Yurt Dışında Büyüyen Gençlerde Kimlik Karmaşası: Ne Türk, Ne Yabancı

Ergen kimlik arayışı yurt dışında nasıl yaşanır? İki kültür arasında büyüyen gençlerde kimlik karmaşasının işaretleri ve ailelerin destek yolları.

"Türkiye'ye gidince bana Almancı diyorlar, burada da yabancı. Ben neyim o zaman?" Yurt dışında büyüyen pek çok gencin bir noktada kurduğu bu cümle, ergenliğin en temel sorusunu taşır: Ben kimim? Ergenlik, her gencin kimliğini aradığı, ailesinden ayrışmaya ve kendi değerlerini oluşturmaya çalıştığı bir dönemdir. İki kültür arasında büyüyen gençler için bu arayış biraz daha karmaşık olabilir; çünkü evdeki dünya ile okuldaki dünya, ailenin değerleri ile arkadaş çevresinin değerleri her zaman aynı yöne bakmaz. Bu yazıda ergen kimlik gelişimini yurt dışı bağlamında ele alıyor; kimlik karmaşasının işaretlerini, nedenlerini ve ailelerin bu süreçte gençlerine nasıl eşlik edebileceğini anlatıyoruz. Ergen kimlik yurt dışı deneyimi çoğu zaman bir sorun değil, bir zenginliğin sancılı doğumu olarak da görülebilir.

Ergen Kimlik Arayışı Nedir? Yurt Dışında Nasıl Yaşanır?

Ergenlik, çocukluktan yetişkinliğe geçişte bedensel, duygusal ve sosyal değişimlerin yoğun yaşandığı bir dönemdir. Bu dönemde genç, "Ben kimim, neye inanıyorum, nereye aitim, ne olmak istiyorum?" sorularıyla uğraşır. Farklı kimlikler dener, bazen ailesinin değerlerini sorgular, bazen arkadaşlarına benzemek için büyük çaba harcar. Bu deneme yanılma süreci, sağlıklı bir kimliğin oluşması için gereklidir.

Yurt dışında büyüyen Türk gençleri için kimlik arayışı birden fazla katmanda yaşanır:

• Kültürel kimlik: Türk, yaşadığı ülkenin vatandaşı, ikisi birden ya da hiçbiri mi?
• Dil kimliği: Hangi dilde düşünüyor, hangi dilde rüya görüyor, hangi dilde kendini daha rahat ifade ediyor?
• Dini ve değer kimliği: Ailenin dini ve kültürel değerleri ile okul ve arkadaş çevresinin değerleri arasında nasıl bir denge kuruyor?
• Sosyal kimlik: Hangi arkadaş grubuna ait? Türk arkadaşları mı, yerel arkadaşları mı, yoksa farklı göçmen gruplarından arkadaşlar mı?

Bu soruların tek bir doğru cevabı yoktur. Pek çok genç zamanla "Ben hem buralıyım hem oralı" diyebileceği, iki kültürü bir arada taşıyan bir kimlik geliştirir. Ancak bu yolculuk bazen zorlu geçebilir. Bu konuyu yetişkinler açısından iki kültür arasında kimlik yazımızda da ele alıyoruz.

Kimlik Karmaşasının Belirtileri ve İşaretleri

Kimlik arayışı ergenliğin doğal bir parçasıdır. Ancak bazı işaretler, gencin bu süreçte zorlandığını gösterebilir:

• Türk kimliğini tamamen reddetmek; Türkçe konuşmayı, aile etkinliklerine katılmayı ya da Türkiye ziyaretlerini kesinlikle istememek.
• Ya da tam tersine, yaşadığı ülkenin kültürünü tamamen reddetmek, okul ve yerel arkadaşlardan uzaklaşmak.
• "Hiçbir yere ait değilim" ya da "Kimse beni anlamıyor" gibi düşünceleri sık dile getirmek.
• Aileyle sürekli ve yoğun çatışmalar; özellikle kıyafet, arkadaş seçimi, gece dışarı çıkma ve flört gibi konularda.
• Aileden gizli bir "ikinci hayat" yaşamak; evde başka, dışarıda başka biri olmak.
• Okul başarısında düşüş, okula gitmek istememe.
• İçe kapanma, uzun süreli mutsuzluk, öfke patlamaları.
• Ayrımcılığa uğradığını anlatması ya da bu deneyimleri hiç anlatmaması ama değişen davranışlarıyla belli etmesi.
• Riskli davranışlarda artış: madde kullanımı, tehlikeli arkadaş grupları, internette aşırı zaman geçirme.

