Türk Topluluğu: Gurbette Destek mi, Baskı mı?

Yurt dışındaki Türk topluluğu neden hem güç hem baskı kaynağı olabilir? Elalem kaygısı, izolasyon ve sağlıklı mesafe kurmak için psikolojik öneriler.

Yurt dışında yaşayan pek çok kişi için Türk topluluğu bir can simididir. Yeni geldiğinizde ev bulmanıza yardım eden, Türkçe konuşabildiğiniz, bayramda sofrasına davet edildiğiniz, cenazede yanınızda duran insanlar çoğu zaman bu topluluğun içinden çıkar. Ama aynı topluluk bazen ağır bir yük de olabilir: Her davranışınızın konuşulduğu, kararlarınızın "elalem ne der" süzgecinden geçtiği, farklı olanın dışlanabildiği bir ortam. Bazı kişiler bu yüzden topluluktan tamamen uzaklaşır ve bu kez de derin bir yalnızlıkla karşılaşır. Bu yazıda Türk topluluğunun ruh sağlığı açısından hem koruyucu hem zorlayıcı yanlarını, izolasyonun işaretlerini ve kendiniz için sağlıklı bir denge kurmanın yollarını ele alıyoruz. Amacımız herhangi bir topluluğu, derneği ya da grubu eleştirmek değil; bu ilişkinin psikolojik yanlarını anlamaktır.

Türk Topluluğu Gurbette Ne Anlama Gelir?

Göç eden insanlar yeni bir ülkede çoğu zaman kendi dilini, kültürünü ve deneyimlerini paylaşan insanlarla bir araya gelir. Bu, dünyanın her yerinde görülen doğal bir eğilimdir. Türk toplulukları da dernekler, ibadethaneler, kültür merkezleri, spor kulüpleri, esnaf çevreleri, öğrenci toplulukları, çevrim içi gruplar ve akrabalık ağları gibi pek çok farklı biçimde örgütlenir.

Topluluğun sağladığı destekler oldukça değerlidir:

• Pratik yardım: Ev bulma, iş bulma, resmi işlemlerde yol gösterme, tercüme
• Duygusal destek: Anlaşılmak, kültürel bağlamı açıklamak zorunda kalmamak, dertleşmek
• Kimlik ve süreklilik: Bayramlar, düğünler, gelenekler aracılığıyla köklerle bağın sürmesi
• Çocuklar için kültürel çevre: Türkçe konuşma fırsatı, kültürel etkinlikler, aile dostları
• Kriz anlarında dayanışma: Hastalık, kayıp, cenaze ve maddi zorluk dönemlerinde yanında olmak

Öte yandan Türk topluluğu tek tip değildir. Farklı bölgelerden, farklı göç dönemlerinden, farklı dünya görüşlerinden ve yaşam tarzlarından insanlar bir arada bulunur. Kişinin topluluktaki deneyimi, kendisinin bu çeşitlilik içinde nerede durduğuna göre çok farklı olabilir.

Destekten Baskıya: Türk Topluluğunda Zorlanmanın İşaretleri

Topluluk bazen kişinin üzerinde görünmez bir baskı oluşturabilir. Bu baskı her zaman açık bir eleştiri biçiminde değil, çoğu zaman kişinin kendi içinde taşıdığı bir kaygı olarak yaşanır. Aşağıdaki işaretler topluluk ilişkisinin size yük olmaya başladığını düşündürebilir:

• Önemli kararlarınızı (evlilik, boşanma, meslek, giyim, çocuk yetiştirme) önce "başkaları ne der" diye düşünerek vermek
• Topluluk etkinliklerinden sonra rahatlamak yerine yorgun, gergin ya da kırgın hissetmek
• Hayatınızın bazı yönlerini topluluktaki insanlardan saklamak
• Dedikodu konusu olmaktan korkmak ya da daha önce olmuş olmak
• Yardım isterseniz herkesin öğreneceğinden çekinerek yardım istememek
• Ruhsal bir sıkıntınızı "damgalanırım" korkusuyla kimseyle paylaşmamak
• Topluluğa katılmak istememek ama katılmazsanız dışlanacağınızdan korkmak
• Çocuklarınızın davranışlarının topluluk içindeki itibarınızı belirleyeceğini düşünmek

Bu işaretler, topluluğun kötü olduğu anlamına gelmez. Daha çok, sizin bu ilişkide sınırlarınızın ve ihtiyaçlarınızın yeterince gözetilmediğini gösterebilir. Damgalanma konusunu gurbette damgalanma yazısında ayrıca ele aldık.

