe yarayabilecek bazı yöntemler:
- Telefonda kısa notlar: Hafta içinde aklınıza gelen bir düşünceyi, bir duyguyu ya da bir soruyu not edin. Seansa geldiğinizde bu notlara göz atmak, zihninizi canlandırır.
- Seans öncesi beş dakika: Seansa girmeden önce birkaç dakika sessizce oturup "Bu hafta beni en çok ne meşgul etti?" diye sorun.
- Bir duygu günlüğü: Her akşam günün en belirgin duygusunu tek kelimeyle yazmak, hafta sonunda ilginç bir tablo ortaya çıkarabilir.
- Hazırlıksız gelmeye izin verin: Bazı haftalar hiçbir hazırlık yapmadan gelmek de değerlidir. Seansın kendiliğinden gelişmesine alan tanımak, beklenmedik konuları yüzeye çıkarabilir.
Şunu da hatırlatmak gerekir: Aşırı hazırlık da bir tür kontrol çabası olabilir. Her seansa ayrıntılı bir listeyle gelip listeyi tamamlamaya odaklanmak, seansta kendiliğinden ortaya çıkabilecek duygulara yer bırakmayabilir. Seanslarda genellikle nelerin konuşulduğunu merak ediyorsanız terapide ne konuşulur yazısına da göz atabilirsiniz.
Online Seanslarda Konusuzluk
Online seanslar, konusuzluk deneyimini farklı biçimlerde etkileyebilir. Evden bağlanırken seansa geçiş süresi yok denecek kadar kısadır: Bir dakika önce bulaşık yıkıyor ya da iş e-postası yazıyorsunuzdur, bir dakika sonra ekranın karşısında terapistinizle konuşuyorsunuzdur. Bu ani geçiş, zihnin seansa hazırlanmasını zorlaştırabilir ve "ne konuşacağım" boşluğunu artırabilir.
Bunun için online seanstan önce kendinize küçük bir geçiş ritüeli oluşturabilirsiniz: Seanstan on dakika önce telefonu kenara koymak, bir bardak su ya da çay hazırlamak, sessiz bir köşeye geçmek, birkaç derin nefes almak. Bu küçük hazırlık, yol boyunca düşünmenin yerini tutar. Online terapi sürecinde seansın başında birkaç dakikayı bu geçişe ayırmak, konuşmanın daha doğal akmasına yardım eder.
Konusuzluk Ne Zaman Ayrıca Ele Alınmalı?
Ara sıra konusuz hissetmek terapinin doğal bir parçasıdır. Ama bazı durumlarda bu his, sürecin ayrıca gözden geçirilmesini gerektirebilir:
- Haftalardır her seansa "anlatacak bir şey yok" hissiyle geliyorsanız.
- Seanslar boyunca hep yüzeysel konular konuşuluyor ve bir yere varılmıyormuş gibi hissediyorsanız.
- Konusuzluğa eşlik eden bir isteksizlik, terapiye gitmeme isteği ya da sık iptal etme eğilimi varsa.
- Terapiste karşı söyleyemediğiniz bir duygu, bir kırgınlık ya da hayal kırıklığı olduğunu seziyorsanız.
Bu durumlar birkaç farklı şeye işaret edebilir. Belki terapi hedeflerine büyük ölçüde ulaşmış ve sonlandırmayı konuşma zamanı gelmiştir. Belki de değişime karşı bir direnç devreye girmiştir; bu dinamik hakkında terapiye direnç yazısında daha ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz. Ya da terapinin yönünün, yönteminin ya da hedeflerinin yeniden ele alınması gerekiyordur.
Her durumda yapılacak ilk şey, bunu terapistinizle açıkça konuşmaktır. "Son zamanlarda seanslarda ne konuşacağımı bilemiyorum ve bunun ne anlama geldiğini merak ediyorum" demek, sürecin birlikte değerlendirilmesini başlatır.
Sıkça Sorulan Sorular
Sessizlikte terapist neden konuşmuyor?
Terapist sessizliği bilinçli olarak bekleyebilir; amacı size düşünme ve hissetme alanı bırakmaktır. Bu sessizlik size rahatsız edici geliyorsa bunu söylemeniz yeterlidir. Terapist, sizin ihtiyacınıza göre daha fazla soru sorabilir ya da daha yönlendirici bir tutum alabilir.
Konusuz geldiğimde seansı iptal etmeli miyim?
Genellikle hayır. Konusuz gelinen seanslar, çoğu zaman beklenmedik ve değerli konuların açıldığı seanslar olur. "Bugün ne konuşacağımı bilmiyorum" diyerek başlamak tamamen meşru bir başlangıçtır.
Her seansa liste hazırlamalı mıyım?
Zorunlu değil. Kısa notlar bazı danışanlara iyi gelir; ama her seansı önceden planlamak, seansta kendiliğinden ortaya çıkabilecek duygulara alan bırakmayabilir. Hazırlık ile kendiliğindenlik arasında size uyan dengeyi bulmak önemlidir.
Konusuz seanslar terapinin bittiğini mi gösterir?
Her zaman değil. Bazen hedeflere ulaşıldığını ve sonlandırmayı konuşma zamanının geldiğini gösterebilir; bazen de bir konudan kaçınıldığını ya da terapinin yeni bir aşamaya geçtiğini. Bu konuyu terapistinizle birlikte değerlendirmek, hangisinin geçerli olduğunu anlamanıza yardım eder.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Yaşadığınız güçlükler için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir. Acil bir durumda lütfen 112'yi arayın.
Eda Erkan Alapala
Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.
Eğitimler