Diyelim ki Hollanda'da doğup büyüyen on beş yaşında bir genç, son aylarda evde neredeyse hiç Türkçe konuşmuyor. Bayram ziyaretlerine gelmek istemiyor, Türkiye'deki kuzenleriyle görüntülü görüşmelerden kaçıyor. Annesi bunu "Kökünü unutuyor" diye yorumlayıp üzülüyor. Oysa bir akşam genç, okulda bir arkadaşının adıyla alay ettiğini ve o günden beri "farklı" görünmekten utandığını anlatıyor. Dışarıdan bakıldığında Türk kimliğini reddetmek gibi görünen davranış, aslında kendini korumaya yönelik bir çabadır. Bu örnek, gencin davranışının ardındaki duyguyu anlamanın ne kadar önemli olduğunu gösterir.

Bu işaretler tek başına bir tanı anlamına gelmez. Ancak gencinizin içinde bulunduğu çatışmayı sözcüklerle ifade edemediğini ve desteğe ihtiyaç duyabileceğini gösterebilir.

Ergen Kimlik Karmaşası Yurt Dışında Neden Olur?

İki Farklı Değer Sistemi Arasında Kalmak

Pek çok Türk ailede aile bağları, büyüklere saygı, toplumsal görünüş ve "elalem ne der" kaygısı önemli bir yer tutar. Yaşanılan ülkede ise bireysellik, bağımsızlık ve kendi kararlarını erken yaşta verme teşvik edilebilir. Genç, okulda "kendi fikrini söyle" mesajını alırken evde "büyüklere karşılık verme" mesajını alabilir. Bu iki mesaj arasında sıkışmak, gencin kendini bölünmüş hissetmesine yol açabilir.

"Ne Burada Ne Orada" Deneyimi

Yurt dışında büyüyen gençler, yaşadıkları ülkede "yabancı" olarak görülürken Türkiye'ye gittiklerinde de aksanları, davranışları ya da Türkçeleri nedeniyle "Almancı", "gurbetçi" gibi etiketlerle karşılaşabilir. İki tarafta da tam olarak kabul görmemek, aidiyet duygusunu zedeleyebilir.

Ayrımcılık ve Ön Yargılar

İsim, görünüş, din ya da kökene dayalı ön yargılar, gencin kendine bakışını etkileyebilir. Bazı gençler bu deneyimler karşısında Türk kimliğine daha sıkı sarılırken, bazıları bu kimlikten uzaklaşmaya çalışabilir. Her iki tepki de kendini korumaya yönelik anlaşılır stratejilerdir.

Ebeveynlerin Kendi Göç Hikâyesi

Ebeveynler kendi göç deneyimlerini, kayıplarını ve özlemlerini çocuklarına farkında olmadan aktarabilir. "Biz buraya sizin için geldik" cümlesi, gence görünmez bir borç yükleyebilir. Bazı ebeveynler ise çocuklarının Türk kültüründen uzaklaşmasından korktukları için kuralları daha da sıkılaştırır. Bu durum, ergenin bağımsızlık ihtiyacıyla çatışarak gerginliği artırabilir.

Dil ve Duygusal Yakınlık

Gencin baskın dili yaşadığı ülkenin dili, ebeveynin baskın dili ise Türkçe olduğunda, derin duygusal konuşmalar zorlaşabilir. Genç duygularını ebeveyninin tam anlamadığı bir dilde düşünürken, ebeveyn de gencinin iç dünyasına ulaşmakta zorlanabilir.

Sosyal Medya ve Kimlik Baskısı

Sosyal medya, gençlere farklı kimlikleri deneme alanı sunarken, aynı zamanda karşılaştırma, dışlanma ve kutuplaşma da getirebilir. Hem Türkiye'deki hem de yaşadığı ülkedeki tartışmalara maruz kalan genç, bu iki dünya arasında daha da sıkışmış hissedebilir.

Kimlik bir seçim değil, bir yapbozdur; gencin işi parçalardan birini atmak değil, hepsine yer açabileceği bir resim bulmaktır.

Kimlik Arayışının Aileye ve İlişkilere Etkisi

Kimlik arayışındaki ergen ile ebeveyn arasındaki çatışmalar, ailenin en çok zorlandığı dönemlerden biri olabilir. Ebeveyn, çocuğunu "kaybetme" korkusu yaşarken; genç, anlaşılmama ve kontrol edilme duygusu yaşayabilir. Bu karşılıklı korkular, iletişimin kopmasına yol açabilir.

Kardeşler arasında da farklılıklar görülebilir. Bir kardeş Türk kimliğine daha yakın dururken, diğeri yaşadığı ülkenin kültürüne daha yakın hissedebilir. Bu durum aile içinde "iyi evlat - kötü evlat" ayrımlarına neden olmamalıdır.

Türkiye'deki geniş ailenin tutumu da önemli bir etkendir. Dedeler, nineler, amcalar ve teyzeler gencin değişimini eleştirdiğinde, ebeveyn iki tarafın arasında kalabilir. Gence "Senin buradaki hayatını anlamaya çalışıyorum" mesajı vermek, aile içi gerginlikleri azaltmada etkili olabilir. Ergen-ebeveyn çatışmaları hakkında daha fazla bilgi için gurbette ergen-ebeveyn çatışması yazımızı okuyabilirsiniz.

Ailelerin Yapabilecekleri: Somut Adımlar

Merakla Dinleyin, Yargılamadan Sorun

"Okulda kendini nasıl hissediyorsun?", "Türk olmak senin için ne anlama geliyor?", "Arkadaşların arasında kendini nerede görüyorsun?" gibi açık uçlu sorular sorun. Cevabı düzeltmeye çalışmadan dinleyin. Gencinizin bakış açısını anlamak, onunla aynı fikirde olmak zorunda olduğunuz anlamına gelmez.

"Ya O Ya Bu" Yerine "Hem O Hem Bu"

Gencinize iki kültürden birini seçmek zorunda olmadığını hissettirin. Hem Türk kültürüne ait değerleri hem de yaşadığı ülkenin olumlu yönlerini birlikte kucaklayabileceği bir alan açın. "Hem buralı hem oralı olabilirsin" mesajı, gencin kimliğini bölmek yerine birleştirmesine yardım eder.

Kuralları Birlikte Konuşun

Ergenlik döneminde kurallar tamamen ortadan kalkmaz, ama gencin görüşünü almak önemlidir. Örneğin dışarı çıkma saatleri, sosyal medya kullanımı ya da arkadaş ziyaretleri konusunda birlikte bir orta yol bulmaya çalışın. Gencin söz hakkı olan kurallara uyması daha kolaydır.

Kendi Göç Hikâyenizi Paylaşın

Neden göç ettiğinizi, neler kaybettiğinizi ve neler kazandığınızı anlatın. Bu, gencinizin aile tarihini anlamasına ve kendi kimliğini bu hikâyenin içinde konumlandırmasına yardımcı olabilir. Ancak bu hikâyeyi "Senin için fedakârlık yaptık" baskısına dönüştürmemeye dikkat edin.

Türkiye ile Bağı Zorlamadan Sürdürün

Türkiye ziyaretleri, Türkçe kitaplar, filmler ya da müzik gencin kökleriyle bağ kurmasına yardımcı olabilir. Ancak bunları zorunluluk değil, davet olarak sunun. Gencin kendi ilgi alanlarına uygun Türk kültürü unsurlarını keşfetmesine izin verin.

Ayrımcılık Deneyimlerini Ciddiye Alın

Gencinizin yaşadığı ayrımcılık ya da alay deneyimlerini küçümsemeyin. "Boş ver, takma" demek yerine "Bu seni çok üzmüş olmalı, ne hissettin?" diye sorun. Gerekirse okulla iş birliği yapın.

Kendi Kaygınızı Yönetin

Gencinizin değişimi sizde kayıp, korku ya da öfke uyandırabilir. Bu duyguları eşinizle, güvendiğiniz kişilerle ya da bir uzmanla konuşmak, gencinize daha sakin ve destekleyici yaklaşmanıza yardım eder.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir uzmandan destek almayı düşünebilirsiniz:

• Gencinizde uzun süren mutsuzluk, umutsuzluk ya da içe kapanma var.
• Aile içi çatışmalar günlük hayatı belirgin biçimde zorlaştırıyor ve iletişim neredeyse koptu.
• Okul başarısı ciddi biçimde düştü ya da okula devamsızlık arttı.
• Madde kullanımı, riskli davranışlar ya da tehlikeli arkadaş grupları konusunda kaygılarınız var.
• Gencinizin ayrımcılık ya da zorbalık nedeniyle derinden etkilendiğini düşünüyorsunuz.
• Yeme, uyku ya da benlik algısıyla ilgili belirgin değişiklikler var.

Genciniz kendine zarar verme düşüncelerinden söz ediyorsa, kendine zarar verdiğini fark ettiyseniz ya da güvenliği risk altındaysa hemen bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın: AB ülkelerinde 112, ABD ve Kanada'da 911, İngiltere'de 999 veya 112, Avustralya'da 000. Online terapi acil müdahale hizmeti değildir; bu durumlarda yerel acil servisler ve yerel çocuk ve ergen psikiyatrisi hizmetleri gereklidir.

Okul danışmanları, okul psikologları ve yaşadığınız ülkedeki gençlik danışma merkezleri de önemli kaynaklardır. Anadilde destek, bu hizmetlerle birlikte kullanılabilecek bir seçenektir.

Anadilde Online Terapide Nasıl Çalışılır?

İki kültür arasında büyüyen gençlerle çalışırken dil seçimi esnek olmalıdır. Bazı gençler Türkçeyi rahat konuşur ve aile konularını Türkçe anlatmayı tercih eder. Bazıları ise duygularını yaşadıkları ülkenin dilinde daha rahat ifade eder; bu durumda yerel bir uzmanla çalışmak daha uygun olabilir. Ebeveynler içinse kendi kaygılarını, aile değerlerini ve göç hikâyelerini Türkçe anlatabilmek çoğu zaman rahatlatıcıdır. Yurt dışında yaşayan ailelere yönelik genel bilgiler için yurt dışındaki Türkler sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Ergenlerle Bilişsel Davranışçı Terapi temelli çalışmada genellikle şu unsurlar yer alır:

• Kimlik keşfi: Gencin farklı kimlik parçalarını, değerlerini ve hedeflerini fark etmesi için güvenli bir alan açılır.
• Düşünce kalıplarıyla çalışma: "Hiçbir yere ait değilim", "Ailem beni asla anlamayacak" gibi düşünceler daha dengeli bakış açılarıyla birlikte ele alınır.
• Duygu düzenleme becerileri: Öfke, utanç ve kaygıyla baş etme yolları çalışılır.
• İletişim becerileri: Gencin ihtiyaçlarını aileye ifade etmesi ve ebeveynin dinleme becerileri üzerinde çalışılır.
• Ebeveyn görüşmeleri: Gerekli durumlarda ebeveynlerle ayrı görüşmeler yapılarak aile içi iletişim desteklenir.

Gencin gizliliğine saygı, ergenlerle çalışmanın temel ilkelerinden biridir; ebeveynlerle neyin paylaşılacağı baştan açıkça konuşulur. Ergenlerle yürütülen çalışmalar hakkında daha fazla bilgi için ergen danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz. Online görüşmeler için gencin kendini rahat hissedeceği, mahrem bir oda ve kulaklık önerilir. Saat farkı ve okul programı göz önünde bulundurularak uygun bir zaman belirlenir. Ödemeler online yapılabilir; TL fiyatlandırma ve uluslararası kartla ödeme mümkündür. Sigorta şartları için yaşadığınız ülkedeki sigortanızı kontrol etmeniz önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Gencim Türk kimliğini reddediyor, ne yapmalıyım?

Bu çoğu zaman ergenlikteki kimlik deneme sürecinin bir parçasıdır ve kalıcı olmayabilir. Gencinizi zorlamak yerine merakla dinlemek ve Türk kültürünü bir davet olarak sunmak daha yararlı olur. Reddetme yoğun mutsuzluk ya da aile içi kopuşla birlikte görülüyorsa destek almayı düşünebilirsiniz.

İki kültürlü büyümek gençler için zararlı mı?

Hayır. İki kültürlü büyümek pek çok genç için esneklik, farklı bakış açılarını anlama ve iki dil gibi önemli kazanımlar sağlayabilir. Zorluk iki kültürün kendisinde değil, gencin bu iki dünyayı bir araya getirmekte yalnız bırakılmasındadır.

Gencimle hangi dilde terapi yapılmalı?

Bu, gencin hangi dilde kendini daha rahat ifade ettiğine bağlıdır. Türkçe rahat konuşan gençlerle anadilde çalışılabilir; yerel dili daha baskın olan gençler için yerel bir uzman daha uygun olabilir. Ebeveyn görüşmeleri Türkçe yapılabilir.

Ergen kimlik arayışı ne kadar sürer?

Kimlik gelişimi ergenlikte yoğunlaşsa da genç yetişkinliğe kadar devam edebilir. Her gencin hızı farklıdır. Önemli olan, bu süreçte gencin yalnız kalmaması ve ailesiyle iletişimin açık kalmasıdır.

• #ergenlikte kimlik
• #iki kültürlü gençler
• #gurbette ergen
• #ergen danışmanlığı

Yazar

Eda Erkan Alapala

Klinik Psikolog. İstanbul Kent Üniversitesi Klinik Psikoloji Tezli Yüksek Lisans mezunu; bilişsel davranışçı terapi, çocuk merkezli oyun terapisi ve çocuk-ergen psikoterapisi alanlarında eğitimlerini tamamlamıştır.

Eğitimler