Neden Bu Kadar Güçlü Etkiler? Kültürel ve Psikolojik Bağlam

"Elalem ne der?" kaygısı. Türk kültüründe aile ve topluluk itibarı önemli bir değerdir. Gurbette topluluk küçüldükçe ve insanlar birbirini daha yakından tanıdıkça bu kaygı güçlenebilir. Bir kişinin yaptığı bir şey, bütün ailesinin adıyla anılabilir.

Azınlık olmanın getirdiği sıkılaşma. Kendini yaşadığı toplumda azınlık olarak hisseden gruplar, kimliklerini korumak için iç kuralları daha sıkı tutma eğiliminde olabilir. Bu, kimliği koruma çabasının anlaşılır bir sonucudur; ancak bireyler için esneklik alanını daraltabilir.

Zamanda donmuş normlar. Bazı topluluklarda normlar, göçün başladığı yılların Türkiye'sine göre şekillenmiş olabilir. Türkiye'de değişen pek çok şey, gurbetteki toplulukta daha yavaş değişebilir.

Bağımlılık ilişkisi. Dil engeli olan, işini ya da konutunu topluluk aracılığıyla bulmuş kişiler için topluluktan uzaklaşmak, pratik açıdan da riskli görünebilir. Bu durum kişinin sınır koymasını zorlaştırır.

Aidiyet ihtiyacı. İnsan, ait olma ihtiyacı duyan bir varlıktır. Topluluk tarafından dışlanma korkusu, bu temel ihtiyacı tehdit ettiği için çok güçlü hissedilir.

Sağlıklı bir topluluk ilişkisi, size ait olduğunuzu hissettirirken kendiniz olmanıza da alan bırakır.

İzolasyonun öbür yüzü: Topluluktan tamamen kopmak

Bazı kişiler topluluk baskısından bunaldıkları için, kötü bir deneyim yaşadıkları için ya da kendi yaşam tarzlarının kabul görmeyeceğini düşündükleri için Türk topluluğundan tamamen uzaklaşır. Bu karar bazen rahatlatıcı olabilir. Ancak zamanla başka zorluklar ortaya çıkabilir:

• Bayramlarda, özel günlerde ve kayıp dönemlerinde derin bir yalnızlık
• Anadilde konuşabileceği, kültürel bağlamı paylaşan kimsenin olmaması
• Çocukların Türkçe ve Türk kültürüyle bağının zayıflaması
• Kriz anlarında pratik destek bulamamak
• "Ne Türklerle ne de burada yaşayanlarla tam bağ kurabildim" duygusu

İzolasyon, özellikle dil engeli de olan kişilerde, yaşlılarda, eşini takip ederek gelenlerde ve yeni annelerde daha ağır hissedilebilir. Burada amaç kişiyi topluluğa geri dönmeye zorlamak değil, hayatında destek veren başka bağların da olup olmadığını gözden geçirmektir.

Bazen kopuş tek bir kötü deneyimin genellenmesiyle gerçekleşir. Bir dernekte, bir düğünde ya da bir sosyal medya grubunda kırıcı bir tepkiyle karşılaşan kişi, "Türkler hep böyle" sonucuna varabilir. Bu genelleme kişiyi korumaya çalışır, ama aynı zamanda ona iyi gelebilecek başka insanlarla karşılaşma ihtimalini de ortadan kaldırabilir. Bir çevrenin size uymaması, bütün topluluğun size kapalı olduğu anlamına gelmez.

Aileye ve Çocuklara Etkisi

Topluluk ilişkisi aile içi dinamikleri de doğrudan etkiler.

Ebeveynlik kararlarında. Bazı ebeveynler çocukları için kararlar verirken, çocuğun ihtiyacından çok topluluğun beklentisini ön planda tutabilir. Örneğin bir gencin okul gezisine, spor faaliyetine ya da arkadaşlık ilişkilerine izin verilip verilmeyeceği "başkaları ne düşünür" sorusuna göre belirlenebilir. Bu durum genç ile ebeveyn arasında çatışmalara yol açabilir.

Evlilikte. Eşlerden biri topluluğa çok bağlıyken diğeri daha mesafeli olabilir. Bu fark; hafta sonlarının nasıl geçirileceği, misafirlik, düğünler, aile içi sırların ne kadarının paylaşılacağı gibi konularda gerginlik yaratabilir. Evlilikte yaşanan sorunlar, topluluk içinde konuşulma kaygısı nedeniyle uzun süre gizli tutulabilir ve yardım almak ertelenebilir.

Boşanma ve ayrılık süreçlerinde. Boşanmak isteyen kişiler, özellikle kadınlar, bazı çevrelerde yoğun sosyal baskıyla karşılaşabilir. Bu baskı kişinin kararını vermesini ve sonrasında yeni bir hayat kurmasını zorlaştırabilir.

Diyelim ki otuz beş yaşında bir kadın, evliliğinde uzun süredir mutsuz. Eşiyle konuşmaları sonuçsuz kalıyor. Bir terapistten destek almak istiyor ama topluluktaki tanıdıkların duyacağından korkuyor. Annesine açıldığında "Bunları dışarıya anlatma, herkes duyar" cevabını alıyor. Kadın hem evliliğinde hem de topluluğunda yalnız kalmış hissediyor. Bu örnekte topluluğun kendisi değil, mahremiyet kaygısı kişiyi yardımdan uzak tutuyor. Gurbette aile baskısıyla ilgili daha fazla bilgi için gurbette aile baskısı yazısına bakabilirsiniz.

Sağlıklı Bir Denge Kurmak İçin Yapabilecekleriniz

1. Topluluktaki ilişkilerinizi haritalayın. Bir kâğıda topluluk içindeki ilişkilerinizi yazın. Kimler size iyi geliyor, kimlerle görüştükten sonra yorgun hissediyorsunuz? Topluluk tek bir bütün değildir; içinde size iyi gelen insanları seçebilirsiniz.

2. Destek ile baskıyı ayırt edin. Bir yardım teklifi ya da bir öneri, size seçim hakkı tanıyorsa destektir. Sizi suçluluk, utanç ya da dışlanma tehdidiyle bir şey yapmaya zorluyorsa baskıdır. Bu ayrımı fark etmek, nasıl tepki vereceğinizi belirlemenize yardımcı olur.

3. Nazik ama net sınırlar koyun. "Bu konuyu konuşmak istemiyorum", "Bu benim ailemle ilgili bir karar" gibi cümleler kaba değil, sağlıklı sınırlardır. Sınır koymayı önce küçük konularda denemek, cesaretinizi artırabilir.

4. Mahremiyetinizi koruyun. Kişisel konularınızı kimlerle paylaşacağınızı bilinçli olarak seçin. Herkese her şeyi anlatmak zorunda değilsiniz; aynı şekilde güvendiğiniz birkaç kişiyle derin bağlar kurmak da önemlidir.

5. Destek ağınızı çeşitlendirin. Türk topluluğunun yanında iş arkadaşları, komşular, farklı kökenlerden arkadaşlar, ilgi alanınıza göre katıldığınız gruplar gibi başka bağlar da kurun. Tek bir çevreye bağımlı olmamak, hem baskıyı azaltır hem de izolasyonu önler.

6. "Elalem" düşüncelerini sorgulayın. "Herkes benim hakkımda konuşacak" düşüncesi geldiğinde kendinize sorun: Gerçekten herkes mi? Konuşsalar bile bu benim hayatımı ne ölçüde etkiler? Bu insanların görüşü benim değerlerimden daha mı önemli? Bu soruları yazılı olarak yanıtlamak, kaygının abarttığı yerleri görmenizi kolaylaştırır. Çoğu zaman konuşulmaktan korktuğumuz konuların birkaç gün içinde unutulduğunu, asıl yükü kendi zihnimizde taşıdığımızı fark ederiz.

7. Topluluğa kendi biçiminizde katılın. Topluluktan tamamen uzaklaşmak ya da tamamen içine girmek dışında seçenekler de vardır. Yalnızca bayram etkinliklerine katılmak, belirli bir derneğin kültürel faaliyetlerinde yer almak ya da yalnızca birkaç aileyle yakın ilişki sürdürmek de mümkündür.

8. Benzer düşünen insanları arayın. Topluluk içinde sizin gibi düşünen, benzer zorlukları yaşayan başka insanlar da olabilir. Onlarla bağ kurmak, kendinizi daha az yalnız hissetmenizi sağlar.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Aşağıdaki durumlarda profesyonel destek almak faydalı olabilir:

• Topluluk baskısı nedeniyle önemli kararlarınızı veremiyor ve bundan dolayı yoğun kaygı yaşıyorsanız
• Dedikodu, dışlanma ya da baskı sonrasında uzun süren üzüntü, öfke ya da utanç hissediyorsanız
• Topluluktan uzaklaştıktan sonra derin bir yalnızlık ve çökkünlük yaşıyorsanız
• Evliliğiniz ya da aile ilişkileriniz topluluk kaynaklı çatışmalar yüzünden zorlanıyorsa
• Ruhsal sıkıntılarınızı damgalanma korkusuyla uzun süredir kimseyle paylaşamıyorsanız

Aile ya da çevre tarafından tehdit, şiddet ya da zorlamaya maruz kalıyorsanız güvenliğiniz önceliklidir. Kriz durumlarında ve kendinize zarar verme düşünceleri olduğunda bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın: AB ülkelerinde 112, ABD ve Kanada'da 911, İngiltere'de 999 veya 112, Avustralya'da 000. Online terapi acil müdahale hizmeti değildir; ağır risk durumlarında yerel acil servisler ve yerel destek hizmetleri gereklidir.

Anadilde Online Terapide Nasıl Çalışılır?

Topluluk baskısı yaşayan kişiler için en büyük engellerden biri mahremiyet kaygısıdır: "Biri duyarsa ne olur?" Online görüşmeler, kişinin kendi evinden, topluluk içinde görülme kaygısı olmadan destek almasına olanak tanıyabilir. Psikoterapide gizlilik temel bir ilkedir; görüşmelerde konuşulanlar, yasal zorunluluklar ve ciddi güvenlik riskleri dışında üçüncü kişilerle paylaşılmaz. Anadilde çalışmak ise "elalem", "ayıp", "itibar" gibi kavramların duygusal yükünü açıklamak zorunda kalmadan anlaşılmayı kolaylaştırabilir. Ayrıntılı bilgi için yurt dışındaki Türkler sayfasına bakabilirsiniz.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) temelli bir çalışmada şu alanlar ele alınabilir:

• Onay ihtiyacı: "Herkes beni onaylamalı" gibi temel inançların fark edilmesi ve esnetilmesi
• Utanç ve suçlulukla çalışma: Bu duyguların kaynağını anlamak ve onlarla daha şefkatli bir ilişki kurmak
• Sınır koyma becerileri: Zor konuşmaların rol oyunlarıyla prova edilmesi
• Sosyal destek ağı: Kişinin hayatında destek veren ilişkileri güçlendirmek ve çeşitlendirmek
• Değerlere dayalı karar verme: Kararları başkalarının beklentisi yerine kişinin kendi değerleri doğrultusunda vermek

Online görüşmeler için evde kimsenin duymayacağı bir oda ve kulaklık mahremiyet açısından önemlidir. Saat farkına uygun bir zaman belirlenebilir; ödeme online yapılabilir. Sigorta geri ödemesi için yaşadığınız ülkedeki şartları kontrol etmeniz gerekir. Görüşmelerin işleyişi hakkında online terapi sayfasında bilgi bulabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Türk topluluğundan uzaklaşmak yanlış mı?

Hayır, kendiniz için sağlıklı olanı seçme hakkınız var. Ancak tamamen kopmak yerine size iyi gelen birkaç bağı korumak ve başka destek kaynakları kurmak, yalnızlık riskini azaltabilir. Önemli olan sizin ihtiyaçlarınıza uygun bir denge bulmaktır.

Terapiye gittiğimi topluluktan biri öğrenir mi?

Psikoterapide gizlilik temel bir ilkedir. Görüşmede konuşulanlar, yasal zorunluluklar ve ciddi güvenlik riskleri dışında üçüncü kişilerle paylaşılmaz. Online görüşmeler, kişinin kendi evinden ve kimseyle karşılaşmadan destek almasına da olanak tanır.

Dedikodu yüzünden çok kırıldım, nasıl toparlanabilirim?

Önce duygularınızı ciddiye alın; kırılmanız anlaşılır bir tepkidir. Güvendiğiniz birkaç kişiyle konuşmak, olayı farklı açılardan değerlendirmek ve kendinize yönelik suçlayıcı düşünceleri fark etmek yardımcı olabilir. Etkiler uzun sürüyorsa profesyonel destek düşünebilirsiniz.

Çocuklarımın Türk kültürünü öğrenmesi için topluluğa ihtiyacım var ama baskı da hissediyorum. Ne yapmalıyım?

Topluluğun çocuklarınız için sunduğu kültürel fırsatlardan yararlanırken, aile kararlarınızı kendi değerlerinize göre vermeniz mümkündür. Kültürel etkinliklere katılmak ile topluluğun her beklentisine uymak aynı şey değildir. Bu dengeyi eşinizle birlikte konuşmak işinizi kolaylaştırır.

• #Türk topluluğu
• #izolasyon
• #elalem ne der
• #sosyal destek
• #gurbet

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler